Literarishe bleter · 1928-07-27 · 30 (27.7.1928) · p. Seite 581

581 ל־סעראריליע נל זסער 30 סיאיז ןןבער קל$ר, אז די םארלאגן אלײן וחנלן נישס באהערשן די אױםגאבן, װאס מיר לײגן איגס ארויף אויף זײ. די גאנצע ירןלעסארישע געזעלשאםטלעכקײס מוז זײ קוםען בו הילף אין הינזיכס סון ארײנברענגען דןם בוך צום ארבע■ טער און הארעםאשניק. מימוז זיך אויך דערשלןןגן בו גרע• םערע אםיגנירונגען אויף אײנקויםן ײדישע ליטעראטור סאר די ביבליןןטעקן, אין די קלובן, לײענהײולעך, דןץםהײזער, רויטע װינקלען א. א. װ. םידארף אויך שארף געשטעלט װערן די סראגע װעגן פארגרעסערן די אוםזאץ־מ־טלען סון די םארלאגן, װעגן ארויסגעבן פאר זײ לאנגטערםיניקע קרעדיטן. דןןס ארויםגעבן ײדישע קינסטלערישע ליטעראסור דאוף ארויסגעלײגט װערן אויך אויף אלע איבעריקע םארלאגן. אויםשליםלעך נאך לערנביכער, װןןם מיקען זײ רעאליזירן אין אײנע בװײ דרײ חרשים און אויסגעװײכט אזוינע ביכער, װןןס דער טיראזש זײערער קען רעאליזירט װערן נןןר אין סשך םון עסלעכע יאר. אונזערע םארלאגן הןןבן נישט ארויסגעװיזן קײן שום בריהשאסט אין הינזיכס סון אויםזוכן דעם אינדיװידועלן לײענער און אפילו דעם קןןלעקטיװן לײענער (קלובן, ביבליןן■ טעקן. װינקלען אא*װ). זײ הןןבן געװוסם נןןר אײן זאך: זיך יןןנן נאך די אסיגנירונגען םון פןןלקאמבילד און בילדונגס■ אינספעקטורן אויף ביכער. אונזערע פארלאגן מװן זיך איבס א-נגאנבן איבערבויען. דער שװערפונקס םון זײער ארבעט םוז װערן דןןס לײענבוך, דאס בוך, װאם קאן רעאליזירט װערן ערשט אין משך סון א םך בײט. זײ מוזן לײגן מער אכס אויף ארגאניזירן די סאר• שפרײטונג םון בוך. קוידטור און פארטײאישהײט א• ג ון ל זן מ נ / ו ו י ל נ ע אונזערע איבערלעבונגען און האנדלונגען דאן, װען דער ביןן• לןןגישער באזיס זײערער הןןט זיך נישט םארענדערט. מיר װעלן נעםען עטלעכע בײשפילן: עםן, — דער םהוות, דאס ביןןלןןניש װעזן איז דןן נישס םארענדערט אויף אלע מדרגות פון דער נאטור און קולטור. ערשס די האנדלונגען פון מענטשן, װאם וענען םארבונדן מיט דעם פרןןבעם םון עסן—זײ זענען קאמפליבירט און װאס העכער די קולסור, אלץ קאמפליבירטער זענען זײ. זײ זענען םארםילסאכט אין סןןביארן, עקא^י^ ײילן אין עקיש־עסטעסישן זינען. האוכל בשוק— דומה לכלב ןװער ס׳עסט אין םארק. איז געגליכן בו א הונט]. דןןס זעלבע—אויף א בװײטן בײשפיל—דןןס םעקסועלע לעבן. דער אינססינקס, דער באזיס איז אין זײן מהות דער זעלביקער, עם בײטן זיך זןבער, עס םארמערן זיך זןבער די איבערלע■ בונגען. די האנרלונגען. םון דעם .דורם ואוכל• ביז בו ,שיר השיריםי איז דער אונטערשיד אין כמות, אין בזןל עמןןביןן■ נעלע און בכלל פסיכישע איבערלעבונגען, אין כמות און סזןרם םון םןןביאלע און עסטעטישע האנדלונגען, אין בןןל םון די געביטן, װו די דןןזיקע איבערלעבונגען הויבן זןן בו װירקן, װי םאקטןןרן סון װײטערדיקן שאםן. (םאמיליען־לעבן, קונםטן א. אז. װ.) זןדער נעםען מיר אזא בײשפיל: איז געזעסן אין טונעיאדעװקע ערגעץ רער פרןןטןןטיפ םון א בנימין השלישי. איז ער אין תוך ארײן געװען זיכער גאנץ װײט םון בו זײן קינססלעריש אינטערעסאנט, פונקט אזוי װי די אלע ,ױחנן מלמדיםי א. אנדערע. איז געקומען דער קינםטלער, הזןט זײ בוגעגעבן נײע םזןרמען, עפעס נײע מןןטיװן, געדאנקען—זײנע געדאנקען-און זײ םארקעריערט. זענען זײ דערהויבן געװןןרן בו א םדרגה םון קולטור■ װערטן, םון קונסס. זענען געקומען אנדערע שעםער און הןןבן בו דעם באזיס בוגעגעבן נײע פזןרמען םון קונסט, םון קלאנג, קןןליר, טעאטער, — איז דער קולטור-װערט, דער קולסור• אינהאלט דןן געװאקסן, םארםילזײטיקס געװןןדן, םילגעשםאל• טיקער, םילםןןרסיקער. געבונדן מיט א סך םער העכערע עםןן• ביןןנעלע און אינטעלעקסועלע איבערלעבונגען (םןןרמען און געדאנקען), װןןם שטאמען אײגנםלעך םון אנדערע געביםן, אנדערע קןןםפלעקסן, ד. ד״ די קולטור קזןמפליבירט, בינדט עם איז בײ אונז שוין אן אלטע טעמע םאר לײכסער פןןלעמיק, םאר מינדלעכער און — זעלסענער — שריםטלעכער דיסקוסיע. פון אײן זײט שטײען מיר םאר סאקטן פון פאר• טײאישער בעגלידערונג םון די אקטיװערע געזעלשאפטלעכע עלעםענםן, פון דער בװײטער זײט װערן אין די פארטײען די דאזיקע עלעמענטן גייםסיק פאסיװ, אינערט און םאלגעריש. קומען פון אײן זײט מענטשן און טענהן מיט רעכט, אז מענטשן װילן האבן א תשובה אויף אלע פראגןז אנדערש גערעדט, מען פארלאנגט א ליניע. א ריכטונג, װןןם זזןל םירן א גאנבן טזןג און א גאנבן לעבן אין אלע םראגן און אין אלע לאגעם. פארשפארט אונז די ארבעט םון דענקען, פון האבן דעם חוב אלײן בו באשטימען אונזערע האנדלונגען. פון דער בװײטער זײט קומען יחידים און אפילו געבײלטע יחירים און זאגן, אז אס אזא םארטיקער ענטםער. א באשטימטער לכתחילה סון עמעבן, דורך עמעבן םאר א גאנצן קזןלעקטיװ דערנידעריקט אט דעם קןןלעקטיװ, סארװאנדלט אים אין א םןןלגנדיקע מאסע. דאס סארשפארן סענטשן א מײנונג בו האבן און אלײן זןט די םײנונג זיך צו שאפן םארװאנדלט זײ אין גלויביקע, םרו■ מאקעס, אין די פארטײ — אין א מזןדערנער אויםלאגע םון א מיטלעלטערלעכער סעקטע. און אס דןןם איז קעגן דעם גײםט סון דער בײט, קעגן די לאזונגען םון פרײער פערזאן, סון װעלטלעכקײם א. אז. װ. איז ןןט די דןןזיקע מחלוקת מער א סעארעטישע, מער א גוטםוטיקע. װײל די .אנסי-פארטײאיססן׳ זענען שװאך אין כםות און װײניק אגרעסיװ אין זײער מהות און די פארםײען .לוינט זיך נישטי בו קעמפן מיט די יחידים, כימײן, .זןןלן זיײ... אפשר טאקע םריעו־ הןןס די גאנבע פאלעמיק קײנמזןל, אויף װיסיל איך קען זיך דערמןןנען, זיך נישט סארמןןםטן בו נעםען די םראגע טיםער, ערנסטער, אנאליסישער און בםילא אויך ןןביעקסיװער. אויב םיר װעט זיך אײננעבן כןןטש אויף װיםיל עס איז ןןט אזוי אװעקשסעלן די םראגע, װעל איך זײן בוםרידן. קודם-כל — עטװןם מער באשטימטקײט אין די באנובסע באגריפן. םיטן װןןרט .קולטור״ באצײכן איך דןן די םאר• קןןםפליבירונג, םארםילגעשסאלסונג און םארםילםאכונג םון