Literarishe bleter · 1928-07-13 · 28 (13.7.1928) · p. Seite 552

28 זא ליסעראריען נלעסןר 552 אויך איצס איז דער רןןםאן לגםרי נישס ש*רעלםערס. םארקערס, ער איגערראשט אויך איעם םיס זײן אקסועלקײס און שרישקײס. פיר זענען נימלת איעט אויםעונעסען דעם הױםס־העלד אין א נײער ליכם, אין דעם װערק זענען סאראײניקס נעודארן נאך אײניקע טיסן, װאס װעלן סארנלײנן אלס א קרן-קיפת אין דער װעלם-ליטעראסור. דער ײדיש םין .םאדאם נאװארי״ איז א קארעקסער. עם קומס דעם איסערזעצער א ײשר נח. װאם ער האם דאם דאזיקע װערק דערלאנגם דעם ײדישן לײענער. ש• ז• ױבילײ־ברך פרן ״הײנט״ 8ססו־1928 — 224 גרויםע זײסן. עס איז זײער א גוסער פנהנ סוןידי גרױםע ײדישע עײםונ• גען זו סאראײניקן זײערס א ױבילײ פים א ױבל׳אויםגאנע. די לעניע סאר יאר האנן םיר געהאס אינסערעםאנסע ױבילײ-אויס• גאנעס סון נױ-יארקער .סאג**, .םארװערםס*, .סרײע ארנעסער• שםיםע״, אין סון די נוענאם-אײרעסער .אידישע נײםונג״ און .די סרעסע״. אויך דער װארשעװער .הײנם׳ האש איונם *ו זײן ס2-יאריקן ױבל ארויםגענענן א גרויסע ױנילײ-אױםגאנע. אוינ אנער יענע אלע ױבל-אויסגאנעס זענען געװען םער פאגאזינען שון ניסעליק-אויפגעזאפלסן םאסעריאל, םײלם זיך אױם די .הײנס׳■ אױסגאנע םיס אירםיםסעם אין א יסגעהאלסנקײס. דער ר״דאקניע איז ג־לעגן אין דעם, אז די יובילײ-אויםגאנע זאל נענן אן אינער- זיכם םון דעם ײרישן פאליסישן, עקאנאםישן און קילסורעלן לענן םאר די לענםע נװײ נענדליק יארן. עס אח אזױ ארום א זאפלוגג, װאם שסיגלס אס א גאנגע תקיסה אין אונזער ײדישן לענן סון נאר דער װעלד. דאם נוך, װאס האלם א 60 געװײנלעכע דרוק-נױגן, אח סאקע םלא וגדוש סין סארשײדנארםיקן שסאף, געשרינן און נו• געשםעלם דורך די םאישײדנססע סאליסיקער, זשורנאליםםן, שריפסשסעלער. סארשײדעגע סראסלעםען. סון ײדישן הײגםיקן לעבן װערן דא נאהאנדלם, םארשײדענע עיקר- און זײסן-סראגן (נישם װײניקער װיכסיקעו) װערן דא אויסנעהוינן, און אלץ גע־ שריען דורך פוםחים. די הויפם-אססײלוננען אין עוך זענען: דער .ה״נס״ און זײן אנסװיקלונז; סראעלעפען סין לעען און ליסעראסור; א <א• זונדער ארם סארנעפם די 1עלעסריםסיק אין דעם זאםלבוך. — א גרויםע נאדײםוגג האס די אפסײלוננ .סוילן און ײדן אין סוילן״,—ױ סארנעמס גסעס א האלנן נוך. דערנאך קופען אסםײ- לוננען .ארץ-ישראל״, .םון נאענם און װײס״ און לםוף .זכרונות און פעםיארן״. די ארםיקלען םין .סױלן און ײדן אין פוילן״ סארםאנן א גרױםע װערם עם איז א װיכטיקער נושכײןר *ו דער גע- שיכסע םון ײדן אין סױלן, װאם אץ ײדיש איז דערװײל דא גאגץ קנאס םאסעריאלן. אין דער אױםנאנע נאסײליקן דך העכער הונדערם ײדישע שריםסשסעלער, קײן עין-הרע א גרױסע םחגה סון יונגע און אלסע, סון דא אין דארס, װעלכע זענען סעםיק אויף סארשײדענע גע־ ניסן סונם ײדישן סאליםישן, עקאנאםישן און ליסערארישן לענן. —אװדאי װאלט אזא פין אויםגאנע נאדארסס ארויםבעגענן װערן םעכניש סיל לײסישער, אנער דערױף נעסיגען םיר א תשובה אין נחםיה םינקעלשםײנס ארסיקל: ,די םעכנישע אײנריכםינגען אין די ײדישע נײטוננען״. װעגן א רײ ארנעסן אין נוך װעם נאך אױםקיסען נורעדן נאזונדער. דער סך-הגל: עס איז אן אױםגאנע, װאם יעדער ײדישער לײענער װעס נלעסערן און לײזנען םים גרױם אינםערעם. — און װאם ם׳איז נאזונדערם אינםערעםאנם—די אױםגאנע איז געדרוקם אין 70.000 עקזעטסלארן, א סכום, װאס םיר קאנען ױך פים אים נישם שעםען סאר אוםות-העולם. פ• אן דער םחנר די געדיכט-רויסע םארנ סון א סרוי אן אוםרויקע, א נאפלדיקע, װאס אירע תאװת זענען געװאקםן נײ קלויםסער• םחיק און קסורת, א פרױ םיס א נערײצסער סאנסאזיע און פים אן אומרויקער בענקשאםם אין הארנן: א סרוי, װאם זוכם אופזיסם דעם אניעקם פין אירע תלוםות, װעלכע זענען״אויםגעהאדעװעם דורך ראפאנםישע ביכער און םוזיק. ױ נארם זיך אס אײן מאל אין איריםאן, אן אנדערש פאל ■- אין אירע נעלינסע, פארנאכ• לעםיקט איר װירםשאפם, א־ר קינד, אירע םליכסן, פארשװענדם איר םארפעגן, פארבאדם זיך אין חובות, װאס עס דערסירם זי נו זעלנםםםארד, זי לאזם אינער איר פראםםן פאן םים דער םאר• נװײפלםער םראנע: םארװאםז פארװאסז דעם גאננן עםעקט רוםס ארויס דער ראפאן דורך דעם מײססערהאשםן אויםװאל םון זײנע קאנפליקםן, װאס באשסײען בלויז שון קעננזאנן. די קלארע, אײנפאכע קאנססרוקניע םיסן קילן אנאליטישן נוגאננ און — להיסוך — די ראםאנסישע הײס• בלוםיקע און םארחלופםע הויפט-העלדין; פאדאם נאװארי םיס איר םאן, פים איר גאננער םביבה אין פים די לעבנס נאדינגונגען, װאס נײען אין א סארקערםער ריכםונג נו אירע םארלאנגען. דאם װערק שםינם זיך אויסן ערשסן קאנשליקט. װען עםא סרעםס זיך דורך א נופאל פיםן דאקסאר. די כאראקסערן זענען סון אנהוינ אן שאיף אננענײכנס, זײ זענען נװײ שאיסע קאנסראססן, דערי• בער איז שוין דער װעג שון דער האנדלוננ א קלארער. דאס לעבן אין דעם ראמאן װיקלס זיךיסאנאנדער םאר אונזערע אוינן םים אן אײזערנער קאנסעקװענץ. פיר זענען סשום דערשסוינם, װאם םיס אזעלכע אײנםאכע ליניען איו ארײננע- בראכם געװארן א האנדלונג, װאס כאראקםעריזירס די סראװיגץ אין אלע נײםן, םים איר נלח, אסיקורם, פראנענטניק, םשוגענעם, א*ן עס איז איבערנענענן אין דער םארם םון דעם םאנאטאנעם קלײנשסעסלדיקן לעבן. די סערזאן םון פאדדם באװארי איז נישם ארײנגעשלעפס נעװארן אהער קינםסלעך נוליב אםעקסאניע, (װי א שסײנער נאגעל אין .פיססעריען*), דער דאזיקער םיס איז דא שםענדיק אין דער פיאװינץ, א טיפ םין םאנםאםסן, םרויפער, װאם נײען אויס סץ בענקשאשס, םין לאננװײליקײט, און האבן נישם קײן נעלעגנהײט אץ קײן גח ארויםנוקריכן םין איר; אן יעדע םענלעכקײס נו פארשװענדן זײער ענערגיע, װערן זײ עקםנענס- ריש, איםנליקלעך, ןװי לםשל םירעלע אין .נאך אלעםען״), און זײ באגײען נישם קײן זעלבםסםארד, װי עמע. אין דעם װערק רעדט פלאנער םיס א קלארן, לויםערן סםיל םין דעם ערששן רעאליםס, װאס האם זײן שול אלײן גענרינדעס אין פים ש־ועיער םי אױםנעקעםסס.* םיס א שסילן סארבארגענעם עטישן סאטאס קלאגם ער אן די ראםאנסיקער. די בעלי חלוםות, װאס זענען בלינד סאר דעד סרויעריקער װירקלעכקײם, אץ האבן דער םאדאם נאװארי ארויסגערוקם דעם נאדן אינםער די סים, אץ איר נוגעברענגם נו סאיראט און נו סארנרעכן אין לסוף נו זעלבםםםארד. אבער װי ס׳פאםירם אפס םים נרויםע שאסוננען. האט זיך דא אויך אנסקעגנגעשםעלם דאם װערק קענן דעם םײסםער. כאםש םלאבער האם זיך אין םארשײדענע ערםער נאםים ני איראניזירן םון איר נעקראכענער סענםיפענםאלקײם, סין איר סנאנױם, דער• שײנס ױ םאר אינז, װי א גרויסע סראנישע םיגור םין א םרוי, װאס האם געהאס א גרויםע, כאשש איםבאשטיםסע, בעגקשאםש, װי א נלאנדזשענדיקער מענםש, װעםען עם איז נו װײניק געװען די זינלאזע קלײנלעכע עקזיםםענץ נו זײן נאר א סרוי םין א נארישן דאקםאר אין א נארישער געזעלשאםט. פאדאם נאװארי איז דער דאן-קישאש םין 19־םן יארהינדערס, סון װעלכן ם׳האס פלונלינג אויסגעהערם נו לאכן, װײל דורך אים שיײען די יםורים םון דעם נײעם דיר. אין דעם װערק םילם זיך דער װײסיק פון םלאבערן, װאס האס אלײן געהאם א םיםע ראםאנטישע נאםור, װייס׳נא• װײזן זײנע איבעריקע װערק. עם איז דער ערשםער הויכער קרעכץ אינשער דער שװערער פדאקטישער תקיפה סץ אוישלעבנדיקן קא• פיםאלײם, װאם האש ארייםגעװארםן דעם דיכטער אוישן נאס ארויס. םאדאם נאװארי, דער אײגנסלעכער אמת־יר אויםדרוק םון יענער דיכטינג, האם זיך פלינלינג דערזען װי אן אנאכראניזם. דאם איז דער םודיםין דעם שסילן סרויער, װאס הערשט איבערן גאנבן װערק, הגם פלאבער שםײכלס, סילם מען אנער זײן סײן, זײן װײםיק. .פאדאם באװארי׳ האס נעםאכס אן עפאכע אין נײנננםן י׳ה.