Literarishe bleter · 1928-08-10 · 32 (10.8.1928) · p. Seite 633

633 לי*ןרןריון 32 זא יידיש טעאטער אין די באל־קאו-ל־ענדער ע■ י■ ר?רפזזז / בעלגראד מען שפילם סאקע אין ײדישן לשון אין פיעםעס מיט א ײדישן אינהאלט. דער רעפערםואר װערט נישם געװײלם, דער רעזשיסער קלויבט נישט איצער. מען שפילט אי אפערעטעם, מעלןןדראמעס, קןןמעדיעס, װןם עס לאזט זיךז אײן טןןג גײט .שולמית׳ ןןדער אנסקיס .דיבוק'ז גארדינס .אידיןןט-, ״כל• נדרי׳, ליבינם, קןןברינס אין לאטײנערם פיעסן. הכלל — מען איז נישס םדקרק װןןס — אבי דער עולם איז בושרידן. דער עולם גוםאז אונגארישע ײרן, שפאניןןלישע ײדן, פוילישע, ריסישע, רימענישע אין א םך, זײער א סך, אשס 60 פראזי. םון דער נישט־ײוישער באםעלקערונג. פארשטײט מען דעם ײדישן לשוןז כמעט נישט. ןןשט לגםרי גןןרנישש... ןןבער מען גיט זיך אן עבת... םאראן פרןןגראמען. ױאו ס איז דא דער אינהאלט םין שטיק. בםילא פארשטײט שוין דער באזוכער מער־װײניקער אין װןןס עם האנדלט זיך. דןןם ײדישע טעאטער הןןט דןן אן אומבאשרײבלעכן מןןראלישן און מאטעריעלן ערפןןלג. אין מןראלישן זין מײן איך דעם םאקט, װןןם עם װערן אײננעןןרדנט לכבוד די ײדישע אקםיןןרן באנקעטן. קבלת־פנימם אין װעלכע עם נעמען אנטײל די פני סין דער שטאט. עס דרשנט דער ראבינער, םיפרײדיקט דער סערבישער פאפ, דער גענעראל. הכלל, מען לויבט ביזן טןןג ארײן. אין אז מען װערש אויםגעניכטערט םונם ארומיקן טימל אין •ען שסעלט זיך א פראגע: — םה רעשז םארשטײען, םאושסײען אלע זײער װײניק. די האנדלונג םון די פיעםן אין דאס ײדישע לשון קלינגט זײ םרעמד, בכן איז דןןך דער גאנבער טאראראם נישט מער, װי אן עקזאטישע ער- שײנונג. ײדיש איז אין דער מןןדע... ןןבער אויסער דעם בײ- געשמאק םון די דרשות אויף די באנקעטן און נארישע סאאםטן, ברעננט דאס אויך א םאראינטערעסירונג םיט אונזער שפראך, ליטעראטור און קולסור. ײרישע בחורים און םײרלעך םון בעל- נראד, אנראכ, זינגען א ײריש לירל, ה־יבן אן זיך בו אינםערעםירן מיט אונזער לשון, װילן נענטער זיך באקאנען םיט אוגזעד ליסעדאטוד. עם האש איםםןןנירט די דרשה םון א ראבינער, בעת א באנקעט לכבוד די ײדישע אקסיןןרן, אז דאס ײדישע טעאטעד הןןט אין זײןקהלה, אין משךםון די סןןר םאראיאריקע נאםטרןןלן אײנגעםלאנבם םער ײדישקײט, װי זײנע דרשות אין סעמפל, װעל. כע ער פרעדיקט שוין נאנבע 28 יןןר און ןןן ערשןןלנ... םען טןןר ױך בוםיל גישם באגײסטערן, די דרשה םונם ראבינער, די פרעדיקט םונם פןןי, דןןם דערלאננען בלוםען אויף דער בינע, גרויסע באנקעטן און דג׳ל. שאםס נןןך נישט קײן יםוד םאר א קילטורעל ײדיש לעבן. ןןבער א התחלה איז עס םאר א לאנד, װןןס םארםןןגס בסך-הבל א ײדישע באםעלקערונג םון עסלעכע בענדליק כויזנסער ײדן און דערבו — א םין .ערב- רב׳ ײדנסום׳ ״ דאם ײדישע טעאטער האט אן םשק םיט זײנע גאססראלן איבער די באלקאן-שטעס א סך אויםנעםון. זןןל-זשע עם בוגע• שריבן װעדן אלס קאנטא אויםן חשבון םוי דעד םעאטער-נעשיכטע, דער סאקט גוםא, אז אױםן באלקאן שפילט א ײדישע טעאטעריטרופע-ײדיש טעאטער, װעט בײ א םך ײדישע לעזער קלינגען װי א פאראדןןקם, װי עםעץ װןןלט דערבײלט, אז אויםן נןןרד־פןןל ןןדער אויף יענער זײט סמבסױן עקזיססירם א ײדיש טעאםער... ןןנער א פאקט בלײבם פאקט. ײדישע אקטיןןרן זוכן און שמעקן־אוים אלץ נײע לענדער, װו מען קאן דערלאנגען ײדישע סעאטער־םחורה און במילא געםינען זיך שוין אימפרעי םאריער, װןןם װילן בײם ײדישן טעאסער ןןפלעקן א רװחים■ בײנדל און עם געלינגט זײ דער םןןדשסײער פין דער ײדישער חברים־םרופע ,הביםה׳, װאס גאססרןןלירס זינט 9-8 יןןר אין טשעכא־ סלןןװאקיען, הןןט פאד עטלעכע װאכן מיר געװיזן א קאנטראקס, װןןם ער הןןט אפגעשלןןםן מיט א םערבישן טעאסער־דירעקטןןר פון בעלגראד, אויף דרײםיק פןןרשטעלונגען מיטן דערמאנטן ײדישן סעאטער־אנסאמבל — איבער דער לענג און ברײט םון דער יוגןןסלאװישער םדינה. אינם זעלבן קאנטראקט געםינען םיר םארשײדענע פונקטן און דער װיכטיקםטער, אז עם מוז געשפילט װערן רײן ײדיש טעאטער, אויף אונזער ײדיש פאמע־לשון הײםט עם, און דער רעפערםואר מוז בא־ שםײן םון דורכויס־ײדישע פיעםן... איך האב מיט אײגענע אויגן געװןןלט זען, װי אזוי װעס פען דארםן, אין די םארװאר. םענע באלקאן-שטעט, שפילן ײדיש טעאסער, און דער עיקר: םאר װעםען? װער װעס עס זײן דער קןןנסוםענס בו הערן דעם ײדישן לשון און בו זען פיעסן מיט א ײרישן אינהאלםז און ןןט װאם איך הןןב געזען און געהערט: די לערך 72 כױזנס ײדן, װאם װוינען אינם גבול פון דער ױגאסלאװישער םדינה, זענען בעזײס און בעשפרײט איבער די פראװינבן: באנאסי, קראאביען, םלאװעניען, באשניען און הערבע- נאװינע, דאלפאביען, פאבעראניען, מאנכאנעגריען, אלבאניען און באטשקא. די ײדן גוםא האבן דא אזוי םיל פינים לשונות, װי אײגנארסיק עם זענען די לשונות םון די כלערלײ נאביעס, װאס װױנען אין סערביען. ײדיש םארשטײט א גאנץ קלײנע באל ײדן, פ־רוב םון די אײננעװאנדערטע ײדן, װאם לעבן אין דער ױגא- סלאװישער הױפסשטאס בעלגראד, סײלװײז אין םאראיעװא און אין אגראב. אבער דער ײדיש-םארשטײענדיקער עולם. װאם מאכס אויס אזא נישטיקן םיניםום םון אלע ײדן אין סערביען, קאנען דאך נישט יעדן סאג אויםםילן די גרױסע, פרעכטיקע סעאטער־בנינים, װאס די שסאט־פארװאלסונגען האבן איבערגע־ געבן אינם רשות םארן ײדישן סעאטער (אגב, אן א פרוטה געלםן).—טא װער־זשע װעט דאס זײן דער סעאטער־קאנסומענסז —האב איך געהאלסן אין אײן נאכםרעגן בײם דערםאנסן ײדישן סעאסער־םארשטײער, נאך אין סשעכיען. נאר קומענדיק אהער אינם לאנד גוסא, האב איך מיך איבערבײגט אז דער בעל־ גראדער איםפרעסאריא איז נישס קײן גאר... אױך םאראיארן האט ער געפאכט אזא עקםפערימענט םים א ײדישער טעאטער• חברה און איז בײם עסק רײך געװארן. אויך הײ־יאר האט ער זיך נישט גענארס. אין קעגנסײל: ער װיל אויםשםעלן ײדישע סעאטער־געבעלםן אין בולגאריען, גריכנלאנד, איסאליע און גאם וױיסם װוהין דער רװחים־איעסיס םונם םערבישן אימפרעסאריא װ,ט םארװארםן דאם ײדישע סעאטער םיסן ײדישן לשון און פיעסעס פיט א ײדישן אינהאלס...