Literarishe bleter · 1928-08-03 · 31 (3.8.1928) · p. Seite 614

31 זא ליטערארישע בלעטער 416 א שטײגער אן אםיש פון םארשטעלונג םון גןלדפאדנס .צוי• בערין״ אויף ״דײטש״ אין װארשע. פרײנט יבחק םערקןןף, לאנדןן, הוןט בוגעשיקס דורך ז. זילבערבװײגן פארשײדענע פתנות םאר דעם אינםטיטוס. אויםן ערשטן ארט דארף דא דערםאנס װערן אברהם גאלרםאדענס א זילבערן שװעבעלעך-שקעסעלע, אין װעלכן עס ליגן נןןך עס• לעכע שװעבעלעך פון יענעם טאנ, װען גןןלרפאדען הןןס דןןם שקעטעלע געשענקט מר. םערקאפן, זײן אינסימען םרײנד. װײטער גײען 32 בילדער םון ײדישע ארטיסםן, טעאםער״םוער, מוזיקער אא״װ, װעלכע ה׳ פערקאף הןןט אלײן אויפגענוםען אין זײן לאנדאנער אטעליע. םון די בוגעשיקטע בילרער הןןבן א גאנץ באזונדערן אינטערעס די אויםנאםעס םון אברהם גאלדפאדענען בײ םארשײדענע געלעגנהײסן. אין דער שיקונג נעפינט זיך אויך גןןלרםאדענס א קארסל בו פערקאפן םון פא־ ריז [1903] און אן אפיש װעגן דער אויפםירונג פון .בן-עםי׳ אין נױ־יארק בו שלושים נאך גןןלדפאדענס טויס. דער פרײנד פון א. גןןלדםאדענען, ה׳ טןןרםשינער אין װין, האט געשענקט 3 אריגינאל-בריװ גןןלרםאדענס בו אים פון פאריז [1900] און א גרוים בילד גןןלדפאדענס, בונוים• געשטעלט םון די װערטער פון ,שולםית״. ה־ טןןרסשינער שרײבט איבט זכרונות, אן ארבעט װעגן גאלדפאדענען םאר דעם טעאטער־באנד פון דעם ײװ״א, און אז ער װעט. םארטיק װערן דערמיט װעט ער אויך דעם איבעריקן םאטעריאל זײנעם װעגן גאלדפאדענען איבערגעבן דעם אינסםיטוט. חוץ די דערמאנטע הןןבן נאך בוגעשיקט מאטעריאל םאר דעם טעאטער-מוזע: איזא קאמינםקי און ז. סורקןןװ: אײניקע טעאטער-אפישן פון רומעניע, דערין אײנער אין רומ׳יניש װעגן א םארשטעלונג פק א. גאלדםאדענס טרופע אין בוקארעשט דעם צנ־סן יולי 1892; י. גרינהויז (ביאליססאק] — סארשײדע• נע טעאסער־מאטעריאלן, ה׳ א. יאבלןןנןןװםקי [װילנע] — םןןי טאגראפיעם פון דעם טעאטער־דירעקסןןר סאבסאי אין װילנעז אנםקי־זאמלער־קרײז [װארשע] — טעאטער־אפישןז ה׳ אל• שטײן [ריגע] — 5 פאטאנראםישע אויפנאמעם און אײן אםיש פון פןןרשטעלונגען אין ריגער נײעם ײדישן טעאסער [1927— 1928], ש. מארןןװיטש [גןןרזשקאװיץ] — אםישן און עסלעכע ,בענזורקעס״ז א. שוחט [לובק] — 4 פראנראםען פון ליבהןן• בער־ספעקטאקלען אין לובק אין 1920-1919 [רוםיש]. א ד ר ע ם ן: -סז1ו81]ו] 111ט1ץ51ח1 ס16£ז81׳װסג>ץ2 {סזספןץגז? ס״\51׳צגזפזװסז .סח!!^ ,18 פז1חו1£ו1ו1סק .^\ ,סןןס״ז אין דײטשלאנד: }זסגזגזסתז!!^ —ח!1ז86 ,8 .ז51ז6ת!1ז86 ,ז6;>\סז11ז6י1ס75 .£ אין אמעריקע: 1133 ,ו1סח3ז8 חסס!יו6וח£ ,16ט1!51ת1 ס!}!1ח16ס5 511!1>1ז!'\ .(1026 תזסס1}) ץ1!0 ז^זס׳^-״זסא ,ץס׳5\8סז8 ןןדער: .ז1זסץ־״\6א ,ססס!? 01165 3451 ,ץז12:1סו1:>5 1• .ז0 טעאטער־מוזײ א״נ פײ א. ר• קאמינסקי זינט נאך דער אויםשטעלונג אין אפריל װערט כסדר געארבעט בײם םארטירן, ןןרדענען און אינװענטאריזירן דעם מאטעריאל םון דעם טעאטער־מוזײ א״נ םון א. ר. קאםינסקי בײם ײדישן װיםנשאפטלעכן אינסטיסוס. עס איז שוין געארדנט די גרויסע זאמלונג ןןביעקטן, װאס זענען ארײנגעקומען סון .די חיח אידא קאסינםקי און זיגמונד סורקאװ, און װעלכע האבן געדינט פאר דעם יסוד פון םוזײ. עס זענען אײנגע־ רעמלס א גרויסע באל בילדער. בכלל האט די איניביאטיװ בו גרינדן אזא בענטראלן סעאטער־מוזײ נעפונען א װארעמען ןןפקלאגג בײ אלע קרײזן ארטיםטן, טעאטער־טוער אא׳װ עם קוםען אן פםדר גרעםערע און קלענערע זאסלונגען םון פערזאנען, זאםלקרײזן, אינסטי־ טוביעס, א דאנק װעלכע דער מוזײ איז שוין באדײסנדיק אויסגעװאקסן. זײער װארעם האט זיך פאראינטערעםירט מיט דעם מוזײ דער ײדושער ארטיםטן־פארײן אין װארשע, װעלכער הןןט שוין איבערגעשיקט פון זײנע זאםלונגען א שײנעם פעקל מא־ טעריאל, אםישן, ליכט־בילדער פון א. ר. קאמינםקי אין אירע ראלן, אויפנאםעס פון ספעקטאקלען פון דער װילנער טרופע אין רומעניע, א זאמלונג מאטעריאלן םון דעם ארטיסט אמא־ םיע און פיל אנדערע. נאך פיל ןןביעקטן, װאס געפינען זיך אין ארסיסםן־םזרײן, װערן בוגענרײס אפבושיקן בום אינםטי־ טוט. חוץ דעם האט נאך דער פארײן זיך געװענדט מיט א בירקוליאר־בריװ בו אלע טרופעס, אז זײ זאלן םיםסעמאטיש באהאלטן פאר דעם טעאטער־מוזײ אלע לויפיקע טעאטער־םא־ סעריאלן און בושיקן זײ אין אינםטיטוט. א פרעכסיקע מתנה פאר דעם מוזײ האס געםאכט דער גדינדער פון דעם ערשסן ײדישן םאלקס־טעאטער, ה׳ נחום ליפאװםקי, װעלכער האט אפגעגעבן אין אינסטיטוט א גרויסע זאמלונג פאטאנראפישע בילדער פון ײדישע שוישפי־ לער, עלטערע און נײערע אםישן, ערלויבענישן בו שפילן ײדיש טעאטער אין םארשײדענע שטעט פון רוסלאנד (בװישן זײ אויך די ערשסע ערלויבעניש בו שפילן אויך ײדיש םמש, װעלכע ה׳ ליפןןװסקי הזןט נאך א רײ השתדלותן אויסגעפועלט בײם װילנער גענעראל־גובערנאטאר און בײ דער הויפס־םאר־ װאלטונג פאר פרעסע־ענינים אין 1908), בענזורקעס פון ײדישע פיעסן, אטעסטאםן, קןןנםראקטן מיט ארטיםטן, א רײ דןןקו• מענטן, װזןס װארפן א שײן אויף דעם אינעװײניקםטן סבב פון זײן טרופע: די ארבעטפארטײלונג, געהאלטן, פינאנציעלער םבב, וכדוםד״ פרײנד ליפןןװסקי האט בוגעזאגם אפצו־ קלײבן און זןפגעבן אויך פיל אנדערע זאכן פון זײן קאלעקביע, װאס ער האט אין םשך פון זײן לאנג־יעריקער טעאטער־םעטי• קײט אויםגעזאמלס אין אײראפע און אמעריקע. אויך האט פרײנד ליפזןװסקי אויסגעדריקט זײן הםכם בו פארצײכענען אלע פרטים װעגן די םארשײדענע אביעקטן, װאס געפינען זיך אין מוזײ: װעגן ארטיסטן, אויפפירונגען אדיגל, װזןס הזןבן זיך אים פארגעדענקט. אין א בריװ בום אינםטיטוס שרײבט ד׳ר מ. װײ• כערט, װארשע: *...איך האב שטארק הנזןה, װאס איר נעמט זיך ערנסט זו דער ארבעס ארום טעאסער־מוזײ. פארשטײט זיך, אז איך װעל נישט אפשטײן...' םרײנד װײכערט האט שוין בוגעשיקט א גאנץ היפשע זאמלונג מאטעריאלן, בװישן װעלכע עס האבן זיך געפונען אײניקע גאר אינטערעסאנטע זאכן, װי