Literarishe bleter · 1928-07-20 · 29 (20.7.1928) · p. Seite 561

561 ליסןר*רי*ן *לעטןר 29 זא געםעל דערבײלם אלץ אזוי לעבעדיק, בילדלעך. נישט ןןנגעשסרענגס, זײן *נים נאװעגס זיך לעבעדיק. םיר גײען אריבער בו דער ■וילישער ליםעראםור. — די ױילישע ליםעראטור—זאגם געסעל — הןןס שוין אדורכגעםאכם דאס, װןןם די ײדישע ליסעראטור לעבם איבט איבער. די ױילישע ליטעראטור איז שוין אװעק םונם נאביא■ נאלן מקור און םרןןגט זיך אלץ מער אריבער אויף די װעגן םון דער אוגיװערסאליםטישער ליטעראטור — דןןס, װאם דער• נענםערם זי בו דער װעלט. אין דער ױילישער ליסעראטור זענען םאראן בו םיל גרוױרונגען — ליטערארישע קאלעקםיװן. דןןס באהעםםן זיך אין םארשידענע גרופן איז א סימן םון שװאכקײט. דער װילן בו שאםן אין קןןלעקםיװ איז דער באװײז, אז ם םעלם דער גרויסער אינדיװידועלער טאלענט, װןןס זןל קומען פיס עםעם נײעס און שסארקס. אלץ שאםט שסיקלעכװײז. או; חוץ דעם אלעם, חוץ דער גרויסער באל גרופירונגען — גיט געםעל בו מיט א שםײכל — םעלן איבם יונגע. ■וילישע שריפםשטעלער, סיאיז נישטןן קײן יונגע ■יע• יאדע שרײבער, װןןס זןןל מים זיך עפעס ברענגען יכל־הפחות בו זןןגן... װי, למשל, די ,םקאמאנדריטן׳־גרופע, װןןס הןןבן עפעם ארײננעברענגס נײעם אין דער פוילישער ליטעראטור, ןןבער ם׳קןןן זיך טרײססן דערםיט, װןןם אין אנדערע ליטערא■ םורן איז אויך נישס בעםער. בכלל לןןזם זיך איבם מערקן א געװיםער קריזים אין דער ליטדראטור. אין דער איבסיקער פוילישער ליטעראטור םעלט דער גרױםער אינדיװידועלער םאלענס. װאס זןןל באשאםן א נײעם אײגנארטיקן ססיל. ם׳םעלט דןןס װןןניקע, דןס שטארקע. נןןכן סױס םון זשערןןפסקי, קאספרןװיסש, רײמאנם, פשיבישעװסקי, הןןט די פוילישע ליסעראםור םארלוירן דאס אויםאריטעטע. ארויסגײענדיק םון דעם שסאנדפונקט טאקע — זןןגס געטעל — בין איך א שטארקער ןןנהענגער םון דער ליטעראטור־אקא׳ דעםיע, װןןם װעגן איר איז שוין אזוי םיל גערעדט און גע• שריבן געװןןרן. די געפלאנסע ליטעראטור־אקאדעמיע דארף זײן די אױטןןריטאטיװע קערפערשאםט אינם ױילישן ליטעראטור• לעבן, װןןס זןןל ארויסרוםן אויםמערקזאםקײט בו זיך מבד דעם פוילישן סןןלק. זי דארף אויך װאכן איבער דער רײנקײם סון פױלישן װןןרס און שאפונג. װעגן זיך םײדט געטעל אוים בו רעדן, ער דערבײלם נןןר װעגן זײנע ליטערארישע פלענער. כ־הןןב נאך ביז איבט פמעם נישט געשריבן װעגן פוילן. םײנע ביז־איבסיקע אדבעסן זענען אלץ געװעזן װעגן לעבן םון מענםשן, אויםער די גרענעבן סון מײן הײםלאנד. כ׳הןןב זיך ״ארומגעשלעפטי איבער די םארשידנססע לענדער, און װעגן זײ געשריבן. איבט ארבעט איך איבער א רןןמאן װעגן פוילן און א י ם ל א נ ד בוזאסען, רןןט איז די געשיכסע םון א װיםנשאססלעכער עקספעדיביע, װןןס איז ארויסגעשיסט סון פוילן קײן איםלאנד. דער נןןמען טון דעם נײעם רןןמאן איז: ״דןןם הארץ םון די אײז־בערגי. אין מײנע װײסערדיקע ■לענער הןןב איך ןןנגעבײכנס א רײ ײדישע סיפן פון פוילן. םיר קערן זיך אום בוריק בום טישל, װו ס־זיבט נןןך די גאנבע חברה. איך געזעגן זיך מיט אלעמען. זײ בעטן מיך גריםן די קןןלעגן פון ײדישן פען״קלוב. — באמיט זיך עםעבן דןן אהערבושלעפן אין דער זשעמיאנסקא — גים געסעל בו בום םוף,— מ׳דארף זיך אביסל ןןסטער בוזאמענסרעסן. ש• ל• שנײדערמאו פילפ באסרײנדעט, נןןענט, גלײך םען װןןלם שוין באקאנט געװען םון בענדליקער יןןרן. — װי אזױ הןןט זיך ע*עם דןןרט ■רעזענטירם אונזער ײדיש ז — כ־םײן — זןןגט געםעל, — אז דןןס, װןןם ס׳איז איבס נישט געװעזן קײן םועביםישע באבױננ בו .ײדיש*, איז א םיםן, אז אלע באסראכםן די ײרישע ליסעראטור םאר א גלײכן, בבבודיקן םיםגליד, נאר אינסערעסאנט, אז די אלע. װןןם חײםן און רעדן װעגן .ײדיש*, רעדן זײ עועס װי װעגן א ליסעראטור םים א םעריטןןריע. רעדנדיק װעגן ײדיש — חזדט געסעל איבעד — בלןןנדזשען די אױגן איבער דער גאנ• בער װעלם, ױילן, אםעריקע, רוסלאנד, םראנקרײך. װער װײםס נןןך װוז אויםן װעג קײן ןןםלןן הןןס אונז ןןסאסןןשו דערבײלס זײער םיל װעגן דער ײדישער ליםעראסור און ■רעסע. דןן בינדס זיך ןןן אונזער געש*רעך װענן דער ײדישער ליטעראםור. — כ־הןןב געלײענט — זןןגם געטעל—שלום אשם אײניקע װערק אויף ױיליש און דײםש, ןןואסןןשום ״אין ױילישע װעל• דער*, םעגאלןןװיסשעס עסלעכע נןןװעלן, כ׳הןןב אױך געזען לײװיקס ,גולם* אין בירק. םײן אײנדרוק װעגן דער ײדישער ליטעראסור איז נןןך נישס אינגאנבן קײן קלןןרער, װײל איך קןןן נישט װי געהעריק די םונדאםענטן םון דער ליסעראטור. ןןבער באקןןנענדיק זיך םיס עסלעכע װערק םון די אויבנדערםןןנטע שריםטשפעלער, האב איך ארויסגעטרןןגן דעם אײנדרוק, אז די איבטיקע ײדישע ליטעראטור געםינם זיך אין דעם גליקלעכן בושטאנד, אין װעלכן ם׳הןןט דך געסונען פיט אן ערך 20 יןןר די ■לעיאדע יונג־וױלן, םיט זשערןןםסקין, קאסורןןװיסש, רײמןןנס אין דער שױץ. עם איז די בײס, װען די שריםסשםעלער שטײען בײם נאביןןנאלן קװאל און טרןןגן ארױם דעם םןןלקס־אײגנארם, טראדיביע און אםילו די םנהגים. ד,ר םיססיביזם, װעלכן איך הןןב ןןנגעםרןןםן אין די װערק םון אש, ןןפאםןןשו, לײװיק, רוםט ארױם בײ םיר ןןס דעם סארגלײך. לױט םײן םײנונג - זןגס געסעל — געױנט דך די יונגע ײדישע ליםעראטור איבס אױםן װעג םון סארהערלעכן די סןןלקם־אוברות און די נאביןןנאלע אײגנטיםלעכקײסן. ןןם םאקע די בײט איז אין דער ױילישער ליטעראסור געװעזן די קרעםסיקססע, די םרוכט• בארםטע. כ־װײם - זןןגם געסעל, — אז אין דער ײדישער ליטעראטור זעגען אויך םאראן די אלע סארשידענע שטרע■ םונגען, עקסורעםיןןניםטישע, אורבאניםסישע א. א. װ., ןןבער דןןס אינםערעסירס םיך אבסןןלוס נישט אין דער ײדישער ליםעראסור. אין דער ײדישער ליסעראטור װיל איך סרעסן ד$ס, װןןם איך הןןב נישט אין קײן בװײטער ליסעראטור, , איך־ וױל אין איר זעען דןןם אײגנארםיק ײדישע. כ׳םײן, אז די ײדישע ליסעראסור געםינס זיך אױף דעם ריכסיקן װעג, און םוף׳בל-םוף װעם םען זיך מים דער ײדי• שער ליסעראטור מוזן םאראינםערעסירן װןןם אםןןל םערער. ס־םוז נןןך אביםל נעדויערן, די ײדישע ליםעראטור איז דןןך נןןך ױנג. די ■רןןבעדור סון •ןןױלער מאכן א ליטעראסור איז גןןרגישט קײן גרינגע. דערבו איזנויסיק א ןןנגעשטרענגטע ארבעס. ןןבער די ײךישע ליטעראםור הױבט שוין ןןן דורכ• מאכן דעם ■רןןבעם. ײדישע שריםסשסעלער זענען שױן גןןר פןױלער אין אויסלאנד. אש את א נןןםען, װןןם קלינגט און זןןגס עסעס. אז ןןואטאשו הןןס אין ןןסלןן דערםןןנם דעם נןןםען אש, הןןבן אסילו די דעלעגאטן םון עקזןןסישע לענדער בוגעגעבן: ,א, אשו*