Literarishe bleter · 1928-07-20 · 29 (20.7.1928) · p. Seite 569

569 ל״םערארישע נלעםער 29 מא (*. נינןד - םוף ז״נו 564) הענרעיש. ד$ס איז אוראי נישם קײן מעיה עס איז א גרוי• סער חסרון. אן אינטעייגענטעד ײד, בפרט נןןך א ײדישער שרײנער, דארף קענען העברעיש. דארף זײן נאקאנט מיט דער הענרעישער ייסעראטור. ןןנער םאיע ודןןס מען דארףו די, װןןם הןןבן אין די ױנגע יןןרן נישט אויםגעיערנט זיך אונזער איס ישון, װעין שײן ביײבן סרעםר גו אים. ןןבער זײ םןןרן נישט בלײבן םרעםד גו רי גרויםע װערק. װןןס זענען געשאםן געװןןרן אויף הענרעיש. זײ מוזן םארזוכן דעם טעם םון די װןןרגלען, װעלכע הוןנן טויזנסער יןןרן נענערט אונזער קולטור, אינזער גאנזן םןןלקס׳לעבן. זײ מװן קענען תנ*ך. און אויב עס איז גו שפעט םאר זײ גו לערנען עס אין םקור, זןןלן זײ עס לײענען אין אן איבערזעגונג — און קײן בעםערע איבערזענונג װי יהואשם הןןבן מיר נישט. זײ װעלן געװים םארלירן א םך דעיםון, װןןס זײ װעלן עס נישט לײענען א־ן ןןריגינאל; ןןבער עם איז דאך בעסער נו קענען די אלטע ײרישע ליטעראטור דורך דער םארםיטלוננ םין אן אנדער שפראך, אײרער גןןרנישט נו קענען זי. און עם איז דןןך אודאי גלײכער ני באנינן די פא״םיטלונג פון ײריש, א לשון. װןןם איז זײ אזוי נןןנט נו העפרעיש, אײרער ןןנניי קימען נום מעדױם םין גןןר א םרעסרער שפיאך... בײ יעדן ײדישן שרײבער אין הויז הוןט גערארפט ז־ין יהואשס יזנ׳ך. נישט נןןר װןןלם זיך עסענען םאר אים דער אונר םין אינזער אמןןליקן שאםן, נישט נןןר װוןלםן זיך אנםפלעקן סאר אים אלםע און אײביק־שטראלנדיקע שײנקײטן, פרימיםיװער חן און ראםינירטע םײםםערשאםס. קילע. קלוגע דערנײלונגם-קינסם און םלאמענדיקע נבואה, כרןןניק אין םאנ• טאזיע, געזענן אין זעוננען. םענטשן װי געטער אין געטער פארםענטשלעכטז נין־ אויך זײן אײגענע שפראך, זײן ײריש, זײן אויסדרוקס-קראסט װוןלס געװינען א םך. הוןט דןןך די ביבל באסרוכפערס און רײך געמאכם אלע קולטור״שפראכן. זענען דןןך םיל איבערזענונגען געװען אומעטום דער יםור פון ליטערארישן סטיל, םון קינםםלערישער באנײונג. פונקט אזוי קןןן אויך יהואשם תנ׳ך נערן ײדיש. הןןט דןןך יהואש אנגע• זעסיקט אין ןןננעסרינקען ײדיש מיס די זאפטן םין אלע םארשידענע בינל-ניסחאות. ער הוןס דןןך נישס גענװיננען דעם נביא נו רעדן ײדיש. ער הוןט געלערנט ײריש נביאות זןןנן. ער הןןט נישט םארײרישט די דינערן און בליגן םין בארג םיני. ער הןןס געמאכם ײריש דונערן און בלינן. ײריש איז געװןןרן די שפראך םין כהנים און מלאכים, די שפראך םין אלםע כרןןניקעם, די שפראך אויף װעלכער נאט רערס ני זײנע אויםדערװײלםע... װןןלם א ײדישער שיײבער א סך נעקוןנס לערנען םון דעם ביבלישן ײדיש. ןןבער נישט נןןר א ײדישער שרײבער. יעדער ײד, װןם װיל זיך רערמןןנען וןן די חרסיןןרןז יעדער ײד. װןןס װיל דערזען די פרשה חומש און דעם קאייםל תג׳ך אין א נײער באלײכסונג — װאלס אין יהואשם תנ״ך געםינען, װוןם ער זוכס. אין אז אין דער אלםער הײם װעט ןןנקימען םין דאנען יהואשס גרויםע ארבעט, אין אז אין דער װעלט װעט מען זיך סארעסערעסירן מים איר, זןןל מען גישט זוןנן: .די ײדישע אםעריקע — זעט, װןןס זי סוט אויףו׳ זןןל מען װיסן, אז נישט די ײרישע גאס אין אמעריקע, נןןר דוןס שםעלן;יך העכער פון איר און דןןס װעלן זי אויםהויבן, דערהויבן, הןןס אויםגעטון—און װעם נןןך אויםטון—װעדער, די נערםלעכע םנענע, װןןם זי איז בײגעװען, הוןס גע■ ענדערט אלע אירע באשלוםן. עם איז איר שוין אוםםעגלעך געװען ןןינולןןזן שאדראכן. װען זי איז געקוםען אהײם, הןןס זי םארנרענס דעם נריװ און געזןנס דער םוםער, אז אײב קאפיסאן יןןלייי װעס קומען, זןןל זי אים זןןגן, אז זי, יוןאנא, איז קראנק און זי קען אים נישט אויםנעםען. שאדראך איז ןןנער נישס געקומען. ער הוןט א־ר געשיקט א נריװ, אין װעלכן ער הןןט דע־קלערט אין ישוטע װערםער װעגן זײנע געסילן און גענעסן נײ איר נו דערלוינן אים באנונן זיך םיס אירע אײגענע רםזים, אז אירע געסילן גו אים זענען נישט םער װי םרײנדלעכע, און אזוי-ארום איבער• רײםן זײערע באנױנגען. ארױםקוקנדיק װײם איבערן ים ־און אויף דעם קלײנעם אינזל, װןןם הןןס זיך געזען םון דער װײםן. הןןט ער געװארם און געװארם אין זײן ניםער אויף דעם ענסםער, װעלכער איז נישס געקוםען. דןןס װארטן איז אים געװןןרן אזוי שװעי, אז םארנאכס איז ער אװעק נו יןןאנאן פערזענלעך געװןן־ נו װערן װעגן זײן גורל. יןןאנאם פוטער הןןס געזןןגס, אז איר סוןכסער איז קראנק און קען אים נישס אויםנעםען. ער הןןם איר געםרענט, ני הןןם זײנער א בריװ נישס געבראכט איר גו דערשיסערונג. זי האט געענטםערם. אז יןן. — איר װײםס אםשר װעגן װזןס דןן האנדלם זיך, םרױ םיפןןרדז—הןןס ער נעזןןנט. םרוי סיפוןרד הןןס געענססערס, אז זי װײםס. און נו• געגענן, אז דןןם הןןט זײ געשטעלט אין א זײער אן אום■ ןןנגענעםע לאגע. םורא-הןןננריק, אז ער איז באנאנגען דןן אן עולה, הןןט שאדראך געזןןגט, אז אױב דער בריװ הןןט יןאנאן געבראכט בעד איז דןןס נור אדאנק א םיםפארשטענדעניש. ער הןןם נעפײנט גןןר, אז דןןס װעס איר דערםרײען. אוינ ןןבער עס אח נישט אזוי, װעם ער םארבלײבן םרײ זײן װןןרם און זי זןןל באטראכסן דעם בריװ, װי ער װןןלם אים גןןר קײנמןןל נישם געשריבן. אויף םןןרגן הןןס ער געקריגן א מינדלעכע ידיעה םון יןןאנאן. זי הןט אים גענעםן נו קוםען נןןך איר און ןןפגו• סירן וי אהײם םון א זינונג, װןןם זי הןןט געהאט יענעם ןןװנם. ער הןןט דןןם געםון. און אויםן װעג אהײם, װען ער הןןס געהאלםן איר האנס אין זײנער, הןןט זי געזןןגס: עס איז דןןך אלץ װי געװען, נישט אםת, שאדראךז דײן בריװ הןןסטו געשיקס על־פי םעותו — אלץ איז װי געװען, — הןןם ער געענסםערם — אויב דו זןןנסט. אז עס םוז אזױ זײן. — איך װיל, אז עם זןןל אזוי זײן -הןןט זי א םורםל נעסץ םארעקשנם, דערמןןנענדיק זיך ןןן עםילין. יןןליפי איז געװען א רעליגיעזער און ערנהאסםער םענםש, און זײן װןןרם איז בײ אים געװען טײער װי זײן לענן. קירבלעך נןןך דעם איז נעװען די חתונה. און נןןך סאר דעם הןןם ער אזױ אײדל װי פעגלעך אויפגעקלערם עםילין זײן טעות, װןןס ער הןןס געהאם. װען ער הןןט אױםגענוםען יןןאנאס שםיםונג, װי א גלײכגילםיקײט נו אים. (הםסך קונוס)