Literarishe bleter · 1928-07-27 · 30 (27.7.1928) · p. Seite 582

30 זא ליסןרזריסז נלןסז ר 582 א פארשסארקיננ פון גאנגקײם אין אײנה־יםלעבקײם פין יעדן אינדיװיד באזונדער. םון אײן זײס שאגן םיר אין א,קולטורעלן• םענםש די םילקאנםיקײם פון זײן גשםה, די רײכקײט םון זײנע אי• בערלעבונגען און די פעיקײם םין זײן גײסט ןןפצורופן זיך אינערלעך אויף װןזס א גרעסערע באל פארשידנארסיקע רעגונ• גען. און םין דער בװײטער זײט שאצן םיר אין מענסשן זײן מאניססישע גאנבקײם, די אײנהײטלעכקײט און די םילסאכקײס, דעם ,אחד״ אין מענטשן, די פערזענלעכקײם זײנע. אין דער געזעלשאפט, װןןס לעבט מיט סראדיביעס און געװוינהײםן, זענען נישטא קײן פערזןןנען. יעדער אײנגיקער איז נןןר אן אינדיװיד, אײן זעמועלע סין קיפע —אלעםען גלײך טרןןנס זײ דער װינט. און אלע הןןבן זײ דיזעלביקע ספעציםישע װןןג. יעדער סון זײ גיס נןןר בי זײן מאסע, אבער נישט זײן א ײ ג ע נ ע ם אינהאלט—אזא פארמאגס נישם דער אינדיװיד. אבער װו איז איבט יענע געזעלשאסט, װןןס לעבם פים אײנ• געװארצלםע םנהגים, װןןס גײט אין זײדישע דרכיםז װו קען זי הײנט זײןו װו זענען די באדינגונגען, װאס זאלן לןןזן דעם יחיד לעבן און זיך אויםלעבן נאר םים דעם, װ$ס ער ה$ט ג ע י ר ש נ ס ביןןלאניש און סאציאלז איז םאר אינז װיכטיק אין יעדן יחיד דוקא דאס פערזענלעכע, זײן אײגנם, ספעציםישעס, זײן אײגענע אינערלעכע קולטור, די װעזנטלעכע באסארבונג םון אלע האנדלונגען אין איבערלעביננען. אט אין דעם ליגט דער קולסור־װערם פון מענטשן. און איצט װעלן מיר זיך װענדן צו פארטײאישקײס און פרובירן אפצושאצן זי םון א קולטור-שטאנדפונקם. רײן־יורידיש געניםען איז יעדע פארסײ א םרײער םאר באנד פון גלײכע. גלײכװערטיקע איברים און נלײכבארעכםיקםע חברים. יעדער מיטגליד האם די ,םולע רעכטי םון זעלבסס• באשטימוננ ,ביז זיך אפצורײסך. אין דעם ליגט דער אינטער• שיד צװישן די הײנסיקע פארטײען און אפןןליקע ארדנס, םים מיט זײער אבסאלוסער היערארכיע. ןןבער דאס איז נןןר יורי• דיש, פסיכאלאגיש ןןבער איז דער ענין לגםרי אנדערש. (לוף קיםט) פארלאג ב. קלעצקין םיגרײט זיך און אין לויף פון די נןןענטסטע עםלעכע חדשים װעלן דערשײנען דיװערהפרןדודבערגעלסאן אין 8 פענדער 1 ב. א ר ו ם װ ןן ק ז א ל, דער טויבערן יורדיםן דרויבז די פשוםדת א. א. 2 ב. נאך אלעמען■ 3 ב. י ו ם ף ש א ר, א סארנרעבסע שסןןס־ ןןן א נאמען. 4 ב. ןןפגאנג. 5 ב. שטורעמסעג. 6 ב. נײע דערצײלונגען. ך ב. מידת הדין. 8 ב. דראפעס. די װערה װערן פונםנײ געזעצט צונויף. דאס זעלביקע איז, למשל. מיט דעם מרחק, װןזס ליגט צװישן ערגעץ א פראגער ןןדער א װילנער לעגענדע װעגן א לײמענעם גולם און דעם ,גולם׳ אין דער ליטעראטור און טעאםער. בכן קען מען זאגן, אז אין אלגעםײן שטרעבם קולםור צו פארםינערן דעם װערט פון דעם קולטור-באזים לגבי דעם קולטור־אינהאלט. װאס רײכער, צע■ צװײגטער עס איז א קולםור, אלץ װײניקער ניפר זענען אין איר די .זאמעך, װאס פון זײ איז זי ארױםנעװןןקסן. בעת דער יםוד פון קולטור ליגם אין אינסטינקםיװן און טראדי• ציאנעלן לעבן און איז לגםרי אומןןפהענגיק םון דעם ,קולסור שעםער׳ און פון אימפולסיװן פראצעס םון קולםור-שאפונג, סוט דער לעצטער און גןןרנט אלץ העכערע שםןןקן, אלץ צעצװײגטערע און צעגלידערטע געבײדעס אויף אט דעמזעל■ ביקן יםוד. בעת דער םונדאמענט בלײבם דער זעלביקער, ער קען זיך אפילו םארמינערן, װערט די קולסור־געבײדע אלץ העכער, אלץ מער פאנאנדערגעבויט. אגב הןןבן מיר ד$ אן אלגעםײנעם קריטעריום אפצו■ שאצן דעם ניװןן םון א קולטור אין דער ןןדער יענער סביבה. װןןרום בל־זמן, לםשל, עם ליגן און שיםלען בײ אונז אין םןןלקס־טראדיציע אזוי פיל ,קולטוריציגל*, װי, א שטײגער, די קןןםפלעקםן לוי־יצחק בארדיטשעװער און ענלעכע, כל-זםן דער דןןזיקער מאטעריאל האט נישס זוכה געװען צו א מןן־ דערנער װעלטלעכער קינסטלערישער איבערדיכטונג, צו װערן א הײנסצײסיקער .גילגול פון א ניגון*, בל־זמן דאם איז נאך נישט געשען,—קענען מיר זיך נישס בארימען מיט דער םול• בלוטיקײס פון אונזער קולטור. דער באדן איז נאך נישט אויסגענוצט אינגאנצן, נישט באארבעס, די םאראנענע שסויסן ציגל זענען נישט םארטון אויף :ײ־< געבײדעס. ןןבער נישט דאם איז איצט די סעמע אונזערע. מיר קערן זיך אום צוריק. די פארקאםפליצירונג פון לעבן און איבערלעבונגען דורך קולטור איז א סןןפעלע—אן אויסערלעכע און אן אינער• לעכע. אלע אונזערע האנדלונגען בבחינת פועל־ױצא, װןןס הןןבן אן אביעקט—זײ װעלן עס זײן דאס אויםערלעכע. די אינטימע, פסיכישע איבערלעבונגען — די װעלן מיר ןןנרוםן אינערלעכע, בכן זןןגן םיר, אז גלײכצײסיק װערן דורך קולטור קאםפליצירס די אויסערלעכע און אינערלעכע עלעמענטן — ה א נ ד ל ו נ ג ע ן און איבערלעבונגען. עם איז אן אנדער םראגע די אפשאצונג צי איז די סארקוןםפליצירונג םון די איבערלעבונגען א זאך א סןןזיטיװע, צי איז דער מענטש, הײסט עס, דורך דער קולטור געװארן בעסער ןןדער נישט, צו דער עצםיבאהויפטוננ װענן םהות פון קולטור הןןט עם גארנישט. דןןס איז װעגן דעם באגריף קולטור. אין דעם ארםיקל גײט מיר אויםשליםלעך נןןר װעגן דער אינערלעכער קולםור פון םענסש, פון דער םארקןןמפליצי• רונג פון זײנע גײםטיקע איבערלעבונגען, פון דער םילגע• שטאלטיקײט םון זײן אינסעלעקטועלן און עמןןציןןנעלן םהית אויף װיםיל עס איז נןןר םענלעך דןןס צו אבססראהירן םון די אויסערלעכע ציװיליזאציע־סןןרמען. װי א װירקונג פון םענטש אויף אויסן. איז ןןש אין דעם זינען סון אינערלעכער םארםײנערונג הןןט די קולטור בכלל א קלןןר־אויםגעשפרןןכענע ריכםונג: א םארסילםאכונג און סילגעשסאלסונג םון אויסלעבונגען בײ