Literarishe bleter · 1928-07-27 · 30 (27.7.1928) · p. Seite 581

581 ליסוראריסן נל זס לר 30 זא ס׳איז ןןבער קל&ר, אז די סארלאגן אלײן װעלן נישס באהערשן די אױםגאבן, װאס םיר לײגן איצס ארױף אויף זײ. די גאנגע םראלעסארישע גשזעלשאםטלעכקײט מוז זײ קוםען בו הילף אין הינזיכם סון ארײנברענגען דןןס בוך צום ארבע■ טער און הארעעאשניק. ם׳מוז זיך אויך דערשלןןגן צו גרע• םערע אםיגנירונגען אױף אײנקויםן ײדישע ליסעראטור םאר די ביבליןןטעקן, אין די קלובן. לײענהײזלעך, דןןרםהײזער, רויטע װינקלען א. א. װ. ס׳דארף אױך שארף געשטעלם װערן די םראגע װעגן םארגרעסערן די אומזאץ־מיטלען סון די סארלאגן, װעגן ארויםגעבן םאר זײ לאנגטערמיניקע קרעדיםן. דןןס ארויםגעבן ײדישע קינססלערישע ליסעראטור דארף ארויסגעלײגט װערן אויך אויף אלע איבעריקע םארלאגן. אויםשליםלעך נאך לערנביכער, װןןס מ־קען זײ רעאליזירן אין אײנע עװײ דרײ חדשים און אויםגעװײכט אזוינע ביכער, װןןם דער טיראזש זײערער קען רעאליזירט װערן נןןר אין משך םון עסלעכע יןןר. אונזערע םארלאנן הןןבן נישט ארויםגעװיזן קײן שום בריהשאסם אין הינזיכט םון אויסזוכן דעם אינדיװידועלן לײענער און אסילו דעם קןןלעקטיװן לײענער (קלובן, ביבליןן־ םעקן, װינקלען אא׳װ). זײ הןןבן געװוסט נןןר אײן זאך: זיך יאגן נאך די אםיגנירונגען םון םןןלקאמבילד און בילדונגס■ אינספעקטורן אויף ביכער. אונזערע פארלאגן מוזן זיך איגס א-ננאנצן איבערבויען. דער שװערפונקס סון זײער ארבעס מוז װערן דןןם לײענבוך, דאס בוך, װןןס קןןן רעאליזירט װערן ערשט אין משך םון א םך גײט. זײ מוזן לײגן מער אכט אויף ארגאניזירן די םאר■ שפרײטונג פון בוך. לו ו יד- ט ו ר און פארטייאישהייט א• גאלאמב/רוילנע אונזערע איבעדלעבונגען און האנדלונגען דאן, װען דער ביןן• לןןגישער באזים זײערער הןןט זיך נישט סארענדערט. םיר װעלן נעםען עטלעכע בײשפילן: עםן, — דער םהות, דאס ביןןלןןגיש װעזן איז דןן נישס םארענדערט אויף אלע מדרגות םון דער נאבור און קולםור. ערשט די האנדלונגען פון מענטשן. װאס זענען םארבונדן סים דעם פרןןצעס פון עםן—זײ זענען קןןמפליצירט און װןןם העכער די קולטור, אלץ קאמפליגירסער זענען זײ. זײ זענען םארםילםאכט אין סןןגיאלן. עקןןג^נדידן און עסישיעםטעטישן זינען. האוכל בשוק— דומה לבלב ןװער ס׳עסס אין סארק. איז געגליכן גו א הונס]. דאס זעלבע-אויף א צװײטן בײשפיל-דןןם סעקםועלע לעבן. דער אינסטינקס, דער באזים איז אין זײן מהות דער זעלביקער, עם בײטן זיך אבער, עם סארמערן זיך אבער די איבערלע• בונגען. די האנדלונגען. םון דעם .דורם ואוכל׳ ביז צו ,שיר השיריםי איז דער אונטערשיד אין כמות, אין צזןל עםןןגיןן■ נעלע און בכלל פסיכ־שע איבערלעבונגען, אין כמות און םןןרם םון םןןגיאלע און עססעטישע האנדלונגען, אין צןןל סון די געביטן, װו די דןןזיקע איבערלעבונגען הויבן ןןן צו װירקן, װי םאקטזןרן שון װײטערדיקן שאםן. (םאמיליען־לעבן, קונםסן א. אז. װ.) ןןדער נעםען מיר אזא בײשפיל: איז געזעסן אין טונעיאדעװקע ערגעץ דער פרןןםןןםיפ םון א בנימין השלישי. איז ער אין תוך ארײן געװען זיכער גאנץ װײט םין צו זײן קינםטלעריש אינטערעסאנט, פונקם אזוי װי די אלע ,ױחנן מלמדים׳ א. אנדערע. איז געקומען דער קינסטלער, הןןס זײ צוגעגעבן נײע םארמען, עפעם נײע מאטיװן, געדאנקען—זײנע געדאנקען—און זײ םארקערפערט. זענען זײ דערהויבן געװןןרן צו א םדרגה םון קולטור• װערסן, פון קונסט. זענען געקומען אנדערע שעםער און הןןבן צו דעם באזים צוגעגעבן נײע פןןרםען פון קונסט, םון קלאנג, קאליר, סעאטער, — איז דער קולטור־װערט, דער קולםור■ אינהאלט דןן געװאקסן, םארםילזײסיקס געװןןרן, םילגעשסאל• טיקער, סילםןןרטיקער, געבונדן מיט א סך מער העכערע עמןן■ ציןןנעלע און אינטעלעקםועלע איבערלעבוגגען (סןןרםען און געדאנקען), װןןם שטאמען אײגנטלעך םון אנדערע געביטן, אנדערע קןןמפלעקםן, ד. ה. די קולטוד קןןםפליצירט, בינדס עס איז בײ אונז שוין אן אלסע טעמע םאר לײכטער פןןלעמיק. פאר מינדלעכער און — זעלטענער — שריפטלעכער דיסקוסיע. סון אײן זײט שטײען םיר פאר סאקטן פון פאר• טײאישער צעגלידערונג פון די אקטיװערע געזעלשאפטלעכע עלעמענטן, פון דער צװײטער זײט װערן אין די פארטײען די דאזיקע עלעמענטן גייסטיק פאסיװ, אינערט און םאלגעריש. קומען פון אײן זײט מענטשן און טעגהן מיט רעכם, אז מענסשן װילן האבן א תשוכה אויף אלע םראגן• אנדערש גערעדם, מען םארלאנגט א ליניע, א ריכטונג, װאס זאל פירן א גאנצן טןןג און א גאנצן לעבן אין אלע םראגן און אין אלע לאגעם. פארשפארט אונז די ארבעם סון דענקען, םון הןןבן דעם חוב אלײן צו באשטימען אונזערע האנדלונגען. פון דער צװײטער זײם קומען יחידים און אפילו געצײלטע יחירים און זאגן, אז אט אזא םארטיקער ענטםער, א באשטימטער לכתחילה פון עםעצן, דורך עמעצן פאר א גאנצן קאלעקסיװ דערנידעריקט אט דעם קאלעקטיװ, םארװאנדלם אים אין א םאלגנדיקע מאםע. דאס פארשפארן מענטשן א מײנוננ צו האכן און אלײן זןם די מײנונג זיך צו שאפן פארװאנדלט זײ אין גלויביקע, םרו• םאקעס. און די פארסײ — אין א מוןדערנער אויםלאגע פון א מיטלעלטערלעכער סעקטע. און אס דאם איז קעגן דעם גײםט םון דער צײם, קעגן די לאזונגען םון פרײער פערזזןן, םון װעלטלעכקײם א. אז. װ. איז ןןט די דאזיקע מחלוקת מער א טעןןרעטישע, מער א גוטמוטיקע, װײל די .אנסי־פארטײאיםטן• זענען שװאך אין כמות און װײניק אגרעםיװ אין זײער מהות און די פארטײען .לועט זיך נישט׳ צו קעמפן מיט די יחידים, כ׳מײן, .זןןלן זײ׳... אםשר טאקע סריער האט די גאנצע פןןלעמיק קײנמןןל, אויף װיםיל איך קען זיך דערמןןנען, זיך נישט סארםןןסטן צו נעמען די םראגע טיפער, ערנסםער, אנאליםישער און בםילא אויך ןןביעקסיװער. אויב םיר װעט זיך אײנגעבן כןןטש אויף װיםיל עם איז ןןט אזוי אװעקשטעלן די םראגע, װעל איך זײן צוםרידן. קודם־כל — עסװןס מער באשטימטקײט אין די באנוצטע באגריםן. םיטן װןןרם ,קולטור״ באצײכן איך דןן די סאר• קןןםפליצירונג, םארסילגעשטאלטונג און םארםילםאכוננ םון