Literarishe bleter · 1928-07-20 · 29 (20.7.1928) · p. Seite 558

29 זא ליטערארישע *לעםער 550 ,סוזרשטענדעניש׳ פאר דער הײנטיקער צ־יט, גרזןבם די קהלה אונטער א גרוב םאר זיך גוםא. זאלן װעגן דעם א סראכט טון די חלוקה-ײרן, װעלכע באלעבאטעװען איגט אזוי אומגע■ לוםפערט און אזוי בעל־טאקסיש מיט די ײדישע געלטן, װןןם א ל ע (אויך די נישם־רעליגיעזע) טרזןגן ארײן אין די גמינע־ קאסעס. מיר גלויבן ןןבער ניסט. אז די אגודהניקעס און די אלע, װאם שלעפן זיך נאך נאך זײ, די מזרחיםטן און ציו■ ניסטן, װעלן עס פארשטײן און בעסער װערן. און נישט נאר פראשעסטירן און שארף פראטעסטירן דארםן םיר קענן די סינסטערע עלעמענטן, װןןס הערשן איצט אין די קהלות. מיר מוזן דעם גאנצן ענין נעמען ברײטער, ערנסטער. לןןמיר זיך אלײן קלאר מאכן: באדארפן מיר האבן אזעל• כע מיני קהלות, װעלכע םאכן צו נישט און גארנישט אונזערע װעלטלעכע קולטור־אנשטרענגונגען. נ• מײזיל־, םןןם, װי די ײדיש-אלװעלטלעכע אינסטיטוציעס װערן באהאנדלם דורך װארשע, װערן געװים באהאנדלט די ײריש־װעלטלעכע אינםסיסוציעם אין דעם גרעםסן רוב ײדישע קהלות פון פוילן. עס איז דעריבער נײטיק אײנצוארדנען א באראטונג םון די לינקע און דעמאקראטישע דאזארעס אין גאנץ פוילן, אויף װעלכער מיר זאלן ק$נען קודם-כל פאר זיך אלײן קלאר מאכן, װיםל זענען מיר, װי גרוים איז געװען די אונטערשטיצונג םון די איצטיקע קהלות פאר די ײדיש־װעלםלעכע אינסטיטו■ ציעס. און גלײכצײטיק מוו קוםען דער ענטפער, דער רא• דיקאלער ענספער אויף דער פראגע: באדארפן מיר האבן אזע׳כע םיני קהלות און צי באדארפן מיר אין זײ זיך בא• טײליקןז דערװײל האבן די ײדישע קהלות געטון אלץ צו קאם־ פראמיםירן די אידעע םון דער ײדישער זעלבסטפארװאלטונג, און דער לןןזונג ,םיר דארםן נישט גײן אין אזא מין קהלה׳ װעם איצט זײן זײער פזןשולער. װײל מיט דער עקזיםטענץ גופא םון די קהלה און מיט דעם אוםן פון איר ארבעט און וועגן אסל־־א אוו נאן עפעם משה שאיד־ייט װילנע אין בײרע ארטיקלען האם ה־ געטעל מיט קײן אײן• אײנציקן װארט נ י ש ט דערמאנט נישס װעגן דער עקזיםסענץ פון א ײדיש־פען־קלוב, נישט װעגן דעם, אז דער דןןזיקער קלוב איז געװען פארטראטן אין אסלא און אויך נישט װעגן דעם, אז אויפן צוזאמענפאר זאל זײן א דעלעגאם םיסן נאמען יוםף ןזפאטאשח.. ער דערצײלט װעגן די םארשידענע םארשלאגן, ספע• ציעל װעגן די פוילישע פארשלאגן, װער ס׳האט זײ געשטיצט און װער ס־איז געװען קעגן, ער כאראקטעריזירט די ארבעט פון צוזאמענםאר און באזונדערם די אײנצלנע דעלעגאציעם און די אײנצלנע דעלעגאטן. װעגן יעדערן געפינט ער שוין א פאר װערטער. ער הןןט געזען אונגארן, בעלגיע. םראנקרײך, הןןלאנד, רומעניע, שװעציע, פארטוגאל, שפאניע, אמעריקע, ענגלאנד, דײטשלאנד, דענעמארק, עםסרײך, אפילו אויסטראליע און דרום׳אפריקע, — בלויז דעם ײריש פען ■ קלוב םון װ י ל נ ע האט ער נישס דערזען... און אויך אויף דער םאטאגראםיע אין אננערוםענעם נומער םון ,װיאד. ליט.' (דער ק:ןפ איבערן נומער הײםם: ״פערדינאנד געטעל. צוןאמענפןןר פון די פען-קלובן אין אסלןן׳) זענען אונטן פאראן אלערלײ נעמען, ןןבער דער נאמען פון ױסף אפאטאשו איז נישט באצײכנט (דאסזעלבע איז מיט דער סאטאגראםיע אין ,שװיאס׳)... איז דאס ןןביעקטיװ, איז דןןס אויםריכסיקז און נישט װעגן ,עמפינדלעכקײט״ רעדט זיך דןן. נאר װעגן דער קולטורעלער דערנענטערונג, װןןם איז אײגנטלעך די הויפס־אויפגאבע פון דער פען-ארגאניזאציע און אירע צו• זאמענפןןרן, װעגן... ,גלײכבארעכטיקונג׳. און איז דןן געװען א בעסערע און פאםיקערע נעלעגנ• הײט (אויב מען דארף שוין חאבן ,נעלעגנהײטן׳ און ,אקטי־ אליטעטן׳) םארן אפיציעלן םארטרעטער און דעלעגאט םון פוילישן פען־קלוב צו אינפארםירן די פוילישע לעזער םיט כ דער ײדישער קולטורעלער שאפונג, װי איצט. בײם דרוקן אין די ערגסטערע פוילישע ליטערארישע ןןרגאנען באריכםן און ארסיקלען װעגן צוזאםענםןןר אין ןןסלןןז דער דעלעגאט םון אונזער ײדיש־פען־קלוב אויפן צוזא־ םענפןר אין $סלא יוםף אפאטאשו האט אין זײנע באריכטן, אינטערװיוען און ארטיקלען ןןביעקטיװ און אויםריכטיק אונטער■ געשטראכן, אז ער איז געװען אין א פרײנדלעכן קןןנטאקס מיט דער דעלעגאציע פון פוילישן פען־קלוב אויפן דאזיקן קןןנגרעס, האט געשטיצט אירע פארשלאגן און געשטימט מיט זײ צוזאמען. ער דערמאנט אויך בפירוש די נעמען םון די פוילישע דעלעגאטן: װאצלאװ שעראשעװסקי, םערדינאנד געטעל און עמיל ברײטער. ער שרײבט מיט גרוים סימפאטיע װעגן ,בא־ גאבטן װאצלאװ שעראשעװםקי, פוילישן ערן־דעלעגאט צום קאנגרעס׳, װעגן ,ראמאניסם געטעל און קריטיקער ברײטער׳ און װעגן דעם, אז ,מיט געטלען האבן מיר זיך םארן ןןפ־ פןןרן קײן אסלא געטראפן אויף א געםײנזאםער זיצונג פון דעם ײדישן און פוילישן פען־קלוב אין װארשעװער ײדישן ליטעראםן־סארײן׳. אויך אויף דער סןןפאגראפיע םון א גרופע דעלעגאטן אין ןןסלא (,ליטער. בלעט.', נומ. 26) װערן אונטן אויסדריק־ לעך באצײכנט די נעםען פון געטעל, שערןןשעװםקי און ברײםער. אזוי האט זיך באצויגן אונזער דעלעגאט פון װילנעד ײדיש־פען־קלוב (און אונזער פרעםע) צו די פוילישע קאלעגן. װי־זשע האט געהאנדלט דער דעלעגאט און פארזיצער פון פוילישן פען־קלוב (און די פוילישע ליטערארישע פרעםע)ז ,פונקט דעם היפך׳, — אויב היפך קען אנגערופן װערן בײ דעם םאל א פולשטענדיק פאי־שװײגן, א םין אומםאר• שטענדלעכע און פארדריםלעכע איגנןןרירונג, אדער מאכן זיך נישט װיםנדיק... דער םןןיזיצער סון פוילישן פען־קלוב און דעלעגאט אין ןןסלא ה׳ םערדינאנד געסעל ה$ט זיך שוין צװײ מןןל עםנטלעך ארויסגעזאגט װעגן צוזאמענםאר: אײן ם$ל אין א אינטערװױ אין װאכנבלאט סון ,גלאס פראװדי׳ (םון 1 ױלי 1928) און א צװײםן מןןל אין א גרויםן ארטיקל, אונטערגע• שריבן מיט זײן פולן נאמען, אין ,װיאדאמאשצי ליםעראצקיע- (סון 8 ױלי 1928).