Literarishe bleter · 1928-07-20 · 29 (20.7.1928) · p. [Seite]

פינפטער יןורגאנג פרײז ס© גר• פרײםיה 30 ױלי *יי102 דםסדאר״סזפ יזריריו )??וסםריד־םני װאמשדיפם פאר?יםעראבזוד ■■ טעאטמראוןקונםמ פארמ^נ ב^קדעעק־ן״וזארש^ די קד־ןלה אװ די ײדיש-װעלטלעכע אינםטיטוציעס סעאטער. הןןס מען םון די קהלה-לײט געהערט גאנץ ״םײנעי *אדינגינגען: ראשית, זןןלן קײן זכרים מיט נקבית נישט שםילן גיזאמען. והשנית, זןןל םען םרײסןןג, שבת און ימים־טובים נישט שפילן, והשלישית, זןןל מען אײנשסעלן א קהלה-גענזור אויף דעם רעםערםואר, און אזוי װײטער און װײטער. אין מען דארף דןן ביגעבן, אז די זעלבע דןןזןןרעם, װען זײ זיבן אין סײם, ןןדער אין שסןןט-ראט. זענען דאן גאנץ־װעלםלעך. אין םיט אזעלכע אידיןןטיש־בבועקישע סארשלאגן װעלן זײ בי .ז ײ• קײן העזה נישט הןןבן בי קוםען. ןןם די חובםה ןןפבעװארםן סובםידיעם םאר א גאנבע רײ לעבעדיקע ײדישיװעלטלעכע אינסטיטוביעס, װןןם ראננלען זיך אין םוילן םאר זײער מאטעריעלן קיים. הןןבן די מןןדער• נע ײדישע בעל־סאקסעם, װען עם װערט איבט ןןנגעםירט דורך אונז דער קאמף אין פוילן םאר ארונסערנעמען די ײדישע קולטור-אינסםיםוביעם אין דער נעץ םון די אנשסאלסן, װעלכע דארםן סובסידירט װעדן דידך דער רענירוננ אין דורך די שטןןסישע זעלבםסםארװאלטוננען. קזןנען פיר באםת נןך דעם קומען בים װארשעװער שטןןט־ראט מיט סענות און תביעות מכוח שםיבן דעם ײדישן טעאטער, װען די ײדיעע גמינע װארםס ןןו אײן םןןל און נןןך אמןןל די זעקס סויזנט גיל• דוינים, װןןס סוף׳בל־םוף א האלבע גוסע װןןך אין ײדישן םעאםער טרןןגט עס ארײן אין דער בילעסן־קאםעז ערשס די סעג הןןט דער לןןדזער שטןןט-ראם מיטגע• םײלם ןןםיביעל דעם ײדישן װיסנשאססלעכן אינסטיסוט, אז אויף הײנטיקן יןןר (1928) איז באשטימס געװןןרן דורך אים א םובסידיע פון סססב גילדן, און אז די ערשסע ראסע װערס שוין ארויסגעשיקט. און דערװײל, נןןך די אלע מעמןןראנדוםם און בקשות און רעקןןמענדאביעס, איז נאך נישט געלונגען ארױםבורײםן םון דער ײדישער װארשעװער קהלה לטובת דעם י. װ. א. קײן אײן נרןןשן נישט. די םעג איז םןןרגעקוםען א גרויםע פראסעסםיפארזאס■ לונג םון די םןןרשםײער םון םארשידענע ײדישע קולםור־אינ• םטיסוביעס מ ם די םןןרשסײער םון די לינקע םראקביעס אין דער װארשעװער קהלה. עם איז אויםגעקליבן געװןןרן א קןן• םיטעס, װעלכער זןןל ןןנםירן מיט דער #ראטעםס־אקביע קעגן דער םערהײם םון דער קהלה. עס װןןלס ןןבער געװונשן גע• װען, אז די אקביע זןל װןןס םער םארברײםערם װערן און זי זןןל ןןננעםען אן אלױילישן כאראקםער. אין דערזעלבער םיס א געםיל םון טיםער אויםרעגונג און סאראהטונג לײענען םיר לעבטנס די באריכסן סון דער װארשעװער קהלה• םארװאלםונג װעגן דעם אוםן און מאניר, װי זי םײלט םא• גאנדער די סובסיריעם םאר די םארשידענע ײדישע װעלםלעכע געזעלשאםטלעכע אינםטיטוביעם. ןןס די חלוקה־ײדן, װןןס זײער ןןרס איז גישס אין װעלסלעכע דעמןןקראסישע אײנריכסוננען, נןר ערגעץ העסזןןן אויװן םון די חםידים-שסינלעך, ניבן איבט אױס זײער בוםעליקע, אוםגערעכטע און נישס־נארעכ• םיקםע קלײנע םערהײם און םען הןןם זיך געשםעלם אין דער רןןלע םץ נשםה־כאיערס און נשמה-סארזןןרגערם. דיי קהלה• סונםידיעס םײלן זײ םאנאנדער. װי בדקה םון אײגענעס בײסל. * ײ ן אמםסיםוביע כאםס דערבײ א קני■ אין בעקל. א ב װ ײ ס ע — א בריק מיםן סוס, און אלץ איז דא געװענדם אין די בשרות-מדרגה. די ײדישע זעלבםםםארװאלםונג איז גןןר געװןןרן א םשגיח אויף נשרות, און עם זיבן ןןם די דןןזןןרן• םשגיחים און םען סײלם די געזעלשאססן םרעםיעס סאר בשרות. דןןם איז די אײנביקע מןןם, םיס װעלכע פען םעםם איבס די ײדישע געזעלשאםםלעכע איגיביאםיװ אין די םארשידענע אירע אױםדרוקן. אײן םפןןרם־קלוב איז בשר, א בװײםער איז סרײף. אײן ביבליןןםעק װערט ארונסערגענוםען אונסער זײערע םליג• לען, אן אנדערע - וױל מען נישם דולדן, - און געװענדס איז ד$ם, אױב רי אינםםיסוביע הןןם א םזוזה אויף איר סיר אין אױב אירע ןןנסירער זענען זיך םובל אין מקוה. און באשםיםט םען יןן די סובםידיע נעםם םען אױם תנאים: װעם די םעדעם־סאגאסןןריע-קיך זיך געםינען אונסער דער בשדות■ השגחה םון דער גםינע איז גום, װעלן די הונדערסער ײדישע ארנעםער־קינדער, װןןם לעבן דןןרם יןןר-יערלעך ןןם. באקו• םען די סונםידיע, אלא גישט — םעגן זײ דןןרם הונגערן. און אזוי אױך מיס די ײדיש-װעלםלעכע שולן, אין װעלבע עם לערנען אין װארשע גוםא א בװײ סױזנס ײדישע םןןלקס־ קינדער. גןןר שלעכם שנײדס א• בײ דער װארשעװער ײדישער קהלה דאם ײדישע םעאסער. די ױ־אים םון דער ײדישער הײנט-װעלסיקער קהלה הןןנן װידעראםןןל אויםן םרעכםסן אוסן ןןױעװןןרםן די יןןר גרןןשן-םובםידיע, װןןם ם־האם םון איר םארלאנגם. םאראיןןרן, בעת א דעלעגאביע איז נעקוםען בו דער קהלה׳םארװאלםונג אמם נןןםען םונם סעא• טער-ק^םיםעס בו םארלאנגען סובםידיע םאר דעם ײדישן