Literarishe bleter · 1928-08-17 · 33 (17.8.1928) · p. Seite 650

33 זא ליטערארישע ולעםער 650 קריטיהפ-רעצענזיעס* ביבליאגראפיע.-נראניק. ץ ־ ד •י— װאס מען שרײבט װעגן ביכעג ןך^%יפ2 סוז יעקב הלוי םון קישיניעװ אין .קול פבשר*, נופ׳ 6 פוז 4— 16 םעגרואר 1865). אױ דאך שוין געװים נישםןי, װןןס צו שרײנן, אז ערשם אין יאר 1869 נײ .פישקע דעם קרוםען״ האם .םענדעלע זיך אפגעשטעלם אויף וײן שפעטעדיקן פםעװדאנים*... אין ךי איטיקלען םון א. גורשטײן און י. נוםינןװ אין דער .עײטשריםם״ (11—111. םינםק 1928) װערט װעגן דער ערשטער אויסגאבע .װינשפיננעל׳ אויפן יכוד סון װײנרײכס ארסיקל אײ- ניקע פאל גערעדט (ױיטן 450. 494, 501 א. א.) װײנרײכם ארטיקל איז םיט אײניקע ענדערונגען אינערגע- דרוקם אין זײן פוך .נילדער םון דער ײדישער ליטעראסור״גע שיכטע• (װילנע, 1928), װו נײ דער זײט 344 אױ גענראכט די רעפראדוקניע םון שער״נלאם םון דער ערשםער אויםגאנע .װינשםיננערל*. װעגן דער דאזיקער זײער־זעלטענער אויסנאנע (אײן עקז. געםינט זיך בײ נח פרילוצקי אין װארשע, א נװײסער עקז., אין װעלכן ס׳םעלט די הקדםה און אײניקע אנדערע זײטלעך, געפינס זיך נײ ד״ר מ, װײניײך אין װילנע. די פעלנדע זײםן אין װײנ- רײכס עקז. זענען אינערגעשרינן םון נ. פרילוצקיס עקזעםפליאר) האנן די מאסקװער םארשער זיך דערװוםט אויך םון ז. רײוענס לעקסיקאן (1׳ ז. 16-15). םער נישט נײ רײזענען דארף םען פארריכסן אײניקע װיכ- טיקע דרוק-סעלערן, װאס זענען סאראן אין דעם ארם ננוגע די דאטן, און װעלכע זענען אינערגעדרוקם נעװארן אין אנדערע אויםנאנן (ז״ לםשל, אלע װערק פון םענדעלע םוכר סםרים, װארשע, 1928, נאנד 11 און 1א) אין די ארטיקלען םון נוסינאװ און נורשטײן זענען די דאסן אנגעגעבן ריכטיק. ס׳האנדלט דך װענן פאלגנדעס. 2. רײזען שרײנט; .דאס ערשטע װערק אונטער דעם דאזיקו פסעװדאנים (םענדעלע םוכר םם־ים) איז געװען דאס .קלײנע םענשעלע״ — סארעםנטלעכט אין דעם דאבאלסט נאר װאם גענרינדעמן.קול פבשר׳ 1863 נום׳ 45 — 1864 נום׳ 6 (לעקסי״ קאן 1, ז. 14—15). דא איז א סעות אין דאטן אויף א גאנצן יאר. און חוץ דעם איז נישט ריכסיקאויך דער ז'אץ: .דאםאלםס נאר װאס נענרינדעםן׳... דער ערשטער נומער .קול פבשר״ איז ערשינען דעם 11 (23) אקטאנער 1862. ״דאס קלײנע םענשעלע״ האס דך אננעהויצז צו דרוקן אין .קול מבשר״ ערשט אין אינער 2 יאר ארום. דאס װערק איז געדרוקס אין די נומערן 51-45 םון יאר 1864 אין נוםערן 1—4 יון 6 פין יאר 1865 (12 נאװעמנער א. סס. 1864—4 סעברואר 1865) אין נומער 5 איז קײן םארטזעצונג נישס געװען. אין נו- םער 6 איז געגענן די ״םארסזעצוננ און ענדע״. װײטעי■ װערס געזאנט נײ רײזענען, אז צום ערשסן םאל אין בוכפארם איז ״דאם קלײנע מענשעלע״ ארויסגעגעבן געװארן אין װילנע אין יאר 1866 דאס איז נישס ריכסיק, װײל װויעפ איז קענםיק םון אנאנם איו נ ם׳ 11 (על פי םעות נעדרוקס גום׳ 10) ,קול םבשר״ םון 11 (20) מערץ 1865 איז אין זעלבן יאר, גלײך װי ם׳האט זיך געענדיקט אין ״קול מבשר*, ארױם ,דאם קלײנע םענשעלע״ אין א באזונדער פיכל און קויפן האם םען אים געקענט אין דער ״רעדאקציע, אדעם, דאנינם הויז, פאקראװ־ םקי, םערעאולאק און נײ ד׳ר גאלדענבלום׳.., בלעטערנדיה (קודבן באםןרקיננען) 1. װענן פסעװדאנים — פענדעלע פוכר ספרים. אין זײן ארסיקל ״אונזער םענדעלע-פארשוננ׳ (איבערגע דרוקש אין די ״ליטער. נלעט.", נומ׳ 29 יאר 1928) שטעלט זיך א. גורשטײן נענויער אפ אויף א. אבפשוקסיפאפילערע םענדעלע- ניאנראפיע, ױאם איז אוױס אין קיעװ אין יאר 1927 אונסער דער רעדאקציע םון נ. אייסלענדער (צו םענדעיעס צענםן יארצײס) און שרײנס: ״א. אבםשוק דערצײלט, אז ״דאס קלײנע פענשעלע־ האט מענדעלע אפנעדרוקס אין _״קול פבשר־ אונםער דעם פסעװ- דאנים ״מעגדעלע פוכד סשרים״. דאם איז נישם ריכטיק. םענדעלע האס אפגעדרוקס ״דאס קלײנע פענשעלע״ לכתחילה (ד. ה. אין ״קול פבשר״) גאר אנאנים. דעם פסעװדאנים ״פענדעלע םוכר םפרים״ האט פענדעיע אנגענוםען נישט מיסאפאל, ער םלענט א צײם נוצן דעם םשכילישן פסעװדאנים ״איש״ (איבערגעשסעלטע איניציאלן פון זײן נאםען, שלום -־עקב אבראפאװירש) און ערשט אין 1869 (.םישקע דער קרוםער״) האט מענדעלע זיך אפגע״ שטעלט אויף זײן שפעםערדיקן פסעװדאניים װאם איז אזוי אײנגע- טריצט געװארן אין דער ײרישער ליטעראסור.' דער דאזיקער װענ םענדעלעם צו זײן פםעװדנים איז נעװים כאראקטעריססיש־. ס׳איז א נרויסער װונדער, װאס אזא נעװיסנה׳־פשער םאר- שער, װי א גורששײן. שרײבט אזוינם, ױאס איז לח״וטין ני״שט ריכטיק — אװ נאך םער — װאס ער גירשטײן אלײן דארף גאגץ נענוי װיסן םון זײנע אײגענע װערק, אז ס׳איז נישס ריכטיק. ערשטנר, הײבט זיך אז ״דאס קלײנע םענשעלע״ (״קול םבשר׳, נומ׳ 45 םין 12 (24) נאװעמבער 1864) בםירוש בזה הלשון: ״אלײן בין איך א נעבוירענע םון צביאטשיץ, איך הײם מענדעלע דער מוכר סםרים*. אלזא, שוין אין יאר 1864 איז דעם ברײטן ײרישן לעזער- עולם געװארן באקאנט — מענדעלע מוכר ספרים. איז װאס איז דער אונטערשיד, װו דער פסעװדאנים געפינט זיך: אונטערן ארטיקל צי אינערן ארטיקל, אין טעקסט צי נאכן טעקסט? צװײטנם, — װאם איז נאך אינסערעסאגסער, — װײס דאך גורשטײן, אז אין יאר 1865 אױ ערשינען די ערשכע אײםגאבע םון ״װינשפינגערל״ און ער האט נאך כסדר טענות צו אבטשוקן, םאר װאס דער לעצטער האט זיך נישס באנוצס מיט ד*ר ם. װײנרײכם ארטיקל אין ״צוקונםט׳. (1924 נום׳ 10). װו די דא- זיקע ערשטע אויסנאבע םון ״װינשפינגערל״ איז באשריבן. אבער אויםן שער-בלאט םון אט דער ערשטער אויסגאבע ״װינשםינגערל״ שטײט דאך שװארץ אויף װײס און נאך םיט גרעסערע אותױת דערצו: םענדעלע פוכר ספרים! םיט א שורה װײטער אויםן זעלבן שער-בלאט װערס אפילו אויםנעזאנט דער סוד, אז איש איז עם דער םחבר פון .קלײנעם םענשעלע׳. הײםט עס, אז נאך אין יאר 1865 איז דעם לעזער שוין געװען באקאנט, אז ש. י* אבראמאיייטש, איש און מענרעלע םוכר סםרים זענען אײן אין דיזעלבע פערואן. אויפן שער-בלאט פון דער ערשטער אויסגאבע .װינשםינ- נערל״ אין יאר 1865 װערם אויף אזא אוםן נעגעבן א קלאיער ענטפער אויף דעם שא־לאנג פין די לעזער צו װיסן, װער איז עס דער מחבר סון .דאס קלײנע פענשעלע״ (ז. די אנםראגע