Literarishe bleter · 1928-08-10 · 32 (10.8.1928) · p. Seite 625

625 ליסןרארישע נ לןסער 32 זא פיבליןןטעק׳, א #ראיעקטירסע מאנומענטאלע געבײדע, װןןם װעט אפקזןםטן 7 םיט א האלבן מיליןןן גילדן. אויף די םןר• לױםיקע, דערװײליקע ארבעטן הןןט די רעגירונג שוין בא• שטימט בװײ מיליןןן גילדן און א טײל סון דער נויטיקער םומע זןןל װערן געזאמלט בװישן די אמעריקאנער פןןליאקן. די ביכער־באזע םאר דער .נאגיןןנאלער ביבליןןםעק׳ זןןלן בילדן די זאמלונגען, װןןם זענען בוריקגעקערט םון רוםלאנד, םון ראסערםװילער מוזײ אין דער שװײץ און םון געשאנקען מבד פןןליאקן אין לאנד און אויםלאנד. די רעגירונג האלם אויך אין אײן אויפקויםן ריזיקע זאמלונ• גען. מיקען נישט זןןגן באשטימט, װיפיל ס׳איז שוין םאראן, יעדנפאלם שוין אין די הונדערטער טויזנטער. די רױן־געבײרע איז פרןןיעקטירט םאר םאלגנדיקע אײנ• ריכסונגען: 1. א ביכער-מאגאזין אויף אנדערטהאלבן מיליןןן בענדער, א לײען׳זאל םאר 800 באזוכער, 3. אן ןןפטײלונג פאר כתב־ידן מיט א מאגאזין און ארבעטס־קאבינעט. 4. אן ןןפטײלונג םאר גראםיק און שטיכן מיט אן ארבעט־קאבינעס, 5. א ביבליןןגראפישער אינסטיטוט מיט א קאטאלןןג־זאל אויף סיר מיליןןן קארטלעך, 6. א רעגיסטראטור םאר פעריאריקןים מיט א מאגאזין און לײען־זאל, 7. אן ארבעטם־קאבינעט און םאגאזין םאר אינקונאבולעס (ערשטע דרוק־זאכן], 8. אן ארבעטם־קאבינעט און זאםלונגם־זאל םאר מאפעס און אטלאםן, 9. א זאםלונגם-זאל און ארבעטס־קאבינעט סאר מוזיקןןלןןגיע, 10. בװײ זאלן סאר קאטאלןןנן: אײנער — סארן פובליקום אין אײנער—םארן אינערלעכן געברויך, 11. אן אינסארמאגיע־בױרןן, 12. א ביבליןןטעקארן־קירס מיט לעקגיע־זאלן, 13. אדמיניםט• ראגיע־לןןקאלן, װעלכע װעלן גװישן אנדערע באזיגן אײך א קאבינעס סאר קןןנםערװירן, א םןןטןןגראםישע לאבןןראטןןריע, אן אײנבינדערײ, אן אײגענע פןןסט־ןןפטײלונג. אויםשטעלונגם־ זאלן םאר דרוק־זאכן אין א ריזן־זאל םאר םארלעזונגען, אקא דעמיעס וכדוםה. עס זענען אויך #רןןיעקטירט .זאלן םאר נרויםע מענער*, אין װעלכע עם װעלן אײנגעןןררנט װערן באװעגלעכע אוים׳ שסעלינגען םאר די פוילישע קינםטלער, װי למשל מיגקיעװיטש, שןןפען. שענקיעװיםש א. א. װו עם װעלן געװיזן װערן זײערע פןןרטרעטן, ןןנדענקנם, שטוב־אײנריכסונגען, די װערק אין ביבליןןגראםיע םון די גרויסע מענער. די ביבליןןטעק ןןרגאניזירט זיך שוין און לויס א באזינ• דערן דעקרעט םיז םען אהין גושיקן אײן עקזעמפלאר םין יעדער םינדםטער דרוק־זאך, װאס דערשײנס אין פוילן. דער באדײט דעריבער םון דער ״נאגיןןנאלער ביבליןןסעק״ אלם זאמלפינקס םין דער גאננער דריק־פרןדוקגיע אין פוילן איז גןןרנישט זןפגושאגן. איז טאקע װיכטיק דער םארלאנג םון מאנכע פוילישע דעםןןקראסישע קרײזן, אז בײ דער ביבליןן־ טעק זןןלן עקזיםםירן ןןפטײלינגען םאר די נאניןןנאלע מינדער• הײטן, םאר דער ײדישער, אוקראינישער, װײסרוסישער און ליטװישער שפראך. דעם דןןזיקן פרןןיעקט דארף מען שטארק אינטערשטינן אין עס זינן דאך אין סײם אין אין סענאט ײדישע םארשטײער, װעלכע װןןלטן עם געקענס אין געדארםט טון. אגב שסײט די ״נאניןןנאלע ביבליןןטעק״ שוין איגט אין םארבינדינג מיםן ײדישן װיםנשאםטלעכן אינסםיםוס אין װילנע. דער װארשעװער םארטרעטער םון אינםטיסוס, משה לערער, םירס אין דער ״נאניןןנאלער ביבליןןטעק׳ די רעגיסטראניע סון די ײדישע דרוק־זאכן סײ םארן ײוױא. סײ םאר דער נאנ• קינםםיקן היםםןןריקער םון דער ארבעטער־באװעגונג אין פוילן בכלל און םונם סןןניאליזם בםרט. 2. אן עםנטלעכן כאראקסער, םארבונדן ןןבער שוין מים געװיםע םןןרםאליםעטן, הןןם אויך די איניװערםיםעטם־ביבליןןםעק אויף קרןןקעװער םןןרשטןןט 26. זי איז די גרעססע אין װארשע און גײלט איבער 800.000 בענדער. באזונדער דײך איז זי מיט אלע נײטשריםטן. אױף הײנט־גו־םןןג קימען ןןן אהין ביז 1200 פוילישע נײסשריםטן און 700 אין סרעםדע שפראכן. די ײדישע דרוקזאכן ליגן םארפאקט, נישט קאטאלןןנירט. בײ דער ביבליןןסעק איז פאראן א קאבינעט סאר גראסיק. װעלכער באשטײס םון אן ערך 300 טעקעס פיט א ססס,50 גײכנונגען און םין אן ערך 900 בענדער קינססלעוײ• שע אויםגאבן מים איבער 40,000 פלאנשן. די ןןפסײלונגען סון כתב־ידן, לרוב נוריקבאקומענע םין ריםלאנד. באזינס א 10,000 בענדער. אין די אוניװערםיטעםס־בנינים אויף קרןןקעװער םןןרשטןם געפינט זיך אױך א באזינדערע ביבליןןטעק םון מלוכהשן נאטורװיםנשאםטלעכן מיזײ, װעלכע אנטהאלט ביז ססס,12 װערק װעגן נאטורװיםנשאםט און געןןגראסיע. 3. אן עםנטלעכן כאראקטער הןןבן אויך די ביבליןןטעקן און זאםלינגען םין די דרײ מאננאטישע םאםיליעס, די ןןרדי• נאניעם םון: קראשינםקי. זאמןןיםקי אין פזשעזדזיענקי, כזןסש זײ זענען פריװאט־אײגנטום. א. די ביבליןןסעק פון די קראשינסקיס [ןןקילניק 9] האס ביז ססס 250 בענדער, דערםון אן ערך 2000 דרוק־זאכן םון /\^ און י׳ה, און ביז 6000 כתב־ידן. געזאמלט װערם דןןרט בלויז פןןלןןניקא, בעיקר בנוגע פוילישע נעשיכטע און ליטעראטור. םאראן אויך דןןרט זאמלינגען סון דיפלןןמען, נײכנונגען, מאפעס, דער ארכיװ סון פוילישן םיליסער אין די יןןרן 1830-1815 און דער םאמיליען־ארכיװ םון דער סאםיליע קראשינסקי. דער םוזעאלער טײל הןןט זאמלונגען םון בילדער, גלאז, פןןרבעלײ וכדומה. ב. די ביבליןןטעק םון די זאמןןיםקים [זשאביע 4] הזןם ביז 100,000 בענדער, דערםון איבער 2000 כתב־ידן, א 600 דיפלןןסען, איבער 300 מאפעס. איבער 3000 בענדער נײט• שריפסן. די ביבליןןטעק הןןט א װיםנשאפסלעכן כאראקסער און זאמלט בלויז םאטעריאלן בנוגע פוילישע געשיכסע און ליטע• ראטור. דער מוזעאלער סײל האס זאםלונגען םון נײכנונגען, םםבעות און אלטערטיםלעכקײםן. ג. די ביבליןןסעק םון די פזשעזדזיענקים [םןןקסאל 6] הןןט ביז 30,000 בענדער װעגן געשיכטע, קונסס־געשיכסע, הערןןלדיק און געןןגראסיע. םאראן אן ארכיװ םון כתב־ידן, דיפלןןםען, בריװ פון בארימטע םענער און םאמיליען׳ארכיװן. 4. עםנסלעך זענען אויך די: א. נענטראלע םיליטער־ביבליןןטעק [זאקסישער פלאץ 5] מיט אירע 150,000 בענדער װעגן מיליטערישע און קרובישע נו םיליטער ענינים און ב. די ביבליןןםעק םאר קאסוילישע רעליגיעזישע װיםנשאםסן [,יטעװסקא 6]. אין םטאדיע םון ןןרגאניזאניע געםינט זיך די ״ביבליןן• טעק םאר קונסס׳ ןאױטן שלןןם בײם קערבעדזש׳בריק), גע• װידמעט פלאםטישע קונסטן, טעאםער און םוזיק. זי װעס ןןבער נישם בלײבן זעלבםסשטענדיק. נןןר איבערגײן נו דער נאניןןנאלער ביבליןןסעק. געקרוינם זןןל װערן דןןס עםנםלעכע פוילישע ביבליןן־ טעק־װערק אין װארשע דורכן אויםבוי םון דער .נאניןןנאלער