Literarishe bleter · 1928-08-10 · 32 (10.8.1928) · p. Seite 622

32 זא ליטןר*רי*ן נלעםןר 622 לעבן׳ און אין נןןםען סון דןןזיקן לןןזונג איז ער געגאנגען אפגעבן זײן לעפן פאר דער זאך פון פראלעטאריאטז און אויםן גרונט םון דער דןןזיקער מאראל הזןט טשערנישעװסקי געמאלט זײנע העלדן אין רןןמאן .טשםא דעלאט״), א רזןמאן, װעלכער שטעלט מיט זיך פאר א לויב׳געזאנג דעם מענטשלעכן םארשטאנד, אין דער לײב־אײגנטימערישער רוסלאנד, װעלכע הזןט דאן געמאכס די ערשטע טרים אויםן װעג בום אינדוםטריעלן קאםיטאליזם, הןןט םשערנישעװםקי נישס געקןןנט געפינען די עלעמענטן, םון װעלכע מ׳זןןל קןןנען שאםן א סיםטעם םון װיסנשאפטלעכן סןןביאליזם. טשערנישעװסקי הןןט אבער אויף א געניאלן אופן םןןרויםגעזען און אנגעװיזן חי צו לעזן דעם גרונט־פראבלעם, װאס אױ אין יענעם יןןרהונרערם ארויכ״ גערוקם געװןןרן. דאם איז צו זען פון זײן ארטיקל .קאפיטאל און ארבעט״, װו ער האס דעמאסקירם די הערשנדיקע סעאריע פון דער בורזשואזער עקאנאמיק און האט ןןנגעװיזן, אז לוים דער דןןזיקער סעןןריע װערט די ארבעטם־קראםט באטראכס אלם א מיסל בו םארגרעםערן דאס אײגנטום און דעם אוםזאץ■ קאפיטאל׳. בײ איצטיקן טאג זענען בװישן דער טעאריע און דער פראקטיק אײנגעשטעלט םיל רינגעלעך. װןןם רעגולירן זײער קעגנזײסיקע װירקונג. דער פולם םון לעצםן שפיגלט זיך םאקע אפ אויף דעם װיסנשאפטלעכן געדאנק. די פראקטישע םןןדע• רונגען דערלןןזן נישס דעם װיםנשאםסלעכן געדאנק םארקריכן אין פוסטע אבסטראקציעס. די טעןןרעטישע דערגרײכונגען װירקן אויף דער פרןןדוקציע. טשערנישעװםקי האט ןןבער געלעבס אין אן עפןןכע, װען די דאזיקע םארבינדונג איז גארנישט געװען. דער װיםנשאםם• לעכער געדאנק און די פראדוקציע הןןבן געלעבט אין א בא• דײטנדיקער מאס אפגעזונדערט אײנער סון אנדערן. דערםאר באװונדערן מיר נאכמער טשערנישעװםקיס נעניאלן םארשסאנד א דאנק זײן געניאליטעט האט זיך טשערנישעװסקי שנעל דערהויבן צו דער הויך, װוהין ס׳דערגרײכם אפט זײער לאנג־ זאם דער געדאנק םון אויספארשער. סאר אונז בלײבט טשער• נישעװםקי אלם א בײשפיל פון א מענטשן, װעלכער הןןט שטענדיק געטראכט װענן עקםפלואסירטן סײל םון דער מעגטשהײט. *) ד*ר*ינ*ן *ץ *ם*ריק* *ץ * ײוי**ר *•ב*ר1*נינג *ץ *װײ נ*נד*ר. אין דעד געשיכטע םון דער מענטשהײס. דןןם דענקען, הןןט טשערנישעװסקי געזןןגט, באשטײס אין דעם, װאם סון די םארשײדענע קאמבינאציעס, געפילן און םןןרשםעלונגען, װאס אונזער סאנטאזיע שאםס אונז מיט דער הילף םון זכרון, דארף מען ןןפקלײבן אזעלכע, װןןם אנטשפרעכן אין דער געגעבענער םינוס די סאדערונגען םון דענקנדיקן ארגאניזם. דאס דענקען באשםײט אין אויםקלײבן םיסלען פאר דער מעגסשלעכער טעטיקײם, אויסקלײבן פןןרשטעלונגען, םיט װעלכע מ׳זןןל קאנען דעדגײן ביז א באשטיםטן רעזולטאס. נישט געקוקט דערויף, װןןם םאראל אץ יושר הןןט טשערנישעװסקי באסראכט אלס א זאך, װןןס דריננט ארויס םין דער מאטעריעלער באזע פין דער מענםשלעכער נאטור, איז דאך טשערנישעװםקי געװען א גרויםער מןןראליםט אין האט פין מענטשן א סך געפאדערט. ארויסגײענדיק פון דער פאר■ םול — .דער מענטש באנײט זיך אזוי װי אים איז אנגענעמער זיך צו באנײן׳, אנערקענענדיק, אז ,דער עגאיזם אין די אוים־ רעכנוננ איז דער פונדאמענס פון דער גאנצער םענסשלעכעד טעטיקײט׳, אז א מענטש האט ליב ןןנגענעמם און הןןם פײנס אומאנגענעםס, א מענטש זיכט פארװײלונגעןו ןןנהויבנדיק פון דעם, װןןם ער האס שיער נישט אנערקענט די האטענטןןטישע םאראל, איז אבער טשערנישעװםקי געקיםען דורך א גאנצע רײ באװײזן צום געדאנק, אז דער מענטש דארף העלדיש אפפערן םים זײן לעבן לטובת דער מענטשהײט. קורדי, װאס האט זיך נעװארפן אין אפגרונס, פדי צו ראטעװען די אײגענע שטןןט, און דאמאן. װןןם איז מוסיק געגאנגען אנטקעגן דעם טוים. כדי צו ראטעװען פיפםיאסן, םוען סוף־כל־סוף דןןם, װןןם זײ איז לוינבארער אין זענען אינטערגעװןןרפן דעם געזעץ פון .נוצלעכן עגןןיזם׳, פונקט װי דער דאמף איז אונטערגעװןןרםן דעם געזעץ פין צוצױנגם• קראםט םון דעד ערד, הגם דער דאמף הויבם זיך אױף אין דער לופטן. אנערקענען הערלעכע מעשים אלם ניצלעכע. הײםט נאך נישס אפנעמען בײ די הערלעכע מעשים זײער םײנקײט. די באגריםן גוסםקײט און ניצלעכקײס פאלן סוף׳כל־סוף צונויף. דער באגריף גוטםקײט װערס נישט צעשטערט, נאר פארקערט— װערט םארפעםטיקט ,װען מיר דעקן אויף זײן אמתן כאראק־ םער, װען מיר געפינען, אז גוססקײט באטײט ניצלעכקײט׳־. צי איז דען די דןןזיקע םןןראל נישט געלעגן אין גרונם םון די טאטן סון העלד םון דער באװוסטער רעװערןןװם דער• צײלונג, װעלכער הןןט ארויםגעװןןרפן דעם לאזינג — .איך װיל יידישע שרייבער אױ דער פרעמד א• אד־יפעריו/פאריז טרעף איך אזוי אין א ןןװגט אױםן םןןנפארנאם ברוך גלאז־• םאנען. — װןןס םאכט םען< ברזך גלאזסאן ענםםערט די געװײנלעכםטע *ריםםשטעיערי- שע תשובד.: — איר װײםט דןןך, םען שרײבס... פרוװ איך אים ארײגםירן אין דער אםביציע: — נו יא, איך הןןב אויך נעלײענט, אז םען שרײבט אויך װעגן א״ך ןןש דןן אין פאריז. אין .ער נובעל* - א שײן ארטיקעלע װעגן אײער שאםן... עס קאן זײן, אז דןןס, װןןס איך װעל דןן אויסםירן, שטײט אםשר נישס אין םולן הסכם םיס דעם םיטל םונם ארסיקל. עס איז םעגלעך, אז םען הןןט נישט נעדארםט נעםען דעם ענין בדרך■ כלל: אפשר איז עם נישט נוגע א ל ע ײרישע שרײבער אין דער םרעפד. איך גלויב אבער, אז די שסיפונגען, װןןם זענען דןן ארויסנעזןןגט געװןןרן, פאסערן א םך ײדישע שרײבער, װןןס זע■ נען סארװןןרםן װײס םון א ײרישער שיפערישער םביבה. םון א םאראײגצלסן םאל םאך איך אן אויסםיר: ײדישע שרײבער אין דער םרעםד.