Literarishe bleter · 1928-08-17 · 33 (17.8.1928) · p. Seite 648

33 ז1^?ייטערארישע בי^עטער 648 און שוישסיל: א גוטע ײדישע דראמע אדער קאמעדיע, א גוםער אקטיאר, א באגאבטער רעזשיםער (לײדער, נןןך א גרויס פרןבלעם בײ אונח), א גוטער דעקאראטאר. און אלע פיער— מיטן דראמאסורג — אײן בוזאמענשפיל. דאן: װעס קומען בום אויסדרוק דער ײדישער םעאטער־סטיל. מײן פערזענלעכע אויפגאגע אין ײדישן טעאטער איז: שאפן ײרישע סביבה אין שפיל, ײדישע קאסםױמען. ײדישע קןןםטױמען — דןןס איז א פרןןבלעם. םאראן זײער װײניק מאסעריאל, אויף װןןם זיך סומך גו זײן. װי שװער איז, מײנט איר, קאמפאנירן א קןןסטיום אםילו פאר א מירעלע אפרתז מײנע שמעק-טאבאק-ײדעלעך אין ,לא תחמודי האב איך בא• מאלט מיט ײדישע אותיות אויף די ארבל, אויף די זןןקן. ײדישע קאססיומען װארסן נאך אויף זײער פארשער, באגרינדער. אין האטעל גימער אין פאריז, אויף רי׳דעז־עקאל. אין אקאדעמישן פערטל [לאטײנישער קװארטאל]. םול אנגעפאקט מיט קאםטנס. דעקאראגיעם, מאדעלן םון דעקןןראגיעם, סגענע• אויפנאמעם, רעפראדוקגיעס. א פארמעגן פון א קינםטלער. ער שלעפם עם מיט זיך קײן .ױראפ/ ײדיש טעאטער, ײדישע דעקןןראגיעם. װןןס פארא אוגרות בײ אונזערע בידנע, שװאכע סעאטער־בײדלעך: אײנ• טאגיקע. אײנװאכיקע, אײניאריקע, אבער — נישם מער. און דןן זענען די דעקןןראגיעם א זאך םאר זיך, אלײן שטיקער קונסט. א• אלפעריו #*דיז ...מײן אויםפאםונג םון ײדישן טעאטערז דאס ײדישע טעאטער אין אמעריקע איז געװען שטארק ןןפגעשטאנען. פאר• האן, אמת, גרויסע ײדישע בינע־טאלאנטן אין אמעריקע. שאפן זײ ןןבער נישט קײן גאנגע טעאסראלע םארשםעלונג. דאס ססאר-םיססעם הןןט רעגידס. און רעגירט טײלװײז װײטער. איך שטרעב גו דעם םינםעז אין שוישפיל. גו דער הארמא• נישער גוזאמענארבעט פון שרײבער, מוזיקער, מאלער, רעזשי• סער. איך בין קענן דעם פסיכןןלןןגישן סעאםער. װו עם זיגן גװײ פארשוינען און רעדן. איך בין ןןבער אויך קעגן דעם רײן-אויםערלעכן טעאטער, װו אלץ שטיגט זיך אויף באװע־ גוננען. אויף זשעסטן אן גוזאמענהאנג סיטן אינהאלט. אינ• האלט איז א װיכטיקער מןןמענט אין שוישפיל. נישט דער אײנגיקער װיכסיקער, נאר גלײך־אויף״גלײך םיט מוזיק, שפיל, דעקאראניע. אײנם טאר נישס איבערװעגן דעם גװײםן. יעדעס מוז זיך נהאמענפאסן מיטן נװײטן. א־ך מײן. אז אן אמתער טעאטער-דעקאראטאר איז דער, װאס קען אוין רעזשי. א טעאטער דעקאראסןןר דארף שאפן די סביבה, דעם טאן (נישט נאר דעם פןןן) פון שוישפיל. אין דער סביבה ראמס זיך דאן ארײן דער רעזשיסער, דער מוזיקער, דער אקטיאר. ...קלאר: איך בין א קעגנער םון שונד־טעאטער. די מעלןןדראמעם—האלט איך—האבן נישס קײן ײדישע ,לעמענטן אין זיך. זײ זענען א ניליקע אויםגאבע. א נאכקרימעניש נןןך די טעאטערן םון אוסותיהעולם. עס הןןט גןןרנישט נו טון מיט ײדישער טעאטער־טראדיניע. װערן אין אזעלכע טעאטערס ײדישע טאלאנסן םארלוירן. װערס אין אזא טעאטער ײדישער עולם פארגרעבס. ...גו װןןס דארף שטרעבן ײדיש טעאטערז גו סינטעז װאס איז מיט דעו ײדישעו אפטײלונג בײ דעו קעלנעו פועסע-אױסשט;?(גג? (פון א בריװ) נעקאםט בײ א םיליאן מארק, א-ן דער סאװיעשישער — םסתםא עסלעכע מיליןןן (פארן פלאץ אלײן נאלט די סןװיעט-רעגירונג בײ 250 סויזנט םארק) — און םיר האבן אויםגעגעבן םים אלע הכולס עטלעכע סויזנט םאדק—דארף םםתמא אן אונסערשײר זײן. אפת, אן ןןרעםאן ס$ר זיך נישט װעלן. װ״םס איר דאך אבער׳ אז מיר, ײדישיםטן, געהערן גראד גו יענער נתה םארשײסע קבננים, װאם װןןס װײניקער געלט םיר הןןבן — אלץ םער װילט זיך אונז ב״אװײזן, װער םיר זענען און װאס םיר סארפאגן. אין די גיםערן םונם ײדישן פאװיליאן—אויסער אונזערן— הערשט דער גײםט טײלװײז םון א יאהידיםשער סינאנאגע, םײל- װײז םון א היםטןןרישן םוזײ. כםעט אלץ, װןןס ס׳איז אויסגע- שםעלט, אויםער עטלעכע םאדערנע קיאםקן, איז אזוי אלם, בכבודיק, געלאםן און — אזוי װײט פון לענן און פון דער װירק- לעכקײס. דער דאזיקער גײםט איז אבער אויםגעהאלטן—און ם׳איז נישס ריכטיק די אפשאנונג אין די נײטוגגען, אז דער ײדישער פאװיליאן איז אינגאננן א דורכםאל. װער עם האלט פון דעם גײםט—און אזעלכע איז נװישן דעם דײטשן עולם פאראן געגוג— װעט בלײבן נופרידן. אםת, די קעלנער ײדישע געפײנדע האט נישט געפונען פאר נויםיק נאכנומאכן כאטשבי דעם עװאנגעלישן פאװיליאן, האס געםינם זיך אין שכגות םיט דעם ײדישן. דער עװאנגעלישער םראגט אויך א רעליגיעזן כאראקטער, אנער איז י דורך און דורך פאדערן. עם קלינגט װי א נתירה, אבער — דעד רעליגיעזער פאמענם איז דא שטארק םעקולאריזירט. די דײטשע ײדן אבער האבן דאס נישט םארשטאנען גו מאק, — און אלם נענטר פונם פאװיליאן האבן זײ געםאכס די אלסע װארפםער םפר-תורה, ארום אויםנעשסעלט עץ חײםס, פרוכתן, אלסע פגילי^ אין די װיטרינעס — שײן-ארויסגעגעבענע םשניותן, זעלטענע ליבע םרײנדו איר םרענט םיך, װאם איז געװארן םיס דער ײדישער אפ- םײלוננ בײ דער קעלנער פרעםע-אויםשטעלונג? — אנטשולדיקט, װאס איך ענטםעד אײך אויף אײער אנשראגע מיט א קלײנער םארשפעטיקונג. איר װײסט דאך, װאם םאר אן אוםגינםסיקע קריטיק איז געװען אין די ײדישע גײםוננון װעגן אינוער אױסשטעלונג. איך װיל דא נישש ארײנגײן אין דער אפשאנונג םון דער קריםיק. איך קען זיך אויך נישם אפשטעלן אויף די םיבות, װאם האבן נעבראכט דערגו, או אונוער״ײדישע אפטײלוננ איז נישט נעװען םארטיק נום םאםענט, װען די אויסשטעלונג האס זיך געעפנט און װען די גײטוננס-באריכסער האבן זי געוען. אכת, אםילו דעפאלט איז אונזער אפםײלונג אינם ײדישן פאװיליאן געװען םיל בעסער, לםשל, ״םון דער העברעישער, װאס װעגן איר האט םען א כך װײניקער געשריען. אבער שאר אונז איז עס געװען א קנאפע גחםה. װאלטן אבער אונזערע נײטונגם-באריכטער זיך א י ג ס אריבערגעכאפס קײן קעלן — װאלט זײער גאנגע אפשאגונג געװים געװען אן אנדערע. םיר האבן גרינטלעך איבערגעםאכט דעם נאנגן ײדישן ניםער, םםש םן הקגה אל הקגה, און אײגנטלעך האס זיך אונזער אויםשםעלונג געעםנם ערשט דזם 1-טן ױלי. װי זעט די ײדישע אויםשטעלונג אינט אויס םארטיקערהײטז איך האב זיך נו-אקטיװ באםײליקט א-ן רעארגאניזירן זי, איך זאל קענען אביעקטיװ םשפטן. אםשר בין איך פסול לעדות. געװים איז אונזער אפטײלונג נאך איגס אױך זײער װײט םון דעם, װאס אנדערע — גרעםערע ״און םעכטיקערע םון אונז םעלקער — האבן אױסגעשטעלם. אויב דער עװאננעלישער פאװיליאן, ג. *., האס