Literarishe bleter · 1928-07-27 · 30 (27.7.1928) · p. Seite 580

30 זא ליטערארישע נלעסזר 580 נעלער ליטעחןטור. װען אשילו די ײדישע סןןװעטישע שרײבער ז$לן הןןבן די אוםבאגרענעגטע מעגלעכקײט *ו דרוקן אלע זײערע נײע װערק און ארויםלאזן סםעגיע׳ע זאםלונגען םון זײערע איגסיקע און פריערדיקע װערקן װען אפילו מ׳זןןל הע■ כערן אין א גענוגנדיקער מאס דעם האנןןראר, װאס עם גןןלן די פארלאגן םאר אריגינעלער ײדישער ליסעראטור, און דער ײדישער שרײבער זאל קאנען זיך אינגאנבן אפגעבן זײן שא• פונגם־ארבעט, איז נאך דערמיט די פראנע פארן לײענער נישט געלעזט אפילו אױף דער העלפט. פארן ײדיש־לײענער דארף מען דאך, חוץ ארויםגעבן נײע אריגינעלע װערק, אויך איבער■ זעצן אױף ײדיש די בעסטע װערק פון דער אוקראינישער, רוםישער און אײראפעישע ליטעראטורן, מ׳דארף אויך ארוים■ געבן פאר אים די ײרישע קלאסיקער, די בעסםעזאון מער■ פאסיקע סאר אונז װערק פין די ײרישער שרײבער, װאם גע• פינען זיך אין אויסלאנד (מחמת װאלוטע-מניעור., םין אײן זײט, און מחמת דער אלםער ארטאגראפיע, םון דער גװײטער, קאנען מיר זיך נישט באנוגן מיט די פאסיקע םאר אונז בעלעסריס■ טישע װערק אױף ײדיש, װןןס דערשײנען אין אויסלאנד). ס׳איז קלאר, אז $ן אזא סארגװײגטער סארלאג־טעםיקײט אויפן געביט םון קינסטלערישער ליטעראסור אין ײדיש װעלן מיר קײנמןןל נישט קאנען באפרידיקן די גרויסע מאםן ײדיש• לײענער, װאם םיר לאזן ארוים םון די ײדיש״שפראכיקע ביל• דונגס־אנשסאלטן. מיר װילן דא אױך אנװײזן, אז דער ח׳ גילדין איז נישט גערעכט, װען ער מײנט, אז אין דער איצסיקער שװע■ רער לאגע פון דער קינםטלערישער ײדישער ליטעראטור איז פלומרשט שולדיק די ליעייראטור־פײנטלעכע ליניע םון די ןןר• גאנען, װאס סירן אן מים דער ײדישער קולטור־בוױנג, זײער כלומרשטער גרינגשעצונג בנוגע בו ליטעראסור. ם׳קען אםשר בײ די אנםירנדיקע ארגאנען פארצײכענען א נישם״גענוגנדיקע אויםמערקזאמקײט און אקטיװקײס בנוגע דער ײדישער ליטע• ראטור, נישט קײן ריכטיקע און בװעקמעםיקע םארטײלונג םון מיטלען גװישן די םארשידענע בװײגן פון קולסור־סעסיקײט אין דער ײדישער סביבה, זןבער בשום אופן נישט קײן איגנא• רירונג םון דער ליטעראסור, אדער א םײנטלעכע באביונג בו איר. װײטער איז ח׳ גילדין נישט גערעכט, װען ער מײנס, אז אין דער איבטיקער שװערער לאנע פון דער ײדישער לי■ טעראטור איז שולדיק דאם, װאס *דער גורל םון דער ײדי• שער ליטעראטור איז אפהענגיק םון דעם געשםאק און אםילו םון די קאפריזן, װאס עם םארמאגן די ליטערארישע לײסערם פון אונזערע פארלאגןי. די רײן סוביעקטיװע געשםאקן ןןדער די קאפריזן סון די ליטערארישע לײטערם קענען אונז אמזןל דערקלערן, םאר• װאס מ־האט אפגעדרוקט אזא און אזא װערק ןןנשטאט אן אנ• דער, מער פאםיק װערק. דןןס האט אבער קײן שום שײכוח נישס בו דער םראגע, םארװאס ל$זן מיר ארוים אזוי װײניק ןןריגינעלע ײדישע ליטעראטור, ם׳האבן אויך גו דער גרונט־סראגע םונם ארסיקל קײן שײכות נישט די חסרונות פון אונזער ליטערארישער קריטיק. דןןס איז א םראגע אלײן םאר זיך און איז אין קײן םאל נישט די סיבה פון די שװאכע דרוק־מעגלעכקײסן. א ם ע ל ע ר טוט אויך ח׳ גילדין דערמיט, װןןם ער קןןנבענםרירט״ זײן פײער אויםשליםלעך אויף די פארלאגן. געװים זענען אונזערע םארלאגן םיל שולדיק, צו־װײניק איניציאטיװ הןןבן זײ ארויסגעװיזן. זײ הןןבן זיך די גאנצע צײם געיןןגט גםעס אדאנק דעם הןןס מען די ײדישע דיכטונג פאקסיש דערשטיקט. םארװןןסז פאר װעלכע זינד האט מען זי דערשטיקטז װי גרוים איז דען די צןןל ביכער פאעזיע, װאם םיר פארמאגןז איז דען בײ אונז אזא גרויםע איבערפרןןדוקציע פון גוטע לידער, װזןס ם׳הןןט געדארפס םארםאכן די טירן םון אונזערע פארלאגן םאר אונזער דיכסונג און באזוגדערם פאר דער פראלעטארישער און נײער פויערשער דיכסונגז די רײכע דײטשישע ליסעראטור הןןט אין םוף נײנצנטן יןןרהונדערט געקאנט אויםקלײבן פון איר גאנצער רײכקײט נאר הונרערט בעססע דײטשישע לידער, און װאס קאנען מיר געבן דעם ײדישן ארבעטער, אז מיר פארמןןגן נישט קײן ביכער, נןןר געצײלטע טלומטרלעך ײדישע פאעזיעז צי הןןבן מיר םאר דער דיכטונג געשאפן מעגלעכקײטן, זי זאל זיך קןןנען ברײט צעװיקלען און פון איר רײכקײט זאלן מיר קןןנען געבן דעם ארבעםער כאטש א פאר צענדליק גוטע עכס-פראלעטארישע לידערז צי האבן מיר פאר אונזער בעלע־ טריסםיק געשאפן א באדן, זי זאל זיך ארױםרײסן םון די קלײנשסעטלדיקע צװאנגען, פון דער סזןציאלער בלום ארעמקײטז אונזער ליטעראטור איז דאך ןןרעם אין שסײגער, ארעם אין סעמאםיק און נןןך ארעמער אין פראבלעמען. צי זענען ןןבער אין דעם שולריק בלויז די שרײבערז נײן, מער פון אלעסען איז אין דעם שולדיק די שעדלעכע ליניע, װאס עס װערם געפירם בנוגע דער ײדישער ליטעראסור. די ליטערא• סור איז נןןך בײ אונז ביז איצט א שסיפקיגד. א בײ־זאך. מ׳הןןס איר נישט געהןןלםן אין דער געהעריקער מאס, נישס געכןןװעס, נישט געשאפן פאר איר קײן ברײםע מעגלעכקײטן, נןןר ןןדער מ־הןןט זי געפויעט מיס גאל, אדער פארשװיגן, און דערבײ הןןס מען ארויסגעװיזן חריםות װי אזוי דורכצו• פירן דעם עקאנאמיע־רעזשים גרןןד אויף דער קינםטלערישער ליסעראםור. צו דער דןןזיקער ליניע דארף נעמען א סוף. די ײדישע ליסעראסור דארף אויך װערן דער זעלביקער געזעלשאפטלעכער םאקסןןר װי אנדערע ליטעראטורן. און אױב די פארלאגן, װאס גיבן ארוים ײדישע ביכער, געפיגען זיך אין א מאסעריעלער קלעם, דארף שארף געשטעלט װערן די פראגע װעגן אונזער םארלאג־ארבעט. ןןבער דןןס, װןןס מ׳װעט באשםימען, עס זאל םארן יןןר דערשײנען. דארפן אונזערע םארלאגן ארויסגעבן נישס קײן צען פראצענט. נןןר אלע הונדערט פראצענט. ענטפער פון דער רעדאקציע ״שטערז״ די פראגע, װןןס ח׳ גילדין הויבט אויף, פארדינט געװים די גרעסטע אויפםערקזאםקײט םון דער פראלעטארישער גע■ זעלשאפטלעכקײט. מ׳םוז אומבאדינגט געפינען מיסלען און װעגן װי אזוי צו םארגרעסערן די סעגלעכקײסן פאר ארויס• געבן קינסטלערישע ײדישע ליטעראטור, און דערםיט מאכן א םוף צו די אומנארםאלע דערשײנונגען, אױף װעלכע ס־װײזט ןןן ח׳ גילדין. ם׳דארף דןן נןןר באםערקן, אז די םראגע װענן ארוים■ געבערישע םעגלעכקײטן פאר קינססלערישער ליטעראטור אויף ײדיש שסײט אין דעי װירקלעכקײס םיל ברײטער, װי דןןם הןןס געשטעלם ח־ גילדין. ח׳ גילדין הןןט געהאט אין אויג, בשעת ער הןןט געשריבן זײן ארשיקל, בלויז די באדערפע• נישן און אינסערעםן פונם שרײבער. נעםען מיר אבער די באדערסענישן סונם ײדיש־לײענער, איז קןןנען זײ בשום אוםן נישט באםדידיקט װערן בלויז םים דער נײער ײדישער ןןריגי•