Literarishe bleter · 1928-08-10 · 32 (10.8.1928) · p. Seite 627

627 ליםעראריעו בלעםער 32 זא אין םינםעטי און נאזוכס אן ארטיקע הויכשול. די דארםיקע סטו- דענטן, דערװיםנדיק זיך, *ז םיר זענען ײדישע שרײאער, הןןבן זײ אונז ארוםנערינגלט און םיט אן אויםערגעװײנלעכער ■ןןרינטערע- םירונג אינז אויםגעפרעגט װעגן ײדישער ליטעראסור, ײדישער שיראך. די םסודענסן האען אונז דערעײלס, װי אזוי זײ קװיקן זיך םים ײדישער ליסעראטור און םיס יעדער ידיעה װעגן װוקם םון דער ײדישער קולםור. װעגן זײן נאענססםער טעאטער-ארבעם אין ■וילן דערעײלס *ײטלעוים: — די ערשטע זאך, װאם כ׳װעל אויסשטעלן בײ דער .װילנער םרופע״ װעט זײן יודושין א׳ ניעלם .די האװה אונסער די אולם-בײםער*. ױדזשען א׳ ניעלם איז אײנער סון די ■אאילערםסע און באדײסנדםטע אםעריקאנער דראםאסורגן. זײנע דראםען, ם׳רוב םון א סאביאלן אינהאלס, װערן געשאילס אויף אלע אײראסעישע בינעם. כ׳האלם באםת םאר א כבוד דאם װערק סון דעם גלענבנדן שרײבער ארײנצוסירן אינם רעפערטואר םון ײדישן טעאטער. ש• ל• שנײדערמאן אפאטאשום ״פויל־יישע װעלדער״ אױפז פילכם. די ••לם-*ראדיק*ין א־ן ■וילן, װי אױך אין אויםלאנד נעם־נם ןיך א םך אין די ירישן הןנם. *װישן די גיעםםן ••לם-אונםןדנןםער, רןזשיםע־ן זענןן יא ס־ל יידן. אבן־ קינן־ העם נאך נלשם נעװאנט אױ•* ס־רן א װע־ק *ין דע־ ילרישן־ ליםן־אםור (אויםןר אלן דאםנ ריםלאנר). םישםילט שונר-שםיק, און ראס װאם אױ באםת ״ירוש, םייד• םןן אױם- דןר באקאנטןד •ללם אינםןרנעםער לןא •ארבעדם איז אי*ם װי באקאנם, *וגןםראםן *ן •ארסילםןן אואםאשום .אין •ױלישן װעלדןר״• דער םבןנאר אױ באא־בעם דירך ח בוים . די אק*יע סין דעם װעיק אױ אינם סבענא־ •א־ברייטעדט, דער *ישויער װןט האבן די טןנלענקיט *י וען די ■וילישן װןלדןר םים אלע לןנענדןם. אזוי, לםשל, װןט רעאללזידט װערן דל לןנענדן סון דער •ױללשעד קןנינן װאנדא, װאם װארסם זיך אין דןר װיםל ארין. די ראלע סין רחל אױ שטארק *א־בריםןרם נןװארן דן־ •ילם װןם זין א שםיק ידיש-םוילישע װירקלעכקיט סי; רי ראעאנסישן אין הער,ישן *יםן סין דל אויס:יםאנדא-לארן 8ין 1863. םזזבלעד װן־ן נעב־אכם בילרן־ סין דןם חםידיזם אין •וילן אין די *יםן סק קאנקער רבין ד׳ פענדעלןן. די אוי-נאםןן װןלן נעטארט װןרן אין די ליטאװבער װעלדןר, װו ןם נןסינןן זיך נאך די אלםע דןםבןם, אין דער .ביאלאװעזשער װיםטן׳ אין אין די •ארשידןנע שטעם אין שטעםלעך װו די הא:דלי.ג קיםם טא־. אין דעם סילם װעלן אנםיל נןםען דל באדיםנדכםן ידישע אין ■וילישע אקטיארן- די רןזשי - סין באקאנםן ארטיםט יאנאם םודקאװ• די םןבנישן ליטיננ נןםינם זיך אלן רל הןנם סין לעא •אר- בןרם, װעלכער איז ערעט נא־ װאם *יריקנןקיםען סין אויסלאנד, װו ןר האם געשםודירט די נ״םםן •יים טערנלק. ער דא• אויך םיםנן■ ברעננט פיט זיך די ערשםן .נאכט-יוטיטןרן־ *ו די נאכם סבןנןר. װאם װעלן געםאכט װןרן אויף דןר װיסל און אין די װעלדעד- דל .■לילישע װןלד;־' יןנןן דאע ערשםן •ין א רד װןרק אין דער *דישער ליטעראטור, װאם •ארבןרם האט זיך אגנעביכנם *י סארסללםען. דל טןג סארן יד שוין אדוים אין דל ליסאװ*ןר װעל• דער *י םארן די ערשטן ■לןנןר-ם*ענעס. דער סילם װעט •ארםיק זין *ו הארבםט-*י. _ש לעא פיבעעלשטײז צװישן די שורות ״יז ה. לײװיקם ״גולנמ״ _^־^50_נראש|^_—!בב^^^עב^ג^^^נאלעװ^ױ^^ — אויף װןןס םאר א װעג דארף, לוים אײער םײנונג, גײן דןס ײדישע םעאטערז — כ׳םײן, אז דןןם ײרישן, ױננ-קינםשלערישע טעאסער דארף אױסם־ידן די םארשירענע עקססרעםיםעסן און בלויז אוים- נובן דאס פאזיםיװע, װןןס איז שוין םאראן און װןןם ס׳האבן שוין דערגרײכם די םארשידענע אײראפעישע עקםסעריםענטאל-םעאםערן. די דערגרײכוננען שטעלן זיך םאר אין דער סןךס סין א געלײ־ םערסן םעאטער-רעאליזם. ם דארף, םארששײם זיך, נישם םאדערן םינם אקטיןן־, אז ער זאל זײן אולשרא-נאשוראליסשיש. םעיער- כאלר האס נעהאלםן דעם אקשיאר באןרײען זיך. דאם באפרײען ױך איז דערגאנגען אזוי װײם, אז די אקסיארן האבן ױך שםעםער דערלויבס צו םאכן אסילו קאזיןןלקעס אויף דער בינע — אס די צײם אבער האס שױן געםיםן. דאס ײדישע סעאסער איז געװען אין דער אוםגליקלעך- גליקלעכער לאגע, װאם עם האם די םאזע נישם דורבנעםאכם. אבער פיר דארםן אויםנוצן אויך די פאזיםיװע װערטן, װאס דאס םאדערנע םעאסער האט דערגרײכס, ם־ר דארםן אויםנוצן די בא־ װנגלעכקײם םינם מעיערכאלר-שעאסער. ם׳איז נישסא איצם קײן לאזוגנ צום נאטוראליזם, אבער צום רעאלי ם גײען םיר צוריק און ויאס איז טאקע אלעםענס סארלאנג. כ׳בק נישט םסכים םים דעם פעסיםיזם, װאס ם׳הערשט דא׳ בגוגע דעם ײדישן םעאטער. כ׳האב געםײנס, אז כ׳װעל דא אין װארשע אנטרעפן א סויטקײם אין דער ײדישער םעאסןר׳װעלם, און דערװײל גאר שםילס פען ססז םאל .קידוש-השם׳. אויב ס׳איז יא נישס סרײלעך אין דער ײדישער טעאטער-װעלס, איז עם אויסשליסלןך די שולד םון די, װאם שסײען בײם רודער סון טעאסער. די ײדישע סעאםער-דירעקסארן סילן װײניקי דעם ריטם םון דער צײם אץ דעם באגער סון םובליקום. ם׳אליגן, אז דער ײדישער צושויער װיל שלעכס, שונד- טעאםער, םארקערס, ער װיל דאם בעססע, ער װיל דאס עםטעטי- שע, קינססלערישע סעאםער. ם׳קאן נישס האבן קײן סענות בום ײדישן סעאםער-צושויער אין םאל סון א םעאםער-קריזים, אין דעם דארף םען נאר באשולריקן דעם סעאסער-םירער. דער צושויער װיל זען גום און אינסערעסאנש סעאסער, און אזעלכעם דארף מען אים געבן. — װי אזוי זעם אויס דאס אםעריקאנער טעאטערז _— הלװאי אויף אונז געזאנס. — זאנס טײםלבוים םיט א שםײכל. — ם׳איז נישטא נאך איא שםאט בװישן די װעלם פזסראםאליעם, װו ם׳ואל אין אײן םעיאן זען אזא סא־שײרנארטיק םעאסער, װי אין ניױיארק. אין אײן םזזאן שםילש םען דארט די סארשײדנסזע קלאםישע אץ סארערנע דראשאשורגי. םין די םא■ דערנע װערן אםםײנסטן נעשםילם: קײועי, קלארעל, װעיםל, םיערא א. א. לעצםנם האש פען אין צוזאסענהאננ פיס די איבסען-סײערוננען שםארק געשםילט איבסענען. אין נױ-יארק זענען םאראן םיל עקסםעריםענטאל־סעאםערן םון סארשײדנסםן זשאנר. בםשך סון אײן װאך קאן םען דארם אויך טרעסן שסילן רוסיש םעאשער, העברעיש, כינעזיש, שםאניש א. א. אין נױ יארק זעס םען דאם טעאםער סון דער װעלט. אםאל האס םען װעגן אםעריקע גערעדס װי װעגן א מדינד״ אין װעלכער ס׳איז גארנישם סאראן, חוץ דאלארן. הײנס איז שוין אםעריקע א לאנד םון אינסערעםאנטן סעאםער, קונסט און ליסעראסור. אין אםעריקע װאקםט אויך אן אינסערעםאי.סע אינסעלינענץ, װאס סארבינדם דאס אינםעלעקסועלע םיטן סיזישן. דארט זענען נישם סאראן די קראנקע, אײננעהויקערטע אינטעליגענסלעך. די דארםיקע אינשעליגענץ םאםם אויף אלץ גע• זונס און שסארק. דעריבער איז אויך נעזונט דער םארלאננ םונם אפעריקאנער ײדישן צישויער לנבי דעם ײדישן סעאסער; ער סאדערט עםםעםיש, גוט סעאםער. אין אפעריקע װאקםט אויךכםדר דער אינסערעם םאר ײדי- שער שפראך און ליטעראטור. אין די אסיםילירסע קרײזן, װו ם׳האס ביז ערשם נישם לאנג לגםרי נישס געװיסם װענן ײדישער ליסעראטור, אינסערעסירם םען זיך הײנם שסארק מיט איר. אץ אפעריקע איז בכלל נישש סאראן די סעס־םיםשישע שסיםיננ לגבי דער אנטװיקלונג סונם ײדישן שאסן, דארס איז סאראן גלויבן און איבערצײגונג. כ׳בין םים א נרוסע ײדישע שריפששסעלער געװען אםאל