Literarishe bleter · 1928-08-10 · 32 (10.8.1928) · p. Seite 623

623 ליטווארי^ע נלוסז ר 32 זא — אינסאיראגיע הײםס אס אױםן הויכן לשון. אויפן גע- װײנלעכן לשון הײםס עס: זוכן דעם ןןפקלאנג םון דער אײגינער אראעס, די ןןנערקענוגג. פען םןןרס, םײן םרײנד, על פי רוב זיך ןןסװעגן קײן סוילן. און םען םןןרט גיכער עוריק. םען האס םורא אז םען זןןל נישס ןןיקומען... און װןןס איז דער ױעל-ױעא? װײםס םען עםעם אין סוילן םםש תדיקעם װעגן דער ײדישער ליסעראזור אין אפעריקעז שוין אזויםיל יןןר, װי םיר םארן אהין ױן *וריק, און עי האט םען אין סוילן סאקופען א קלאר און גענוי גילר װעגן דער אלםער און םאדערנער ײדישער ליםערא- םור אין אםעריקע, װןןם איז דאך אזוי רײך און ערײסז... יא, אעער דא םארקריך איך שוין אין םײנעס אן ארםיקל, װאס איך װיל װעגן דעם םסעעיעל אנשרײבן. איר װעם דאך םיר אויס- כאסן םײן ארםיקל... — איר שרײאם אין דעד םרעפד, פרײנד נלאןמאן, אץ איר קןןנם אםןןל זײן נישט גערעכס... — אין דער םרעםד שרײבט זיך אויג נישט אפבעסטן, איז אםםערםםן. אםװײניקססן ר.ןן< איך געארבעט אין פוילן. און אםשר ארבעט םען גכלל װײניק אין סוילן. אמנעסםן און אם- םערםסן שרײבם זיך מיר אין אםעריקע. א פשוטע םיבה: אין סוילן הןןם א ײרישער שרײבער די ײדישע סביבה און לעבם זיך אױם אין איר, זעסיקט און דערנערם זיך םים איר אויך ןןן שרײבן. אין אםעריקע פוז איך םיר שאםן די ײדישע סביבה אין םײנע ענגע ד׳ אפות. סום םען עס םיטן שרײבן. שרײבט םען םאקע אין אםעריקע... — אלזןן שוין װידער אקאםסליבירםע םראגע: אין סוילן דארף םען לעבן, ןןבער אין פױלן שרײבט מען נישט. און אין אפעריקע לענט םען נישט םיט די ײדישע םאסן, ןןבער אין אםעריקע שרײבם םען... — הערס אויס, םײן םרײנד — בעט זיך שוין גלאזםאן — אײדישן שרײבעד זןןלט איר בכלל קײן קשױת נישט םרעגן: פה לםעלד״ סה לםםה? עס איז שװער, םען טאר נישט בוםיל ארײנ- סראכסן... םיר םארקערעװען זיך איי רויקע, םאררןןרסענע זײםן- געסלעך םון דעם םראנבויזישן דארף. עם איז א שטילער םארנאכם. איך גלויב, אז אונז בײדן באםאלט א קןןס-װײסןןק. גלאזםאן באזינס זיך: — קןןן איך רויק זײן װעגן דעם גורל םון די װערטער, װזןס זענען דןן בװישן אונז בײדן געםאלןז... — הערם, םרײנד, אז מיר הןןבן בײדע געקרעכבט, איז עם נישט קײן ליגן. און אז נישט קײן ליגן, איז עס דאך נישט קײן חרסה... גלאזפאן שװײנט. אונזער םרײנדין צעשע האלפערו בו איר חתונח םיט ה׳ אינזשיניער מיכאל לעװיטע אונזערע הארביקע ברכות. דבורר־ז איז מאיר י־־1יטמאן — זײער םײןו אבער... — דער ײדישער ,אבער־... װאם-זשע קװעטשט אײך. סרײנד גלאזםאן! — װײםס איר װןןס — רוםס ער דך ןןן — לאםיר איבער- לאזן דעם םאנסארנאם. קוםט ארןןס בו םיר א הײם, װעלן םיר כאסן א שםועס. א ײדישלעכן שםועם״- א דןןרף הינטער םאריז, א םיסיש םראגבויזיש דןןרף םיט דער נאנבער װארעםקײס, אויםגעגאסענער נעםיסלעכקײם, זיםלע- כער שלעסעריקײס. און עסעס א דין געװעב ב װ י ש ן אונז און דעם רארף. נישםא, דאכס זיך, עפעם לײכסערם, װי אײנבוםילן זיך, אין דעם דארף, ארײנבושכראםען אין דער אלגעםײנער שסי• םונגם-כװאליע. שפאבירן פיר א:וי אין דעם דארף: ברוך גיאיםאן און איך. ער האט ז׳ך דא אײנגעארדנס, ארבעט דא און װיל דא א לענ- גערע בײם םארבלײבן. מעכםן םיר בוים װעגן און אלעען. ער װיל םיך, א סרעםדן, דערנענפערן בו דעם דארף. איך אנער שטעל א םראגע: — םײנס איר, אז ײרישע שרײיער דארםן זײן אין דער פרעםד? און דא הײבם זיך עם א;: — װאס הײםס אין דער םרעםד? װו איז דאס ײדן-לאנד םאר א ײדישן שרײבעח װו איז ער סרעםד, און װו נישכ? נעםם םיך, לםשל. םײן גענורסס שםעסל איז אין סןן־ויעסן-רוסלאנד, אויםנעװאקםן נין איך אין אםעריקע, דערבויגן געװןןרן אין אםעריקע, אדורכגעפאכס דארט די ערשםע װיכסיקסטע לעננס-עטאסן, םיל איך זיך סאקע שסארק אפעריקא־ ניזירט. םײן הײם דארף אײגנסלעך זײן אין אםעריקא, אנער ביען ביס עס פיך גאר קײן פזרח-אײראסז. װאס-זשע טוט םעןז און אז איר װבס זיך נעםנן גריבלען אין דער נשטה םון יעדן ײדישן שרײבער-װאגדערער, װעס איר געסינען דיזעלבע בעריםנ- קײט. עם איז שװער בו נעסינען בײ אונז אן אויסװעג. װען איך זאל אײך דארםן נעבן א קאסענארישע תשובד״ װאלם איך אײך געזאנט: ײדישע שרײנער דארםן לעבן דארט, װו די ײדישע פאםן נעסינען זיך•. אין רוםלאגד און אין סוילן. — לאםיר גײן נסדר — םיש איך זיך שוין ארײן — סארװאס-זשע נלײבס נישט אין רוסלאנד קײנער סון די, װאס םארן אהיןי — אין רוסלאנד איז שװער, זײ סאדערן דארס, אז פען זאל זײ שרײבן נאר װעגן אקסאבער און םון אקטאבער... און װי איז אנער, אז םון אקסאב״ר און סון בירגער-קריג װײסם פען נאר םון די בײטונגען און פען האט עס נישם קינסםלעריש . אדורכגעלענסו — נו, און אין סוילן? — אין סוילן איז אן אנדערער ענין. איך װעל, לײדעד׳ נישט זײן אינגאנבן אויסריכסיק םים אײך אין דעם סרם. םיר װעלן זיך בײטן םים די ראלן. איך םרעג אײך: םילא, איך בין נישם קײן סוילישער. פארװאם בלײבן נישס אין סוילן די שרײ- בער סון אםעריקע, װאס םילן זיך אלם ױילישע ײדן, זענען אויך קינםטלעריש םארבונדן פים סוילן און װאס באקלאנן זיך, אגב, אזוי שםארק אויף דער קאלסער עגגער אסםאסםערע אין אםע- ריקע? די םראנע קאן םען נאך אביםל אנדערש שםעלן: נאך װאס פארם פען בכלל קײן סוילן? שוין א היפשע סאר יאר, װי םען סארס, און װאס האם םען דערגרײכט, װאם איז דער בילו — אינםסיראביע, אננערעגט װערן בו דער װײםערדיקער ארנעם דורך די םאסן, װעגן װעלכע איר רעדם... גלאזםאן האס װידער דאם װארם: