Literarishe bleter · 1928-08-03 · 31 (3.8.1928) · p. Seite 612

31 זא ליסערורישן נלעןר 612 די קןןסיםיע איז צוגעםראטן זיו םןןרםירן דעם דןזיקן גרויםן מאסעריאל, לוים די פארשײדענע געביטן, װןןם ס־ עמש ארום די ײדישע פאלקםשאפונג. םיזענען דערװײל אויםגעטײלם געװארן די הויפט־אססײלונגען, װי למשל: לעגענדעס, לידער, זאבאבאנעם. -אין די ןןפטײלונגען גוסא װעדם דער מאטעריאל ערשט ־עארדנס לוים די מןןסיװן, װןןם װערן באהאנדלס אין די מאטעריאלן. צ. ב.• לעגענדעם: גר־צדק, אליהו הנביא, װילנער גאון. נאפאלעאן, ראטשילר, מןןנסעפיוןרע, שולן און קלויםטערש. בית־ עלמינס, מהר׳ל םון פראג און דער גולם, דאבןןש, אלעקסאנרער מוקדון. מ ע ש י ו ת: שרעטעלעך, אײנגעזונקענע קלױםסערם, שדים און לצים. װיכוחים גװישן ײדן און.גלחים, דיבוקים. קײםא■ רים, רוסישע קײםארים, בילבוליס, א רב מיט א רביצין, םון אלטע םנקםים, פארבאיגענע אוצרות, 12 בײנאכט אין שול, א בריװ צו גאס, פריצים און ײדן, דרײ ברידער: צװײ קלוגע און אײנער א נאר, צװײ ברידער: ןןרעם און רײך, פארבאהאל■ מענע צדיקים, גזלנים און גנביס, מעשיות םון $קסן*סוחריס, מלחמה-יארן, בײזע שסיםםאמע, דער חתן—א םערד, א שלאננ. דרײ שסומע ברידער, מכשפות, מעשיות םון ארץ־ישראל א. א. א נ ע ק ד ןן ט ן: דובנער מגיד, הערשל ןןסםרןןפאליער. פרןןים גרײדינגער, מאסקע חבד, כעלעמער נארןןנים, גוזמאות און ליגנם, דער נארישער חתן, שײקע פײםער, היסטארישע גרויםע לײם, װעלװל זבארזשער, מרדכי ראקאװער. חסידים, קארגע. בסלנים, דײטשן. מגידים, אורחים. שדכנים און שידוכים, נארישע װײבער, נארישער זון, דרײ שטאםלענדיקע שװעםסער, ישובניקעס, עם־הארצים, ײדן רעדן דײטש, פויליש, רוםיש, פסוקים םײטשן, מלחםה־אנעקדאטן, ארץ־ישראלדיקע אנעקדןןטן א. א. ל י ד ע ר : לאקאלע לידער, צײס־לירער, ארבעסער־ לידער, לידלעך פון בעל־מלאכות, זעלנערישע ל״ פריזיװ־ל״ בעטלער־ל״ ארעסםאנטן־ל״ גנבים־ל״ שיכורים־ל״ ישיבה־בחורישע ל״ פוןגראם־ל״ מלחמה־ל״ ליבע־ל״ לידער םון סארםירסע, אומגליקלעכע ליבע, חתונה־ל״ בדחן־ל״ קלאג־ל״ פאמיליען־ל״ װינטשענישן. שבת־און יום־טוב־ל״ לידער אין עטלעכע שפראכן, װעקלידער צו םליחות, חדר־ל״ רעטעניש־ל״ אלף־בית־ל״ ארץ־ ישראל־פאראדיעס א. א. קאנקורסן די עטנאגראםישע קאםיסיע הןןט באשלןןסן אויםצו- שרײבן א קאנקורם אויף די בעםטע זאםלונגען. פרטים װעלן געגעבן װערן אין נאענטםטן נומער ידיעות. םערמינאלאגיע פאר גימנאםטיה די םובקאסיסיע פאר גימנאםטיק בײ דער טערםינןןלןןגי■ שער קאמיםיע םון ײװיא האט סארענדיקס איר ארבעם בײם אויםארבעסן די סערמינןןלןןגיע פאד גיםנאסטיק. די דןןזיקע טערמינןןלןןגיע װערט םארעםנטלעכט אין דעם האנטבוך םאר גימנאסטיק פון מ. םןןלאװײ און י. גליןןט, װעלבער גײט בקרוב ארוים אין םארלאג פון .טאז׳. פארבינדרנגעו י י צװישן דער געזעלשאםט ״סרײנד םון העברעישן אוניװער־ םיטעט אין ירושלים*, װארשע, און דעם ײװ״א איז געקומען צו א הסכם, אז יעדע אינםטיטוציע װעט בײם קןןפירן פנקםים און אלטע דאקומענסן מאכן אײן קאפיע םאר דער אנדערער. די באשלום צו רעאליזירן. נאכדעם װי איר פארשסײער מ. װײנ־ רײך האט זיך באטײליקט שבועות 1928 אין דער ארטאגרא־ םישער קןןנםערענץ אין ריגע, איז די םעקציע צוגעטראטן צ• א ברײטערער ארבעט. א פארײנהײטלעכונג פון דער ײדישער אדסזןגראםיע אויף א דאציאנעלן און װיסנשאסטלעך באגלויבטן אופן איז בלי שום םפק צײטיק געװארן: שרײבער און לערער דרוקער און קןןרעקסןןרן קרעכצן אונסערן יאך פון די פאר־ שידענע םיםטעמלאזע םיםטעמען. אבער בכדי די איניציאםיװ פון דעם אינםטיטוט זאל זײן אן ערסאלג, מוז זי זײן גוט צוגעגרײם. דער ערשטער טריט װעם זײן: א זאםלבון (ןןדער עטלעכע זאםלביכער) װו אלע םראגן פון אויםלײג זאלן דורכ־ דיסקוסירם װערן און װו ס׳זאלן קומען צום װארס סײ סעא־ רעטיקער, םײ פראקטיקער. דערנאך װעלן אנגעקניפם װזורן םארבינדונגען מיס אלע ןןרגאניזאציעס. װאס זענען דירעקט פארינטערעםירט אין א גוטן ײדישן אויסלײג: פען־קלוב, שול־ ארגאניזאציעס, זשורנאליםסן־סינדיקאטן. דרוקער־פארײנען א.א.װ. אויב עם װעט זיך אײנגעבן דורכצופירן די הכנות פלאנמעםיק, װעס די ןןרטאגראםישע קןןנםערענץ געװיס קענען אויפגערוסן װערן אין פארלויף פון 1929, און דאס הײםס, אז אין יןןר 1929 קען זיך ןןנהײבן א נײע ערע — אן ערע פון אײנהײטלעכן ײדישן אויםלײג. איבערבליה איבער דעם עטנאגראפישן פארמעג ביזן ערשטן ױני זענען םאררעגיםטרירט געװארן 34 טויזנס נוםערן. ם־איז אן איספאזאנטע צאל, בםרט װען מען זאל נעםען אין אכס די לפי־ערך קורצע צײט, װןןם ס ארבעס די עטנןןגראפישע קאםיםיע [די ערשטע אנקעסע ארויס דע־ צעםבער 1925] און דערעיקר די באדינגונגען, אין װעלכע די ארבעט װערט געפירט. קײן אויםגעשולטע עטנאגראפן־זאםלער םארמןןגן מיר נישט. בײ די אומות־העולס זענען עס די לערער, װןןס לערנען אין די פארװארפנסטע שטעטלעך, און זײ דער■ םילן די גרויםע אויסגאבע םון אויםזאמלען די אוצרות פון דער פאלקסשאפוננ. אנדערש איז אבער בײ אונז. די געץ ײדישע שולן איז נןןך א קלײנע. און דארם װו זײ זענען יןן דןן, טוען אונזערע לערער אויך װײניק פאר דער זאך. םײ די לערער, ס״ אונזער אינסעליגענץ םעלס נןןך דער געהעריקער סארשטאנד פאר דער דןןזיקער ארבעט. טא װערזשע םןןרט האט צונויםגעזאםלט די דאזיקע 34 םויזנס נומערןז דער גרעםטער טײל םון אונזערע זאמלער זע־ נען פשוטע פןןלקסםענטשן. םאר א סך פון זײ איז די דןןזיקע פןןלקסשאפונג געװען א לאנגע צײט די אײנציקע גײםטיקע שפײז, אײרער זײ האבן זי פארביטן אויף מןןדערנע ליטערא■ טור און טעאטער. זײ קומט דער גרױםער ײשר־כח. אבער דןןם אלץ, װאס מיר האבן ביז איצט צונויםגע־ זאמלט איז א טראפן אין יס אנטקעגן דעם, װןןס ם׳װארט אויף אונז. אונזער רוף מוז דערגײן ביז צוס םארװארפנםטן העק. ס׳מוז אויםגעבילדס װערן א קאדער זאמלער־קארעספאנ־ דענטן, װןןס זאלן היםן און קלױבן, פארשרײבן און זאמלען. דער צוזאמענשטעל סונם צונויםגעזאמלםן מאטעריאל איז אזא: װערטלעך, גל״כװערטלעך, קללות, רעדנסארטן — 18596. קינדערשאםונג [^נדערלירלעך, קינדעי־שפילן] — 3348, זאבןןבןן־ נעם [םגולות, רפואות, סימנים. חלומות]—3255, לידער — 2692, אנעקדאטן — 2112, סעשױת — 1510, מנהגיס־ און ױמסובים באשרײבונגען — 616, ניגוניס — 487 [םיט און ןןן װערטער, װי: חםידישע, חתונה־ניגונים], פורים־שפילן [גאנצע און םראגםענטן, װאריאנטן]—57 א. א.