Literarishe bleter · 1928-07-27 · 30 (27.7.1928) · p. Seite 578

46 ז א ליםעראריעי פ5עם*ר 5?8 םאסן, ארױסגעשטױסן פון זײערע פןןזידיןס, הןןבן דך בע• ברןןכענע און בעהרגעטע געלןןזם װו די אױגן הןןבן זײ גע• םירט. רןןזענפעלד הןןס םיםגעמאכט דעם שװערן װןןגל״װעג און די אלע םלןןגן םון יענער פאניק־לויםעניש. ער איז געװען פון די *גליקלעכע*, װעלכע הןןבן זיך דורכגעשלןןנן אין גןןלדענעם לאנד און ארײן אין שןןם. און דןןם אלץ, װןס ער האט אדורכגעםאכס, הןןם ער אויםגעזונגען אין זײנע גע• זאנגען. און נישס אוםזיםט זענען זײנע לידער אזוי גיך גע• װןןרן אזױ סןןםולער און אזױ באליבט בײ די ײדישע םאסן. ער הןןם זיך נישט געלןןזס בויגן און ברעכן. םון אונ• טער דעם יןןך—הןס ער שםענדיק געלןןזט הערן זײן סרן• טעסט, זײן רוםן בו באפרײונג. ,איך בין נישס םון די זיסע*,— האט ער אפןןל אויף זיך געזןןגס. איך נוץ די ביטערע װןןםן: איך שרײ, איך לאך, איך שפןןט, איך שילם. און װי טיף-סערזענלעך און םוביעקסיװ עם זענען נישם זײנע לידער, װי אײגן דער קװאל םון זײן שאםן איז נישט, הןןט זײן ליד שטענדיק םארפןןגט אין זיך דןןס אלגעםײנע, דןןס קןןלעקסיװע. זײן יעדעס ליד איז א װײ-געשרײ םון די מאסן־הערבער. און רירנד זענען די װערסער םון דיכסער בום ארבעטער: ״סרןןסט און דוםםיק וױ דײן גרןןז זענען םײנע שאפונגען, זײ דעדן בום הארץ, בו דעד נשפה*. םײן ליד איז נןןר םאר דיר, יןן דיר אלײןז םון אײגענע איבערלעבונגען, פון אײגענע געסילן,—דןןס איז דער פקור םון רןןזענםעלדם ליד, םון דאנעט קוםס עס. ןןבער װי נןןר עס איז שױן אין סרןןבעם . פון שאםן, דאן הויבט עס ןןן װערן כלליש, באקופט עם קןןלעקםיװע איפ• סולםן און טענדענבן. דןןם איז דער װעג םון רןןזענםעלדם ליד,—םון אײגענע איבערלעבענישן בו אלגעמײגע אויססירן. און אזוי איז געשען, װןןס דער אױסגעשסרןןכנסטער .איך*• דיכטער איז געװןןרן דער דיכסער םון סןןביאלן אוםרעכם. בװישן זײנע לידער זענען דןן םיל סרןןזאישע שילדע• רונגען םון דעם לעבן םון ײדישע ארבעסער און ײדישע אר• בעטערינם אין ניו־יןןרק. אין זײ ביטערט די אםתע װירקלעכ• קײט אין איר נאטירלעכן און טראגישן אױסזען. רןןזענםעלד געברויכט דערבײ שטארקע און נאקעטע װערטער, און דװקא אט די סרןןזאישע לידער—א געםיש םון כרןןגיק און דיכסונג— רירן םיט זײער אויםריכםיקײס און סרןןסטקײס. דןן דערגײם ער זײער ןןםט בו א געהײליקטן םאטןןס. עס איז גוט באקאנט זײן ליד װעגן דער שרםה אין אסאבדיק, אין װעלכער עס זענען אוםגעקומען םיל ײדישע אדבעסער־םײדלעך. רןןזענםעלד ענדיקס דןןם ליד םיט די הארםע ןןבער הערלעך־געהױבענע װערטער: ארונטער אויף די קני, ןן װעלטו םאר דיזע הײליקע רוינע. דןן האם דןןם לעבן זיך געקװעלם. דןן שװעבס ארומעט ארבעטם-שכינה. ,די רעדער הןןבן מיך בעריבן*,—הןןם רןןזענםעלר אםןןל געקלאגט. ןןבער גישם נןןר בעדיבן. די רעדער הןןבן אים געגעבן די קראםס, די אױסרײבונג, דעם איםסעט און סאטןןס בו שאםן װעדק און װערטן, װעלכע װעלן אלע םןןל םארנעמען א זײער השוכן ןןרט אין דעם ײדישן שאםן. נחמן םײזיל־• זונדערע אײגנשאםט בו זינגען לױםן גוסט און געשםאק םון סןןלק אויף אזוי װײם, אז עם איז ןןססםןןל שװער פאנאנדער• בושײדן אײן פןןלקס־דיכטער םון בװײסן. ןןט די שאפונגען קערן זיך דעריבער גלײך אום בוריק בום פןןלק, םון װאנעט זײ זענען געקוםען. די לידער, לםשל, סון מ. װארשאװסקי זענען גןןר גיך געװןןרן אםתע םןןלקס־געזאנגען, װי דןןם סןןלק גוסא װןןלס זײ געשאסן. םןןרים רןןזענםעלד איז געװען פון די ערשטע דיכטער אין זײן בײט, װןןם הןןט םארפןןגט א שארםן, אויסגעשפרןןכן• אײגענעם כאראקטער און װילן. ער איז געװען א דיכסער םים א אינדיװידועלער םאנסאזיע און געםילן. דער פארנעם זײנער און דער אובר םון זײנע אויסדרוקן, באגריפן איז געװען א רײכער, םיל רײכערער װי בײ דעם דורכשניםלעכן םןןלקס־פענסש. ער הןןס געלעבט םים אײגענע לײדן און פרײדן, און באװיזן בובוגעבן זײ א נײע אויסדריקלעכע פןןרם. ער הןןט דעריבער ארײנגעטרןןגן אין דער ײדישער דיכטונג זײן אײגנארסיקן פערזענלעכן גײםם און כאראקסער, װעלכע זענען געװען אדורכגעדרונגען פיס א םארשארססער אױםרעגונג, םאר־ ביטערונג און אויםגערײבטקײט. בײם אויםלןןדן זײנע געםילן, אײנדרוקן און איבערלעבענישן הןןט ער געברויכט שארפע אויסדרוקן, נישס געבערסלס, נישט געחגדלט זיך, נישס גע• פעשסשעט זיך, נןןר געשלײדערס װערסער און קללות, געשטו• רעמס, געװןןדםן אויפרײס־םאסעריאלן און געבונדן העדבעד און געםיםער. זײנע לידער זענען נישם געװען סמם־דיכטערײען. ער הןןט אלײן אדורכגעפאכם א שװער לעבן פון א ײדישן פןןלקם• םענטש, ער איז ארויסנעריםן געװןןרן םון זײן הײם, םון זײן משסחה און ארויסגעשלײדערם געװןןרן אויף די ברױזנדיקע, גרויםע װאםערן םון דעם ים,— דעם לעבן. ער איז אדורך די אלע םדודי־גיהינום םון א ײדישן ארבעטם־םאן אין נױ־יןןרק אםןןליקע יןןרן. ער איז־ םון זײן ױגנט ןןן געטריבן געװען פון לאנד בו לאנד, אומעטום געליטן נױט און דחקות, עקס• פלאאטאביע און דערנידערונג. ער הןןט געארבעס אין אמסטער• דאם. לאנדןןן און נױ-יארק אוןאויףאײגענע פלײבעם געטראגן דעם שװערן גורל פון דעם ײדישן ארבעטם־מאן, װען ער איז נןןך אינגאנבן געװען הםקד, — םער קנעכט וױ םענטש. אין ןןס דעם קעסל םון פײן און סלןןנן, םון הכנעה און םאר• שקלאפטקײם האט זיך םארםירט זײן דיכטונגס־גײםט. זײן ליד איז דעריבער געװען דער אויםגעשרײ פון אײגענע װײטןןגן, און דעריבער איז עס געװען אזוי שסארק, אזוי איבערבײגנד. ער הןןט געריםן קברים, נעקלןןגט פים ביטערע םרערן. זײן הארץ איז אויםגעביםערס געװןןרן םון יעדן אוםרעכס, םון יעדער בײזער באגעגעניש, — און גלײך הןןט אויפגעשטרןןםט זײן דיכסערישער קװאל און געשטרןןמט מיט נעסילדער און געטוםל. מןןרים רןןזענםעלד הןןט נישט םארמןןגט אין זײן דיכ• טונג קײן ןןסהאלס־בענטרען. זײן ליד םארםןןנס דעריבער בארן און אױפרײבונג, עם איז נישט גןןר געםײלם און געשלײםם, ןןפטםןןל קריבן אײניקע או־סדרוקן, שורות און װערטער דןןם אויער, אבער דערםאר איז עס װןןרהאפסיק, קרעסטיק און האסטיק. די שסילע געמיטלעכע װעגן, די אױסגעאײדלטע בערטלעכקײסן, די װײכע טריט זענען אים געװען לגפרי פרעפד. זײן דיכטונג איז געװאקסן אין די טראגישע 30-ער יןןרן םון םןןריקן יןןרהונדערט. די סןןגרןןםען הןןבן חרוב גע• םאכם הונדערםער־טויזנטער ײדישע םאפיליעס, און בוזאפען םיט איר — די םוראדיקע רעכםלןןזיקײט. די ײדישע םןןלקם•