Literarishe bleter · 1928-07-20 · 29 (20.7.1928) · p. Seite 572

29 זא ליםערארישע פלעטער 572 פארוואס ווערן ביכער שטארה געל־יײעבט? (ענטפערם אויף *ן אנקעטע) ױיער ערסןןיגרײבע סינאגםמענזנר הןןגן םיר געזןןנט, #ז זײ האבן םיסן גרעסםן אינטערעס שטודירט די טראגזסקגיעם סון ױסף זיס אסענהײפער, און זײ חידושן זיך נןןר, װאם איך אלײן, װאם הןןב״אזוי קלאר נאשריבן די געטעססן, הןןגן גײם סײלן דעם נעװינס סון םײן נוך ״ײד זים*, נאקוםט סארהעלםניסםעסיק *זא קלײנעם םײל. דןןם איז נישס קײן װונדער, װײל דןןס ח■ שרײבן םון נעשעססן לןןזס פיר שוין נישס אינער קײן נײס און קײן ענערגיע נו די געשעםםן גוסא. טהאפאס םאן קוםםנום אויססיר, אז .דער ,ערםןןלג״ איז א טםל־זאך, יעגן װעלכן די קינםטלער װאלםן נישט נא■ דארפט נו רעדן, װײל ער נאװײזט נןןרנישם, גישם ,םאר״ און נישט .קענן״. פיסן דערפאלג איז פינקט אזױ, װי םיטן םוםםער• שילער. — איך דארף נישט אויסםירן דעם סארגלײך׳. ה ע ר ם א ן ה ע ס ס ע: .די נאל לײענערם, װאם איז םםובל אויסצופאסן די דיכטערישע אײגנשאסטן םון א נוך און װאס קאנען אינסערשײדן נװישן א גוט אננעשרינענעם זאץ און א״געקיננלטן. איז זײער קלײן. איך גלוינ נישט, אז דאס, װאם ם׳ניט דאם רוב פון מײנע לײענער, איז דער ליטערארישערםהות םון םײנע ניבער. ניכער םײן איך, אז דאס רוב םון םײנע לײע- נער דערקענט אדער דערסילט אין םײנע װערק און אץ םײן פעךזאן גופא א *םארשסײער פון א פסיכאלאגישן סיפ, נו װעלכן זײ״ אלײן געהערן. נישט דער ,אינהאלס׳ םון םײנע ניכער, נישס די םעכניק אדער די קונסס אינטערעםירם די לײענער, נײערם זײ געסינען אין די ביכער, אזױ גלוינ איך, זײער אײגענע נשםה; זײער אײגענע פסיכישע דיםםאזיניעס און פראנלעםען װערן דארט באהאנדלט און באשטעםיקט״. יאקאב װאסערמאן: .די םײנונג, אז א פאסולערע השפעה איז ,אין אלגעםײן* דער םיםן םון א בלױזן אונמערהאל• טוננם-שרײנער, קאן איך נישט אננעפען דװקא אין אלגע- ם ײ ן איז עם נישט ריכסיק. אסשר איז עס אזױ אין דײסשלאנד, דאס איז םעגלעך; די נלײכנילטיקײט םון דער נאניע בנוגע נו דער העכערער עפישער ראםאנען-םארם אח געלונגען נו נעשסערן ערשט אין די לענסע םינף-און-נװאנניק יאר, און אח אינעריק דא אױםגורעכענען די דרײ-סיר נעפען, װעםען ם׳האם דאם נו סאר- דאנקען, אץ װעלכע ם׳האנן םאר ױך דערנױגן א לייענער-קרײז: ביז דעפאלט האט דער פראסעםארן־און םילאלאנן-גײסט געשםעלם א װידערשסאנד קעגן דער נישט-אפנעשטאנענער אקםואליטעס םון אזא םין, װעלכע איז געװען םארדעכטיקט נאך םין די קלאםישע נײטי. (איך רעד זיך נישם נאטירלעך איץ, אז דער דאזיקער גײסס האש אויפגעהערט זיך נו סארםײדיקן און ארױםנוגעבן דא און דארט אויף דער פראװינץ זײנע נאםעלן). אין ענגלאנד, רוסלאנד. סראנקרײך און םקאנדינאװיען האבן די גרויםע ראםא• נען-שעםער תמיד נעהאט םאר זיך דאם אויער םון דער װעלם, סון זײער געזעלשאסס, סון זײער נײט. םארגעםט נישס, אז הינ• טער דער נײגונג סון פיבליקום נו םײנע ביכער, װעלבע ם׳קאן באםערקן אץ די לענטע יארן, ליגט אויך א סינף-און-דרײםיק יאריקע באםױנג, איך װאלט געזאגס, אין איר װעט כױך נישם שלעכט סארשטײן, אםי*סטעמאטישע באםיונג, אלנ- סאלם א נסדרדיקע דיסניפלץ, װײל איך בין געװען פון אנהױב אן בײ דער םײנונג, אז דער ראמאנען-שריםטשטעלער סירט א זינענלאזע עקזיסטענץ און דאם סארסאסן סון ראםאנען איז א נישט-פיאדוקסיװע ארבעט, אױב ס׳שסײט נישט הינכער איר די נאביע, אדער לכל-הפחות א סײל םון איר, א לעבעדיקער װידער־ קול, אנהעננער, גלויבנדיקע, סעיקע נום קוקן, נום םילן, םענטשן גרײסע ױך צו איבעראנדערשן, גרײםע נו דערקענען. און אין װאס באשטײט יענע ,באסױנג׳ז אין זוכן און אץ דער געשטאל• טוננ םון דער סארם, אץ דעם געבײ םון דעם סטיל אץ אין דער אויסארבעטונג םון דער פערזענלעכער םעלאדיע, װעלכע ם׳װיל םירברעננען, אין דער פאםעלעכדיקער קאפפאזיניע פון די נעזענ־ מעםיקע צײט-סיסן, צו װעלכע פ׳פוז נוגעבן דאם אינדיװידועלע, און װעלבע דארםן זיך אויף אס דעם םונדאםענם זיך אויפהײבן צו העכערער אינדיװידואליטעט; אין דער םארניכסונג םון דעם די .ליסערארישע װעלט״ האט אדורכגעפירט אן אגקעסע צװישן די אננעיעענסםע דײטשע שרײבער אויף דער סראגע: .פארװאם װערן אײערע ביכער א סך געלײענםז״ עס האבן גע- ענטפערט די פאפולערססע שרײבער. זײערע ענספערס געבן א אינסערעסאנס בילד פון די באצױנגען פון שרײבער צום לײע׳ נער. םיר גיבן דא אײניקע סון די װיכטיקסםע תשובות: העדװינ קורסס-םאהלער1 (די.דײטשעםנישעק״, אירע ראמאנען האנן אין דײטשלאנד די העכסטע אויםלאגעם. זי איז בײם פשוטן לײענער-עולם די פאסולערםסע דיכטערין): ״םײן דערסאלג איז סאר םיר אלײן א גרויסער חידוש, און איך אלײן האב זיך זײער אסס םארטראכט אויף אײער סראגע. װארשײנלעך האב איך םײן דערפאלנ דערגרײכט אדאנק דעם, װאס״איך רעד צו םײנע לײענערם אין אפשוטער, נישט-קאפפליצירסער שפראך. װײל איך גיב זײ דאס, װאס זײ קאנען לײכם פארשטײן, װאס ם׳שטעלט זײ נישט קײן שװערע פדאבלעמען, און װײל איך גיב זײ דאס, װאס ס ברענגט זײ פרײד און הנאה. װען אשרײבער רעדט צום םאלק, םוז ער אים געבן, װאס דאס םאלק פארלאננט. רעדט ער אבער צו די הויך-גײסטיקע, צו די לײענערס מיט לי- טערארישע פרעטענזיעס, םוז ער זײ געבן דאס, װאס זײ סאר- לאנגען. און װײל איך בין באשםימס צו רעדן צום ״סאלק, װענד איך םיך צו דער גרעםערער םחנד״ װײל דער קרײז פון די הויך-גײסטיקע, םון די יעניקע, םיט גרויסע םאדערונגען איז א קלײנער, און םאר זײ שרײבן שוין נענונ םענסשן. דער יחיד קאן דא נישט האבן קײן נרויסן ערםאלנ, םײדן ער װאלט גע- שאפן עפעס א גאר גרויםע זאך און ער װאלט געקאנס בײקוםען אלע זײנע קאנקורענטן. לויט םײן מײנוננ,* מיז דער פחבר קאנען ױך ארײנסראכסן אין דעם םהות פון זײנע לײענער, זיך צופאםן צו אים, און נישם םארלאנגען, אז דער לײענער זאל זיך צופאםן צו זיץ געשמאק״. ליאן סויכטװאנגער: ״זײער א סך מענטשן זענען דערשטוינט דערסון, װאם די ראמאנען ״די מיאיםע הערצאנין״ און ״ײד זיס״—ביכער, װאם באשרײבן די געשעענישן איןקלײנע םירשסן-לענדער פון 14 און 18 יארהונדערס — האבן אין די אננלא״זאקסישע לענדער אזא גרויםן דערסאלג, הגם דער שטאף אין אן אלסער. םיך װונדערט נישט. װען די אננלא-זאקםישע זשורנאליםטן האבז מיך נעסרעגט, םארװאס די דאזיקע ביכער האבן אזא דערםאלג, האב איך זײ געענסםערט: ״םסתסא דערםאר, װײל זײ זענען אזוי נוט*. נאטירלעך װײס איך, אז נישט דער איכות םון אבוך דעצידירס װעגן זײן דערםאלנ. איך מײן, אז א חוץ דעם איכות, װירקן די בײדע ביכער דער עיקר דערםיט, װאס זײ באהאנדלען אקטועלע פראבלעמען אין א םארם, װאס איז יעדן לײענער אוםמיטלבאר *סארשטענדלעך. .די מיאוםע פרינצעסין׳ באשרײבט דעם קאםף סון א פענסשן קעגן די נישט גינםטיקע באדיננונגען םון זײן םיױשער געשטאלס, װעלכע די נאטור האט אים געגעבן א דריטל םון אלע לײענער קאן םון דעם שעפו טרײסס און א באלערוננ, צװײ דריסל םרײט זיך דער- פיס, װאס זײ םארםאגן בעםערע קערפערלעכע באדינניננען. װאס שײך .ײד זיס״, באהאנדלט דאם בוך א םאן, װאס האס דערםאלג. דאס איז א זײער אקטועלע טעםע אי פאר די יעניקע, װאס האבן ערפאלג, — זײ קוקן זיך צו אויםםערקזאם, װי אזױ עםעץ לאזט פאלן זײן שװער דערנרײכטן דערםאלג, — אי פאר די ערפאלגלאזע, װעםעם אפביציע .עס שעפט םון דעם בוך נארונג און האסנוננ, אדער זײ שטודירן געװיסנהאסס די בא. זונדערע שםאפלען פונם װעג צום דערפאלנ. 1)װקנן דני־ ד*זיקנר?קלעבד איז זדכזיק-יןןריקנר שרײנערין דעיזײיס מען, *ז זי הןס *ננ**ריבן *!*בזן ח1יפן רןםןזנעו״ װעיכע זי װי9 איבער״ יןזן *יס יריסה זנירע *ייניקל?ך. ד*רםים, ר*כנס זי, װעם זי זײ #*רזיכזנר^ זײער םןסעריזולע לןגס. די רןםאגסן ד*ר6ן די ױרסים 8ןרזנ6נסל?כן דעםאים׳ װען עם װעס זײ סלעכם גײן. זײ װעלן וו1יך ד*ר*ן די רןסןנען *ום נײעס לעבן ד. ה. ןנײן די העלרן 19ים דער לענסער םןדעו בעכן זיי יי געהעריקע ,״סןדערנע״ *ןרײן א. *. װ.