Literarishe bleter · 1928-08-03 · 31 (3.8.1928) · p. Seite 615

615 י*ע גייןןו ו* ל ם ע ר א ר 31 קויטיה.-ועצענזיעס. ביבליאגראפיע.—כראביה. װאס מען שוײבט װעגן ביכעג יידיש טעאטער״ ד״ מיכאלװײכערט/װארשע םאל נענראכס עיםערן װעגן טעאסער-םרעקױענץ און ק#סע ערםןןלג ם-ן איעדער סיעםע, איםגעהײער װיכסיקער םאסעריאל םאר דעם קימענדיקן היםטןןדיקער םון ײרישן טעאסער און ײרי• שער קולםור. א באזונדערן װערס, א היםסןןרישן און אן אקסועלן צוגלײך האם יער באריכס פין סןןרזיצער םון קרזןקעװער געזעל־ שאםטלעכןי קןןפיטעט, ש. םרײנד, װענן דעם קראקעװער ײדישן טעאטער, װאס איז, אגב, דןןס ערשטע ײדישע נעזעלשאסט• לעכע טעאטער אין סוילן. װעגן ײדישן טעאטער אין אויסלאנד שרײבן יעקב םעסטל (״ײדיש טעאטער אין א ם ע ר י ק ע״), ז. זילבערגװײג (״ײדיש סעאסער אין פ א ל ע ם ט י נ ע״), י. בןןטאשאנסקי (״די װילנער טרופע אין רוםעניע־). אין דער אפשײלוננ סין הײנסיקן ײדישן טעאטער נעהערן אויך די כאראקטעריסטיקן םון די זעקס באדײטנדיקסטע ײדישע ארסיםטן אין אםעריקע (יעקב מעססל: ״זעקס קוילן-בײכנונגען״) און די באריכסן םון פרןןםעס- יאנעלן ארטיסטן-לעבן. דער גרויםער באטײט, װאס אן אײנהײםלעכע בינ ע - ש פ ר א ך האם ם8ר א קולםור-סעאסער, הןןט באװויגן די רעדאקציע, בו װענדן זיך בו דעם באקאנטן ם־לןןלןןנ נח פיילוצקי, ער זןןל ארויסזןןגן זיך װעגן די כללים םון אן אײנ- הײטלעכער בינע-שפראך םאר אלע ײדישע טעאטערן. אויך דןןס אײראפעישע טעאטער-װעזן שסיגלט זיך אפ אין קװארםל-בוך ״ײדיש סעאטער״. זײנע אײנדריקן סון רײנהארדס סעסטשפילן אין זאלצבורג גיט איבער דער נױ-יןןר• קער ארםיסס א. טײטלבוים. אן אױססירלעכן באריכט װענן דער דײםשער טעאטער-אויםשטעלוננ אין מאגדעבורג און זכרונות װענן םאקס רײנהארדט דרוקס ם. װײכערס. א באזונדערע אויםםערק- זאפקײט םארדינט די גרינטלעכע ארבעט םין ד׳ר ל. סײנער װעגן דער ארבעסער-טעאטער״באװענונג אין םינל אנד. דאס ארבע־ םער טעאטער אין םינלאנד, א םיססע און םארצװײגטע ארגאני־ זאציע, מיס םפשותדיקע דערנרײכונגען אויםן סעאסער-קינםטלע- רישן געביט, קןזן דינען םאר א פוסטער םץ א געזונסער פיבליקים ןןרגאניזאציע. םיס סראנן פון פאדערנעם טעאטראלן שאסן בכלל םאר- נעפען זיך א. םײטלבוים׳ און י. לױבאםירסקי. א. םײםלבוים בא האנדלם אין א גרויםער ארבעט םון 56 זײטן אויםן ססך םון אײנענע דערסארונגען און א רײכער ליטעראםור (װאם װערם צום סוף אנגעגעבן) די ריכסונגען אין םאדערנעם ט ע א ס ע ר, דעם סאםף םון קאנװענציאנאליזם אין נאטוראליזם אויף דער בינע אדער װי דער םחבר באצײכנט עם: פרעזענםאטיװ אין רעפיעזענטאסיװ סעאטער. די פראבלעפען, פדוװן און דער- גרײכוננען םון הײגטיקן סעאסער אין רוםלאנד םאר- צײכנט אין צװײ לעננערע ארטיקלען י. לױבאפירסקי םון םאסקװע. דער יארגאנג ״ײדיש טעאטער״ ברעננט אויך 12 גרויםע אילוסטראציעם םון אויםםירונגען אין ײדישע טעאטערן אין פוילן, רומעניע, רוסלאנד און אםעריקע. די רעדאקציע האט זיך באםיט, אזדאם קװארטל-ב ך ״ײדיש טעאסער״ זאל באקענען דעם לעזער פיסן ײדישן און םרעםדן טעאטער שאםן אין א קלארער, זאכלעכער םארם אין א שפראך, װאם זאל זײןי םארשטענדלעך נישס בלויז פארן סעאטער-סאכפאן, נאר אויך סאר יעדן, װאס אינטערעסירט זיך םיט טעאםער. עס פאר םיר ליגט דער יארנאנג 1927 םון קװארםל-בוך ״ײדיש פעאטער״, װאס דער קלעצקין-פארלאג האס ארויסגעיאזס געבונדן *ויםן ביכער-פארק. דער פאקס, װאס איך בין דער רעדאקסאר םוי דעם דאזיקן בוך, דארף םיך נישס אפהאלטן צו זאגן א פאר װערטער װעגן אים און בכלל װענן דעם דאזיקן םין אויסגאבן. ,ײדיש סעאטער״ איז א בכבודיקער באנד סון 25 דרוק-בויגן (380 זײטן), אין א שײנעם קינםטלערישן אײנבונד (נעצײכנט סון ה. בערלעװי, אויםנעפירט פין י. דערסשאנסקי). ער אנטהאלט די 4 קװארםל-ביכער פון יאר 1927 און זײן אינהאלט נעפט ארום :פעט אלע נעביטן םון טעאסראלן לעבן, פון ײדישע היםטארישע טעאטער-םארשפעלונגען ביז צו די לעצטע קינסטלערישע אין אר- גאניזאציאנעלע אויםטוען םון םאדערנעם .אײראפעישן טעאטער. טעאטער-געשיכסלעכע םעמעס װערן באהאנדלט דורך די נװײ ײדישע טעאטער-היססאריקער ד״ר י. שיפער און ד״ר י. שאצקי. דער ערשםער שפירט נאך די פריםימיװע פרוװן פ ן ח־אםאטיק בײ ײדן און שטעלט זיך אפ אויף די דראפאסישע עלעםענטן סון די אלטע פ ו ר י ם - ם נ ה ג י ם און םון ײדישע חתונה-םנהנים בעתן פיטלאלסער. די הײנטיקע אײראפעישע סעאשער־װיסנשאםש איז שוין לאננ ארויס פון אירע קינדער- שיכלעך. זי באגנוגנט זיך נישט — װי נאך םיט עסלעכע יארצענ- דליקער צוריק — פיס בלויזע אנעקדאשן-זאפלונגען װענן ארסיססן *ון באריכסן װענן אויפגעסירסע פיעסעס. זי באנוצט זיך םיטן גאנצן פאדערנעם װיםנשאפטלעקן אפאראט און שכיצט זיך אויף קולםור-היםטארישע, זיםן-געשיכסלעכע, ליטעראטור-היכסארישע און פילאלאגישע״סארשונגען. ד״ר י. שיפער איז בײ אוינז דער עדשסער, װאס האש אװעקנעשטעלט די ײדישע טעאטער-נעשיכטע *ױף א װיסנשאסשלעכן באזים. א םך םאטעריאל צו דער געשיכסע םון ײדישן טיאטער אין יארהונדערט האט אויסנעקליבן ד״ר י. שאצקי, אײנער םון די גרינדער און םארװאלסער סון דעם ניו-יארקער טעאטער םוזײ *ין דער נױ׳יארקער פארשטײער פון דעם ײדישן װיסנש. אינםס. *ין זײן צושסײער צו דער נעשיכטע םון דעם ס א ר ג א ל ד - פ א ד ע נ י ש ן טעאטער ביענגט ער אין אײן ארבעס נײע םא- טע־יאלן צו דער ערשסער באקאנטער ײרישער םארשסעלוננ. װאם די שילער םון דער זשיטאפירער ראבינער-*ול האבן אײננעארדנט *ין יאר 1854 אין בערדיטשעװ לשובת די סארװונדעםע סאלדאטן *ין סעװאסטאפאל. אין א צװײסער ארבעט באלײכס ער די ידיעות, װאם זענען אויםנעהיט געװארן װעגן שפילן ײדיש טעאטער אץ װארשע אין די יארן 1838 ״ביז 1875. א היםטארישן װערט האבן אויך די זכרונות םון דעם נישט-לאנג סארשסארבענעם ײדישן ארסיסט ה. אפאםיא װעגן זײן שפילן אין ײדישע״ טרופעס אין די יארן 1878—1896 און די פאשעריאלן, װאם נ. פײזיל םארעסנטלעכט װענן י. ל. פרצם דראפאטיש שאסן, װעגן זײן םעטיקײס פאר גרינדן א גײ ײדיש שעאטער און װענן די אויםסירוננען סץ זײנע דראםעס אויף דער ײדישער בינע. דאם ה ײ ג ט י ק ע ײדישע טעאטער װערט באהאנדלט אין דער ״כראניק סון ײדישן סעאסער״ סון מ. װ. און אין די סשאטיםסישע באריכטן, װאם עם האבן צוגעשטעלס די פ״רװאלטערם סונם קאפינסקי-סעאטער און ױליום אדלערס װאנדער- ס-ופע, י. בארקאװםקי און א. שטאקפעדער. דא װערן צום ערשטן