Literarishe bleter · 1928-08-17 · 33 (17.8.1928) · p. Seite 638

33 זא ליססראר יסן *לןסזר 638 הײנט־גו־טאג זענען נןןך נישט אױםגעדעקט אםילי די װיכסיקםטע פרסים, ס׳איז אבער קלאר, אז י. ליםשיץ הןןט זיך שוין פרי $נגעשטעקט מיס די אידעאלן פונם רוםישן ם >< ל ק י ז ם (״נארזןדניסשע&טװא•), אין דער ײדישער סביבה האבן די ״נארןודניקעס׳ קײן פראפאגאנדע נישט געםירס. דא ה$ס מען אין בעססן םאל װערבירט אינטעליגענטן פאר ארבעט אין רוםישן דארף און אין דער רוםישער אינטעליגענץ, ס׳איז דעריבער גו גלויבן, אז דירעקט אין דער רעװןןלוגיןזנערער, אונטערערדישער ארבעט האט זיך י. ליפשיץ נישט באטײליקט. אבער אז אלחנן קלמנםאן איז אין מיטן די 70-ער יארן נע• קומען, אויף דעם פאעט יהל׳לם און ד׳ר קאמינערם אויפםראנ, מיט די ערשטע סןןביאליםטישע פראקלאמאביעס אויף ײדיש קײן בארדיטשעװ, האט ער אין י. ליפשיגן געםר$פן דעם מאן. װאס אים האט מען זיך געקאנט םארטרויען און פון אים ה$ס מען געקאנט ארויסקוקן הילף*). בו י. ליפשיצעס שטוב הןןט יענע יארן אין בארדיטשעװ געצויגן די ןןרסיקע, אויך אנפןןרנ־ דיקע םאציאליםטן, פראפאגאנדיסטן. י. ליםשיץ איז, זעס אוים, געװען באקאנט םיט דעם באװוסטן אהרן ליבערמאןז מעגלעך, אז ער הןןם זיך געטראפן מיט ליבערסאנען אין װין, װוהין ער םלעגס ןןפט םארן. יעדנפאלס איז באװוסט װעגן ליםשיצעס א בריװ צו אים: ער װארפט אוים ליבערמאנען, װ$ס ער םירט אזסאציא■ ליסטישע פראפאגאנדע אויף העברעיש, אויף די תנאימס שפראך, נישט אויף ײדיש (ליבערםאנם ,האמת׳, װין, 1877)•*). מעגלעך, אז י. ליםשיץ איז געװען דער ערשטער, $דער אײנער םון די ערשטע, װאם האבן ןןננעהויבן צו פירן א שריפטלעכע רעװאלוציאנערע פראפאגאנדע אויף ײדיש. אין ליפשיצעם פאמיליע װײםט מען פעסט צו דערצײלן םון אזוינע שריםטן, ספעציעל װעגן א דערצײלונג, א םאטירע אויף דער רענײונג, מיסן נןןמען ״די הינסישע קןןמעדיע׳. װו צו דרוקן אזוינע שריםטן איז יענע צײסן נ־שט געװען. לויט אײן װער־ םיע האט ,די הינטישע קאמעדיע׳ געזןןלט געדרוקט װערן אין פעטערבורנ, איז זי אבער סארפאלן געװארן אויף א רעװיזיע בײ א סטודענט םינקלשטײןז שפעםער האט א זון, דוד ליםשיץ, אין אמעריקע געזאלט דארט דרוקן די דןןזיקע שריסטן, און װי ם׳זעט אויס, איז דאס נישס צושסאנדגעקומען. א םך מער און זיכערער איז באקאנס װעגן ליםשיצן דעם קולטור־טוער, דעם פרןןפאגאנדיסס םון א מןןדערנער מאסן־קולסור אויף ײדיש. װעגן דעם זענען אונז געבליבן דןןקומענטן,—ליפשיצעס שריםטן, אויך א פאר נןןטירונגען װעגן ליפשיצן בײ ןןנגעזעענע צײט־מענטשן. (ס1ף קימס) *ן זי *. קיסנס*; — .רי יריםי ס*יי*ייס*ן *1יף דיר *ױזוו נ*0' •. ם ייפפיץ*. יין ריגיר .8ריפ*רג(״, 1928. *•) זי ד״ר ם. נירקןװיס■—,נ״י פ*םירי*לן װינן *הרן ייײרם*ן• *ין .ױקונקס*, ניז-י*רק, ױני 1924, ז. 376. פארלאג ,אחיססר׳, .זארשע דרײ ליטערארישע דורװ־־[ 4־טער טײל. — פרײז <£ גילדן — אדרעס: ס2 ו'ז1י,ױ16סא ס״\510זס^\ ,''•61ו1סץ18י .2()61ק5 ם*ר נעלט: 13.196 .0 .8 .? יהושע־מןןטל ליםשיץ האט געשטאמט פון רבנישן יחוס, פונם כמעלניקער רב. װען ער איז געבוירן געװארן — דןןם קאנען אפילו די קינדער נישט זאנן: אײניקע מײנען, אז ער איז געשטןןרבן 49 יאר אלטז הײםט דאם געבוירן בערך 1829ז אנדערע זןןגן, אז צו 54 יארז — קומם אויס, אז געבוירן אין 1824. אזוי װײט איז באװוםט, אז זײנע קינדער־יןןרן האט ער. װי אלע ײדישע קינדער יענע צײט, סארבראכס אין חדר, א סברא נאך, אין דער ישיבה, בײ דער גמרא און בײ פרומע ײדישקײט. אזא ,בן־טובים׳ האס מען פרי חתונה געמאכט, א םברא. — אז צו 14 יאר און אז נןןך דער חתונה איז נאך דאס יונגע באלעבעסל געגאנגען אין חדר ארײן (יענע צײם איז אזוינע פריע חתונות געװען. אגב, א נויט איבער דער קאנטאניסטן־גזירה, א סגולה קעגן ,כאפערס׳, נײזט בלויז פאר גוסער ײדישקײט). א ,שידוך געטון׳ הןןט נ ץן אויך מיס יחוס.- די פרוי חיה הןןם געשטאסט םונם טולטשינער רב. דאס יונגע פאר־פאלק איז, זעט אויס. געװען נישט ארעם. װען י. ליפשיץ םוז אנהויבן צו זארגן פאר א תכלית. טרעפן מיר אים—אדענדירן א מיל אין זשװאנעץ—(נישס קלאר אין װאסערע יארן). א מילנער, זעט אוים, איז ער געװען א שלעכטערז אומפראקטיש איז ער געװען זיין גאנץ לעבן. דער קןןפ האט אים געטרןןגן אין אנדערע װעלטן. ס־איז נישם קלןןר, פון װאנען און װי אזוי, נאר ער האם זיך אינגיכן אננעשטעקט מיט השפלה, מסתמא,—פון מענדעלםאנס דײטשישן, תגיך און ,באור״, און ער איז געװןןרן אן .אויםגעקלערטער*. אײן שײנעם שבת (אזײ דערצײלס מען אין דער פאמיליע) איז ער געקומען אהײם פון שול, צוגעלאפן צום שפיגל, זיך אפ• געשוירן די פיאות. אונטערגעקירצט די קאפאסע, און געםעל• דעט, אז גענוגן אוים מיט ײדישקײטז ער םארט זיך לערנעןז ער האט געהאס עטלעכע קינדער, װען ער האט זיך אװעקגע• לןןזט קײן װין (א סברא, אז צו א שװעסטער). ער הןןט שטו• דירט דערהויפט מאטעמאטיק. פיזיק, כעמיע. אהײם איז ער געקומען א ,געענדיקטער* (אםשר מיס א ראקטאר-סיטל). גע■ בראכס מיט זיך א לאבאראטאריע און אנגעהויבן צו םאכן כעמישע עקספעריםענסן. פון די דאזיקע עקספערימענטן הןןט זיך, לויט אײן װערסיע, די מיל אויפגעריסן, און מען האט אונזער כעמיקער אײנגעזעצט. לויט נאך א װערסיע זאל ער געװען דערםון בלינד װערן אויף א יאר צײט. י. ליםשיץ האט זיך שו ן מער פאר קײן געשעפטן נישט גענומען. דאס עצם םירן געשעפסן איז אים געװען םארהאסטז ער האט שוין געקריגן אן אנדער אידעאל פאר דעם לעבן: ארבעסן די שפײזערין איז געװארן די פרוי, חיה. אין בארדי■ טשעװ האם זי די ערשטע צײט געפרוװט םירן א געשעפט םון זײגערס און גןןלדװארג•). זי הןןט אבער אײנע אלײן דאם געשעפט נישט געקןןנט פירן און האט דאם געמוזם ליקוױדירן. י. ליפשיץ האס דעםאלט אראפגעבראכט םון װין קײן בארדי• טשעװ אײנע פון די ערשטע נײ־םאשינעס, אויםגעלערנט די סרוי און די קינדער צו ארבעסן אויף דער מאשין, זיך אלײן אװעקגעזעצט מיס זײ ארבעסן. די ,פירמע• האט ןןבער גע• טרןןגן דער פרויס נןןמעןז ס הןןט געהײסן: חיה די נײטןןרין. די םאםיליע איז געװען גרויס, און מען הןןט געלעבט אין דחקות. די קינדער האס ער קײן ןןסיציעלע ,בילדונג״ נישט געגעבןז ער הןןט געםאכט סון זײ ארבעטס־םענטשן. אײניקע םון זײ און זײערע קינדער זענען בײ דער מלאכה, װעש• נײערײ געבליבן. *) ל1יס •. קןהןנס װ?רסי<, *יז מייער נ?װ?ן דן• גןיד״נעשע6מ, דורנןך די םיל.