Literarishe bleter · 1928-07-13 · 28 (13.7.1928) · p. Seite 542

29 זא ליטעראריעע נלעסזר 542 ערשטער באנד פרן מינםלןער ״צײטשריפט״ נח פרייר־ירצהי / װארשע ,צײםשריפט םאר ײדישער געשיכםע, דעמןןגראםיע און עקןןנאםיק, ליסערןוםור-םארשוגג, שפראכװיםנ־ שאפט און עטנאגראםיע׳, גאנד 1, פינסק 1926 . אויםגאבע םינם אינססיםוס םאר װײכרוםלענדישער קולסור. § 5. — 1) רעדנדיק װעגן אוםזןרגאנישן װןרםיאײן, באגײם װײנגער א טאפלטן סעות: ײ ערשטנס, שטעלם ער םעםם אזא ־י1 בלויז םאר זװ״ ם׳מ פון די 18 ג1-םײנםלעכע, מיט װעלכע ער גיט זיך א8.-לױט םײנע באאבאכטונגען, מוז דער אוםןרגאנישער -י1 עקזיסטירן אין א ל ע ג1־םײנטלעכע ם׳ם (דעריבער איז פאלטש, װען װײנגער זאגס װעגן א 11-םײנטלעכער פ׳ קורץ: ,קײן ג1 נישסן׳): איך, לכל הפחות, הןןב דןןם םעםסגעשסעלט פארן גרעסטן םײל סון יענע ם׳ם אזעלכע (איבער 125), װןם כ׳הןב אױסגעסןרשט. <1• בװײטנם, קוםט לוים װײנגערן אוים, אז דער בו• װוקם איז א שטאבילער, אז אין סשערניכןװ און םעזשיבוזש ה ע ם ע ר, און אין מעזשיבוזש ה ע פ ל זענען די נןןרםאלע פארמען.-דאם איז אבער נישט ריכטיק, װי כ האב שוין ןןנ• געװזן 55 § 18. װעגן דער דײטשער ם׳ םון ד ו ב ר א ו ק ע (קרײז שפרעמפערג אין רער לויזיץ) שרײבט געםגעןי 21: ״עם װײזט זיך אוםזיכערקײם בײם געברויכן דעם אנקלאנג-ג!: 1. ער װערט איגעזארםן־ בב׳ש 1סז1 •ו16ז [1 טראפיש], ויסג פתא זש1י8 *3 ,א הון האס געלײגט׳... 2. ער װערס ארױםגערעדט דארט, װו מ׳באדארף נישט, בב״ש: ת1>16־1 *1> [ס טראםיש], און איסלעכס א נ ד ע רי װןןרם םיט װאקאלישן אנ• קלאנג װערט ב ו ם ע ל י ק, ארויםגערעדט םיט ג1'אנקלאנג'. מ׳טאר באין אוסן נישט בונויםםישן אזא-פין קאפריזן, עפעםערישן, פון־םאל-בו־םאליקן ג1־בוקום םיט יענע געבײלטע םאלן םון שטאבילן גל-בוװוקס, װןןם זענען פאקאנט אםילו אי1 די ג1־טרײע פ׳מ. 2) בו דער אויםםןןרשונג םון די ג1־םײנטלעכע ם׳ם איז װיכטיק זיך ןןפבושטעלן אויף דעם םאקט, אז םון אײן זײט שײען זײ זיך נישט םארן היאטום, װןןם בלײבט נןןכן םאר• םיליקטן ־נ!, און םון דער אנדערער זײט שװיםס דער -ג1 אפטמאל בוריק אויף אין היאטום, ןןדער רוקט זיך ארײן בװישן בװײ װאקאלן אומןןרגאניש. § 6. — דעם גרעםםן סעלער םאכם ןןבעד אונזער םחבר מיט זײן טעןןריע, אז דער ג1-ןןנװער און ג1־בוקום אין די באהאנדלטע ײדישע ם׳ם װןןרבלט נןןך אין אה׳ד. פײ אזעלכע ענינים איז נןןך װײניק בו םון א גרויםן שפרונג: מ׳דארף קענען אויםבויען א ב ר י ק... 1) זײן פןןלעמיק מיט גערבןןן 32ם׳ איז נישט ערנסט, מחםת דער דערמןןנטער אויטןןר הןןס גארנישם ןןנגעהויבן בו זאגן, אז ,דןןס געביט םון דער שפעטערדיקער דײסשישער קןןלןןניזאביע זןןל הןןבן [געהאם] אן אײנםלום דװקא אויף די דרומדיקע ײדישע דיאלעקםן״. נערבאן זןןגט בלויז, אז אין דעם נישט ארויםרעדן דעם היםטארישן -ג1 און בוגעבן דעם נישם-ארגאנישן אין געװיםע געגנטן, בב׳ש אין ביאליםטןןק, ,װעט םען מסתמא מוזן אײנזען םלאװישן אײנםלום׳, און גיס (הם*ו> § 4. — דער מחבר איז אומבאהןןלפן אויך אין דער היסטארישער םאנעטיק. 1) װען ער שרײבט בב׳ש: ,אין בארדיטשעװער אויס• שפראך האבן מיר דעם קלאנג ס קײגן מהיד 6 און 3/ װי אויך קײגן 3 סון אנדערע שפראכן, ןןפטער, אײדער ס׳קוסט פאר אין אנדערע ײד־ דיאלעקסן׳. איז עס אן אבםורד, מחמת בערדיטשעװ האט אקײגן מהיד 6, װי אויך אק׳ מד׳ד 8 סון אלטאפענעם טראף (זעלטן אק׳ העבר׳ און םלאװ׳ 3), תמיד ס, װי אלע ניל ם׳ם פון מז׳י און אלע מ״י מ׳מ• ס זעען מיר אין בערדיטשעװ אק׳ מה״ד 3 סון אלטגעשלאסענעם מראף (אויך אק־ סלאװ׳ און העבר׳ 3), ד*ה אק־ יענעם מהיד 3, װאס בלײבט קװאנטיטאטיװ און קװאלי־ סאםיװ נישט געענדערט הן אין ם׳י הן אין ל׳י (הן אין דער נה׳ד שריפסשפראך). װײנגער האט די פונאנטגרענע־ בונג געקענס געםינען בײ מיר ס 300-277. אגב, בלײבט אין ,א ז״ ת (אײגנטלעך 6) נישט איבערן ז, נאר איבער דער פראקליטישער שטעלונג םון דעם בינד• װזןרט. דעםגלײײכן װערן הבלל, אװעק, אהער אויך אין בערדיטשעװ ארויםגערעדט םיט ״, װײל ■ איז אומנע• קװעסשט. בלויז דער סופיקם •ש א ם ט (ם 295) האט דארס ס, מחמת דער װאקאל איז נישם אינגאנבן אוםגעקװעטשט. נאר םראגט א שטארקערן בײקװעטש. אנאלאגיש איז אן אבםורד די אינפארמאביע װעגן זשיטאמיר: ,דער פראבעם םה״ד 3 — ײד׳ ס איז דן* אװעק פיל װײטער אײדער אין ליטװיש־, װײםרוםיש•, פויליש• ײדיש*. פויליש־ײדיש װײסט, אין בלל ארײן1, נישט פון קײן ס=מה״ד 3, און אקײגן ליטװיש־ײד׳ און װײםרוסיש־ײד׳ ס (מה׳ד 3) האט זשיטאמיר, פונקס װי דאם פויליש־ײר׳: ס... 2) װען דער מחבר שרײבט: ,אין א ם ך ס א ל ן2 הןןבן מיר ץ אנשסאט דעם ליטװישן ס׳ (שדה־לבן), ,|מה'ד] 3, ס =ץ';ראװנע, קאלקי, קארסון), ,קײגן דעם ליםװישן ס איז א פ ט־=׳3' (זשיטאמיר), .[מה׳ד] 5=ע' (טשערניכאװ), ,[מה״ד] ס, פ, נישס ץי נאר ו׳ (אראשקע), .[מה׳ד] ס=זע' (פאלטאװע). ־[מה׳ד] ס=ע' (עסטערפאליע), .[םה״ד] ש א ם ם־=ע' (בעלץ, כןןטין), זאגט ער דערמיט אבסןןלוס גארנישט. קןןנסטאסירנדיק אין א םונדארט א געװיםן פאנעטישן םענאמען, דארף מען אנװײזן זײן פ א ר נ ע ם און די ג ר ע• נ ע ב ן, אדער דורך אויסרעכענען אלע װאקאבלען, אין װעלכע ער קומט פןןר, ןןדןר דורך םארמולירן א ב ל ל און אויס• שטעלן א םכעמע. דעם בלל און די םכעמע פאר די 1• און ע׳מ״מ, װי איך רוף זײ, האט װײנגער געקענט געםינען בײ מיר 0 265-258, 267, 271, 274 פ׳, 391 ס׳; ן 8§ 22—65 און ז׳ 149. ,ת # 9 6 ס .<*< (* ,1902 ב>*811-|8 .1:6םט1־ז6נז(1 מסץ ג-|48חג!14 016 *) ״■*נירם •ין 8יר. ■) זנויםננם *יז 1 ן ס ו פח־ד סקתז•!, סנןונ ן םח־ר ח6נ(סז6חו. ׳) ■■*זירפ •יןןםיר.