Literarishe bleter · 1928-07-27 · 30 (27.7.1928) · p. Seite 579

לױורורי•? ולופזר 30 ו יח 570 גענוג צ ו שװייגל*) ח״כמ גילדיז / כארקזןװ בענדליקער און הונדערטער דרוק״בויגנם קינסטלערישע ליםע• ראסור, און ם׳לןןזט ארוים נזןר בען פרןןגענט. די ביבליןןסעקן, די קלובן, די לײענשטיבלעך םןןדערן ןןריגינעלע ליטעראטור, נןןר בונויםשטעלן א ביבליזןטעקל אויף הונדערם רובל איז נישםןן סון װןןם, װײל די םארלאגן לןןזן ארוים געצײלטע ביכלעך ןןריגינעלע ליטעראםור. ם׳איז שוין בײט ןןםן בו דערקלערן, אז די דןןזיקע פןןליםיק הןןם געבראבט צו גןןר םרויעריקע רעזולטאטן. דער ײדישער שרײבער איז פאראליזירט, ער הןןס נישט קײן סטיםול צום שאםן, ער קןןן זיך נישט םארנעמען מיט ליטעראםור, װי מיט א צװײג פון געזעלשאםסלעכער םעטיקײס, ער קןןן נישט װערן קײן פרןןדוצירער אין ברײטן זינען םון װןןרט, װי אין אנדערע ליטעראטורן. װײל סײ די .קולםור• ליגע׳, םײ דער .צענטרסארלאגי װעלן אים צןןלן א גרןןשנ• דיקן הןןנןןראר, דערצו נןןך אלע האלבע יןןר א גרןןשן, ןןדער דער שרײבער םוז שםענדיק געבן נןןר נײע, נישם קײן גע• דרוקטע װערק, װײל בײדע םארלאגן זןןגן זיך ןןפ ארויסצוגעבן אזוינע װערק, װןןם זענען געדרוקט געװןןרן אםילו מיס יןןרן צוריק, גלײך אונזער ליטעראסור איז שוין אזוי רײך, און דער לײע• נער איז שוין אזוי איבע־געזעטיקט מיט גוטער בעלעטריםטיק, אז די צװײ םארלאגן םוזן ארויםגעבן נןןר נישט קײן געדרוק• טע זאכן• ם׳זענען םאראן בײ אונז שרײבער, װןןם שרײבן שױן צען יןןר און הןןבן נןןך ביז איצט נישס זוכה געװען ארױם• צוגײן םיט א ביכל. ביז איצט װײםט נישט אונזער געזעל• שאםטלעכקײס, װןןם שסעלן מים זיך פןןר די דןןזיקע שרײבער םיסן גאנצן קןןמסלעקם פון זײערע מןןטיװן, ביז איצס װײסן נישט די דןןזיקע שרײבער װי אזױ באצים זיך צו זײ דער ארבעטער־לײענער. אז איך הןןב אין נןןםען םון םעקרעטאריאט םון דער ײדםעקציע ,װא־ספסי םןןרגעלײגט דער .קולטור״ליגע• צו סס2 רובל דאסאציע אויף יעדן ביכל, אבי מ׳זןןל געבן די םעגלעכקײט, אז די דןןזיקע ביכלעך זןןלן דערשײנען, הןןט זיך די ,קולטור־ליגע• ןןפגעזןןגט. צו װײניק געלם גיט מען איר, ם׳דארף, אפנים, דעקן אלע הוצאות, װןןם א פיכל קןןסט, כדי די װערק םון נישט קײן פאטענטירםן שרײבער זןןלן דערזען די ליכטיקע װעלט. ם׳איז דןןך םמש מערקװירדיק, צו װןןסערע קוריןןזן אונ• זערע פארלאגן דערגײען. די העכער 13 טויזנט אבןןנענטן, װןןם די אינטערעםאנסע קינדער־צײטונג ,זײט גרײם* הןןט באקוםען םאר א קורצער צײם, איז דןןך דער בעםטער באװײז, אז מיר הןןבן א גרויםן קרײז קינדער-לײענער, אונזער ביבליןןטעק םאר קינדער־ליטע• ראטור איז ןןרעם ביז גןןר, עם סןןדערט זער קלוב, עס םןן• דערט די שול, דןןם לײענשטיבל, און דער באגאבטער שרײבער קיםנים קןןן זיך א גאנץ יןןר נישם דערשלןןגן, אז דער צענסר• םארלאג זןןל ארויםלןןזן א ביכל זײנע קינדער־םעשהלעך, אין װעלכע די קינדער נויטיקן זיך אזוי שםארק. קןןן מען דען םארשװײגן אזױנע עולות. דןןם הןןט דןןך געבראכט דערצו, אז אויםן עלםםן יןןר םון דער רעװןןלוציע םארמןןגן מיר גע• צײלםע עסלעכע ביכלעך בעלעטריםטיק. דער ײדישער דיכטונג הןןט םען גןןר ןןנגעסון א שלןןם אויםן מויל. זעלםן װען ם׳לןןזס ארױם א ביכל לידער, און ם׳םוז מודה זײן, אז מיט דער ליגיע, װןןס װערט געםירט בנוגע דער ײדישער קינםםלערישער ליטעראטור, זענען ןןפט• מןןל אוםצוםרידן נישט בלױז די מיטלויםערישע עלעםענטן, נןןר אויך די סרןןלעסארישע שרײבער. ם׳םוז דןןך מודה זײן, אז דער גורל םון דער ײדישער ליטעראסור איז גאנץ ןןפט ןןפהענגיק םון די ג ע ש ם א ק ן און טײלםןןל אפילו פון די קאסריזן, װאס עם םארמןןגן די ליםערארישע לײטערם פון אונזערע געצײלסע םארלאגן. ם׳מוז דןןך םודה ז״ן. אז אוגזערע פארלאגן באװײזן ארויםצולןןזן אין םשך פון א יןןר צו צװײ-דרײ ביכלעך ןןריגינעלע ליטעראטור, און דערבײ באצןןלט מען דעם שרײבער אזא נישסיקן הןןנןןראר, װןןס װערט ערגעץ גישט געצןןלס. ם׳זענען, םארשטײס זיך, סאראן םיל סבות, מיט װעלכע ם׳קען דערקלערן די דןןזיקע דערשײנונגען. די װיכטיקםסע םיבה איז ןןבער דןןם, װןןם די ײדישע קינססלערישע ליםער סור איז נןןך ביז איצס א שטיםקינד. װען םיר נעמען די רוםישע ןןדער אוקראינישע ליטערא• סור, זעען מיר, אז זי איז געװןןרן א גרויםער געזעלשאםט• לעכער פאקטןןר. נןןך אלע אירע עטאפן. נןןך אלע אירע ניואנםן שפירם םען נןןך, ם׳רעאגירס, מ׳לערנט, מ׳שסויסט זי אויף נײע װעגן, ם׳הןןס צו איר פרעטענזיעם. און בײ אונז באהאנדלס םען נישט די ליטעראטור, אםילו אויף קײן אלםאר• באנדישן קולטור־צוזאםענםןןר, זי םארדינט אםילו נישם, ם״זןןל װעגן איר םאכן אן אלגעמײנעם אינםןןרמאםיװן פןןרסראג, גלײך װי זי װןןלט נישט זײן קײן צװײג םון אונזער קולטור• ארבעס, און מ׳דארף נישט באצײכענען אירע עטאפן, אירע דערגרײכונגען און םעלערן. אין םשך פון א גאנץ יןןר קוםט םען בײ אונז ןןפ מים א פןןר צוםעליקע ארטיקלען װעגן דער ליטעראסור, ארטיקלען, אין װעלכע ןןדער ם׳פאגרןןבט א שרײבער, און נןןך אזא קריסיק קןןן ער יןןרן יאנג נישט קוםען צו זיך, ןןדער אר■ טיקלען, אין װעלכע פ׳פלאפלט אלגעםײנע םראזן, װןןס לערנען נישם דעם שרײבער, װןןס םאכן נישם קלןןר םארן לײענער די םעלות און חסרונות פונם װערק, און סון װעלכע דער ליטעראסור איז נישם קאלט און נישם װארעם. אויף אלע געביםן פון אונזער קולסור-ארבעם װערן יןןרלעך אויםגעגעבן קןןלןןסאלע םוםען. א שטײגער, אויםן ײדישן םלוכה־טעאסער אין אוקראינע, װןןס איז געװען קינםט• לעריש אזוי שװאך, הןןט מען בלױז סארן לעצטן יןןר אויםגע• געבן 70.000 רובל מלובה׳געלט. און אויף דער ײדישער קינסט• לערישער ליטעראטור װערן אויםגעגעבן געצײלםע גרןןשנם. אונזערע פארלאגן, באזונדערס אין אוקראינע, װײזן ארוים א שעדלעכע שפןןרזאםקײט בנוגע די אויםגאבן אויף קינסםלע• רישער ליטעראםור, און םון דער דןןזיקער שפןןרזאפקײט װערם די ליטעראטור דעדשםיקט. אין די םארלאג־פלענער װערן יןןר נןןך יןןר םיקםירט *) םיר וריקן דן *ן קיזירים רזם *רסיקי, ד?ם װיי־נײרױ םין ועם וינסער זו. ניײין, װןם *יו נזדריקם גזװזן *ין כןרקןװזר .םםעין•. םיר ניכן *1יך וים זנס1זר •ין ד*ר רזוןקזיז *1יף ח. נייוינם •*רװירון. — סיי ניױינס פזנות, םיי וי ח*ינח •ין ,װססרן״ נינן * סןרוסעײננ װינן דזם ניססןנו •ין וס ייויסן קינםסײר *ין ײריסיר ליסזרןסיר *ין רןסנסןרגןנו. ר*ו.