Literarishe bleter · 1928-08-17 · 33 (17.8.1928) · p. Seite 644

33 זא 644 לימערארישע בלעטער אופן נישם באנוגס װערן םאר דער העסלעכקײ&ססןרסיז — אץ ם*י םון נק״פ איז עם די ג ע װ ײ נ ס ל ע כ ע העשלעכקײםס• פןןרם. .ז י׳ (211) איז די ה ע כ ע ר ע העסלעכקײסםם^רם. 2) װי איך װײז $ן £! $ 220 און .ארכיװ• 51 111-105, איז די ןזפסע אויסלײגונג .באשײנפערלעך• (ןןנמ־ 34) פיס מ נישס בלויז ןןרסןןנראסיע, נןןר נסירוש םאנעםישע סראנסקריפגיע: אזא אויסשפראך איז סאראן אין די ײדישע מ*ס (סג׳ל £ 1 352). 3) מ ס״ן (= מער), װןןס הןןס זיך אנסװיקלס סון םה׳ד 6תז דורך נאזאלירונג (םנ׳ל 11 $ 248) זאגט װײנ• רײך (ןןנמ׳ 57): ״אויף װיפיל םיר איז באװוםס. הןןס זיך אין די ד ײ ט ש י ש ע דיאלעקטן די אנםװיקלונג אין ערגעץ נישס אסערגערוקס ביז א בסירושן ת'.— הןןט ןןבער דאס העםישע, בב׳ש, םןימ םיט קןןנםןןנאנטישן ם (1\ 11 147). לאנדוי (אין גלןןסאר בו די פראנער בריװ) ברענגט חו1שתז, חן1ןרת פארן רײנישן, װעססערװעלרישן, העסישן און סעלבישן. װען די פןןרם באקוםס־בו די קןןםפאראטיװ־ענדוננ ז־•, זעען םיר ־ם- און אפילו ־םם־ אין שװײבערישן, שװענישן. םערב• און בסון־בײםישן, פןןנסלענדישן, ערבנעבערגישן אאז״װ (פגיל 1^1 11 140, 147). 4) ,זישט ד ר ה ע כ י ר״ (םסרןןסע 45, סערז 3) דארף סען אפשר לײענען: ״ז ישט ד(ע)ן ה ע כ י ר״ (פשם: ״העכער דען זיסס״, ד״ה העכער װי [װען נישט איז] סריער). 5) בו ןןנמ׳ 65: די ע כ ט ע ם״י מ־ קען נישט די םארם ז״ז3ח. זטזים, זנוםו<ים איז אין גק׳פ האלבםונדארס. ז1ז*ת קימש אין מ״י נישט ןןסס סןןר (איך הןןב גע• הערס אין װארשע, װי אויך םון א םאגעלניבער־גענוירענעם, װאז װוינט כל ימױ אין װארשע: זםזים ״נאםור, כאראקסער פון מענסשן״), און כ׳הןןב דעם אײנדרוק, אז דןןס איז ןןפ• קלאנג (״פארםונדארםלעכינג״) םונעם האלבםונדארסלעכן זניז*מ.—אין םז״י םעזריטש: "ט11סמ ■נ• {1ס<1פ.. די עכסע ם״י םןןרם אין גק׳־פ איז: זסז״ם (און זעל• םענער זססז״מ) אין די מ״ם םים שפיץ־בונג.ז; זסזים (אין סו*ם, ססזיס) אין די ם״ם םיס בעפל.ז (בב״ש אץ װאר• שע) — די מז״י שעדליעץ און רןןשזןש (ביאלער ק.) הןןנן זסז״ס ( =נאטור, םזג, געפיט, כאראקטער םין םענטשן). אויב װײנרײך האס געהערס אין לןןדזש׳. ז*טסזפמ, איז עס אויך נישם דירעקסע אנטװיקליננ םין םה״ד 6זח!*ח, אין נישט קאנסיניאירוננ םון אן .אלטגעזעםענער ײדישער םןןרםי זסטסז*מ, נאר סעקינדערע אנסװיקליננ, און דהײנו: םון זסזײת איז נעװןןרן ז(י)טסז*ת. אזא אנסװיקלונג איז אין די גרויםפױליש־ײדישע ם״מ א בנמבאדיקע זאך. אזוי הןןב איך געהערס אין װארשע (אין דער האלנמונדארס) אין אין זלןן• טשעװ (אינםער לאדז): (לןןזיננ), אין נןןססינין: י/ז״ס/־תז (םעשןןדע׳. (הממך קימס) *) ן .ארכיװ 6*ר ײד׳ *■ר*כוױסנ**#סי ליסזנרזםירטןרשונג *ין?6* נןל*ניי־ (ו־יוקם ײד) סארלאג ב. קלעבקין, װארשע א• ל־, ע י ע ל ע ם שלמה מ1לכ1 דראםאםישע ■אעםע אלן 10 בילדןד דרונגען, אז אויך דאס אומבאשטיםטע ארטיקל, װןןם אונזער מחבר שרײבס כםדר א ײ ן, מעגן מיר ט י ס ז י כ ע ר־ ק ײ ט: לײענען אויפן הײנסיקן שסײגער װי *'. — אויכ אפילי, םינװאנעס די זיכערקײט, אז דװקא ■ (אײגנםלעך *)? אין בײמישן, םערישן אין אייבעראינגערישן ײריש פון 19־טן י*ה איז דאס איםבאשסימע ארטיקל: ־ (אײננשלעך *), פג׳ל ,דער אורקװעלל׳ 1 (לײדן—האמבורג 1897) 49 ם׳, 82 ם׳, 119 ס׳פ, 175-172, 271 ם׳.—איך פערזענלעך בין נוםה בי דער השערד״ אז דאס אופבאשטימםע ארסיקל איז אין לעבע• דיקן ײדיש םונעם 17־סן י׳ה שוין געװען רעדיבירם. װען בײ בליבן. װאס שרײבם .(אויף) אײ ן פאלס־ ( פעם אחת) אין ״א ײ ן מ ו ל ט״, װארפט זיך םינדעםסװענן דורך .א פ א ל ס• (= הפעם), ״א מ ו ל ס אודר בװײא״ (= פעם ושתים), לזןזן די דאזיקע ״דרוקנרײזן״ עפעס בי הערן. נישס הזןבנדיק אינםער דער האנם די עלםערע געררוקסע אויסגאבן סין נתן נסע האנא■ װערם ״שפה ברורה״ (פראג 1660. אמסם׳ 1701). קען איך נישם װיסן, װי זעם עס דארםן אוים, זןבער װען כ׳געםין אין דער װילנער האנסשריפטלעכער קאפיע םין 1714. ז׳ 111: ״ערבײם... ר [א] פ י ן חלידעאי״, מעג איך מיך משער זײן, אז דער װילנער אפשרײבער (געבוירן נישס שפעסער פון סוף 17־עס י״ה) הזןט אין פרעםדװארט א ר א ב (ארויםגערעדט * ר א פ) אויפגעפאסט דעם ■ אלס דאם אומבאשסימטע ארטיקל, הײםם עם, דאם לעבסע האט אין װילנע דעמזןלם שוין נע־ קלונגען *. אבער װאס שײך דעם םערנ״דישן, מיז מען זײן זײער פארױכסיק. םחםת לויט געװיםע מאטעריאלן, װןם געפינען זיך בײ מיר אין װעלן פארעפנסלעכס װערן אויף אן אנדער ארט, איז אין אײבערפעלבישן און מזרחפרענקישן ײדיש םין אנהײב 19״עט און םוף 18־עם י״ה דאם אומכא־ שסימסע ארסיקל געװען * (״ין *׳ 3> בלויז אץ נאמינאטיװ פין אלע געשלעכשער; אקײגן אין דאסיװ־אקיזאסיװ פון מענ־ לעכן געשלעכס אין אין דאםיװ פין זאכלעכן; חנ (ת*, מס), אין דאםיװ פין װײבלעכן: *ז. אויך דאס איז א בו ערנםטע טעמע, מיזאל זי קענען אפסארטיקן מים א פארבײגײענדיקער באמערקיננ. דאס, װאם פאר װײנרײכן איז אן אבסאלוטע ״זיכערקײם״, איז פאר אונז לעת־עתה בלויז א היפאטעזע;דערבײ אין אסך ענגערע גרענעבן), װאם נייטיקט זיך נאך אין אויםפירלעכע נאכפארשינגען אין אין גרינדלעכן באװײז־מאטעריאל. 8) דאס ליד היןש ס אקײגן מה״ד 3. װי אויך אק״נן מה״ד * פין אלסאפענעם םראף. דאס שטימם נישט בלויז מיטן ל״י, נאר אויך םיטן מ ע ר י ש ײדישן פון 19־טן י״ה (סנ׳ל 0 282 ם/ 1 41, 51)• — דאס ב ײ מ י ש• אין סלןװאקיש•ײדישע פין 19־טן י״ה האבן 11(1 (0 287 ס׳, ׳&י 1 42). § 23. — עסלעכע קאדעקסיװן אין מילואים בו װײנ• רײכס אנמערקיננען. 1) ע ץ (אנס׳ 23) איז שוין אין דער מה״ד בײם (אלם ־'*> געברויכס געװארן שטאס פלוראל (לעקסער 58). ס׳איז אויך דער נזןרמאלער פליראל אין די באיריש־עםטרײ• כישע מ״מ. פינװאנעט האט װײנרײך נענומען, אז ע ץ ־קען בשום י) ■•!נירס סין פיר.