Literarishe bleter · 1928-08-10 · 32 (10.8.1928) · p. Seite 626

32 זא ליסורורױן ול י סז 1 626 3. דער םוזײ םאר פעראגןןניק (יעזױטן׳גאס 4]. 4. דער ארכיװ סין יאן בלןך אויםן גענים םין םןלקם• בילדונג [ביז 150.000 בריןשורן אלײן]. 5. דער םליכהשער היגיענישער א־נסםיםוט [קויאװםקא 2]. 6. דער םלוכהשער געאלאנישער אינםםיטוט [נײע װעלם 72]. 7. דער הויםם-ארכיװ םון אלםע אקםן [לאנגע גאס 24]. 8. דער ארכיװ םין אקסן [יעזויטן-גאם 1]. 9. די געזעלשאסט םאר סאגיאלער ארבעם [קארםערניק• גאם 30], בעיקר אויסן געביט סון זעלנסססארװאלםינגען אין אדמיניםםראביע. היםשע ביבליןסעקן אויםן געביט פון סעאלאניע האט אויך די עװאנגעלישע קאנסיםשןריע [םאלאכןװםקי-פלאץ] און די עװאנג. געםײנדע [לעשנא 20]. א חוץ רעי ביבליןןטעק בײם אוניװערםיטעס, הןןבן װיכ■ סיקע ביבליןןסעקן נןןך פןןלגנדיקע לערן־אנשםאלםן: דןןס םןןליטעכניקום, האנדלם־הויך־שולע, װעםערינאר־אינםטיםוס, לאנד• װירסשאפסלעכע הויכשול, קונםט־הויכשול, םרײער סוילישער אוניװערםיטעט [װשעכניצע]. םעדאגאגישער אינסםיםום, םעםרןן• פןןליטאנישער סעםינאר, דער אינסטיטוט םאר טויב־שסוםע און בלינדע, קריגם-הויכשול און ןןסיצירישע אינזשינערן-שול. יעדע םון זײ אויף איר געביס. נישטקשהדיקע ביבליאטעקן הןןבן אויך לעצסנס כמעט יעדע ■וילישע םיטל־שול אין װארשע און די םןןװשעכנע שולן. (סיף קיסס) ט י י ט ד־ ב ו י כמ .ם׳ברענס־. באלד אינגיכן צין איך אריבער *ו םעם אדלעי אין זײן טרוסע. דערנאך נין אץ■ געװען דער ױגגססער שוישסילער אין אםיור רחל קאמינםקאס קינסטלערישער םרוםע און אױיגעטרעםן צוזאמען פיט רודאלף זאםלאװםקי אין ״םירעלע אםרת* און אנדערע ■יעםעם. אינגיכן הײבן ױך אן פײנע װאגדער-יארן: סױלישע ■דאװינץ, ענגלאנד, סראנקרײך, רוסלאנד. אין םאםקװע האנ איך אנגעםירם םיט דער דראםאסישער םסודיע נײ דער ״■רץ-געזעלשאםם־, צוריקקומענדיק קײן ■וילן, האנ איך אנסײל־גענוםען אץ דער ״װילנער סרונע״, סונװאנען כ׳בין אנגאזשירט געװארן אין נױ- יארקער קונסט-םעאםער. — װעגן םײן קוק אויםן םעאםער, םרעגט אירז — טעאםער דארף קודם-כל שטעלן דעם טרא■ אױף םעאסער. נישם געקיקם דערויף, װאס טעאסער באזירם אויף ליסעראטור, םוזיק, םאלערײ, פוז עם די אלע עלעםענסן איבערגעשםאלםיקן אין טעאשער. די אלע אקצעסוארן םוזן הארםאניש צונױםקאםנאנירט װערן און באשאפן םיט זיך דעם סולן אויםדרוק םון טעאסער. קײן שום נאזונדערע טײלן סארן זיך םפעציעל נישס ארויםשנײדן םון דער בינע. — ײדיש סעאסער דארף זיך נישם נאנרענעצן נלױז םיםן ײדישן רעםערטואר. םיסן נאםען ״ײדיש טעאטער״ איז עם זיך אײגנטלעך פתחײב אויסצישטעלן די װערק סון ײדישע שריםש- שסעלער קידם-כל, בסרט נאך װען פיר םארםאגן אזעלכע דראםא- סורגן, װי אש, הירשבײן, לײװיק א. א ם׳דארף אנער אויך אוים- שסעלן םרעפדע שרײבער, נאקאנען אונזערע צושויער םיס דעם װעלס-סעאסער, ■ונקט װי םיר באםיען זיך דעם ײדישן לעזער צו נאקאנען םיט דער װעלט-ליםעראטור. ס האנן א טעות די, װאס נ דענקען, אז ײדיש טעאטער איז נאר דאם, װאס סירס אױף ײדישע װערק. ײדיש טעאםער איז עס אויך דאן, װען ס׳לײגם ארויף דעם ײדישן חותם אױף סרעםדע װערק, פיםן אײנגארטיקן שנילן אץ םםעציםיש-ײדישער אינטאנאציע. אנדע־ש האבן געשוילס דעם ״דינוק׳ ■אליאקן, אנדערש םראנצויזן אוי נארװעגיער. יאנאלער בינליאטעק. װעלכע האט נאך נישט קײן אסאראט םאר ײדיש. 11• װיפנשאפטלעכע ביבליןזטעק־ בײ אינםטיטוציעם און לעק־׳אנשטאלםן גרויסע װיםנשאםטלעכע ביכער־זאםלוננען םארםאגס די ״װארשעװעי װיםנשאססלעכע געזעלשאםם*. זי פארמאנם א ביבליאטעק א צענסראלע [שניאדעצקי 8] און באזונדערע, ספעציעלע אין אירע אפטײלונגען און ארבעםם־קאבינעטן, װי למשל אינם סילאלאגישן קאבינעס אין םטאשיץ־פאלאץ [נײע װעלם 72], היססארישן קאבינעט [שניאדעצקי 8], םאםעםאטישן [נײע װעלט 72], אנטראפאלאגישן, ביאלאגישן, מינעראלאנישן און ראדיאלאגישן [אלע אויף שניאדעצקי 8]. װערסםולע זאמלונגען האבן די ביבליאטעקן םון די שטאט■ טעאסערן [סענאסארסקע 21] און סון ■וילישן און קלײנעם סעאסער [סלאװאצקיעגא 2], װו עם געםינען זיך פילע סויזנ■ םער פיעסעם, געררוקטע, געשריבענע און אויסאגראסישע. סאראן דארט אינסערעסאנסע קאלעקציעס םון אםישן, ארכיװן םון םאטאגראםיעם. דעקאראציע־פראיעקטן, זאםלונגען םון רעצענ■ זיעס א. ד. גל. אינטערעםאנטע ביכער־זאםלונגען האבן אויך: 1. דער סוזײ םאר אינדוסטריע און לאנדװירטשאפט [קר. םארשטאס 66]. 2. דער מוזײ םאר מלאכה און אנגעװאנדענע קונסטן [כמיעלנע 52]. ב י י א ב ר ה במ קײן װארשע איז די טעג געקוםען םון נױ- יארק דער נאקאנםער ײדישער שוישפילער אברהם טײטלנוים. ער איז אײגער םץ די נעססע און אינסעלי- ► נענסםםע ײדישע אק- םיארן אין נױ-יארק. ס׳האנן אויך געצויגן אויםמערקזאםקײט זײנע עסײען װעגן סעאסער, װעלכע ער דרוקט אין סארשײדענע אםעריקא- נער אויםגאבן און אויך נײ אונז אין •וילן: ״ליטעראר. בלעסער*, ״ײדיש טעאטער* א א. א. טײטלבױם איז געקופען אויף א לענ- גערע צײט קײן •וילן, ער איז ארײנגעטרעסן ו. ־••יויי־ אלס אקשיאר אץ רע- זשיםער אין דער .װילנער טרופע*, צו װעלכער עי האס געהאם א ש״כות אץ אנהויב סון איר אנסשטײן. סײסלנוים איז א הארציקער, צונעלאזענער םענסש. קײן שום אנגעצויגנקײס, קײן שום ■אזע. טײםלנוים דערצײלט: — צום טעאטער בין איך נעקוםץן דורך דעם .הזמיר׳ און י. ל. ■רץ. דאס איז געװען אין די רעװאלוציע-יארן םון 6—1905, כ האב דאן אויםגעסרעטן צום ערשס^ מאל אין םרצם אײנאקסער