Literarishe bleter · 1928-07-13 · 28 (13.7.1928) · p. Seite 538

28 ־וא לזיםערןןרישע נלןסן ר 538 דאקטאר, און װאס זןןגס איר אויף זײנע היםטןןרישע בקיאות, װי ער קוקט ארײן אין די םעפ און טעפלעך םון די .גרויםע* קינסטלער און פאראײביקט עם אין א לעקםיקןןן*. װןןם איז דאס אזוינםז איך לײען און נלױב מײנע אויגן נישסו איז םעגלעך אזא םטיל אץ אזא אינהאלס און א ניא■ גראםיע פון אן אקםריםע םון װעלכן עס איז םןןלקז װןןס איז דןןם : שטות אדער עם־הארדות ז מײנט איר אפשר, אז דןן איז דןןם נןןר װילדע עם■ הארצות, ,בעזגראםאסנע* ײדיש און אן ןןםענע דעםאנסטראדיע םון סאלענטלןןזיקײט, אוםװיםן און דריט־קלאםיקן זשורנאלים• סישן ססילז נײן, דןן איז פאראן נאך עםעם, װןןס איז א סך ערגער װי עם־הארדות ו קודם כל לןןמיר אײך ציטירן: אין דער ביןןגראםיע םון קעני ליפדין זענען םאראן חוץ אנדערע ביןןגראפישע ״בליםלעך׳ און םםיליםטישע װילרקײםן אזעלכע בװײ פאראנראםן: ״װי אזױ זי איז געקומען (ד. ה. די ליפנין — י. ש.) פון דןןרף און שטעטל סמילע, קיעװער גובערניע, איז נישס באװוסט. ס איז א סברה, אז זי הןןט חתונה געהאט םיטן םןן■ טערס ןןנסרײבער, און איז םון אים א שםיקל (!) בײמ נןןכ• דעם אנטלןןםןי. ,װעגן איר באשעםטיקונג אין םמילע זענען םאראן םאר• שידענע װערסיעס, אזוי זןןגט םען, אז זי איז דןןרט געװען א שנײדערין, אבער געװיםע אקטיןןרן גיבן איבער, אז איר באשעפטיקונג איז געװען גןןר םון אן אנדערן פין״. װאס איז דןןס אזוינם ז װי אזוי רוםס מען אזא מין שרײבן! עס דןן נןןר אויף דעם אײן װןןרם — געםײנהײט. אין װןןם גײם עם דא ז אין ״אפת׳ ז װןןם םאר א אמתן װעס דער הער רעדאקטןןר זילבערבװײג דערבײלן, אםילו װעגן די, װןןם זענען אין זײן קןןמיםעס ז געװים װעט ער װעגן די לעבעדיקע נישס זןןגן דעם ,אמת*, ןןבער רכילות װעט ער נישט נןןר דערבײלן א סך, נןןר א פאר סוםטערן פון דעם פרןןםפעקט באװײזן, אז ער הןם זײ שוין דערבײלט. דארף א רעדאקטןןר םון א לעקסיקןןן נישט הןןבן אויף אזוי םיל, אויב נישט אינטעליגענץ (דןןם איז א גןןט״זאך!) נאר ט א ק ט — און װיסן, װעגן װןןס םען םעג שרײבן און װןןס איז נישט װיכטיק. פארשטײט דען נישט א יונגערפאן *מיס װיםן און ענער. גיע״, װי אײנער םון די הויפט־מחותנים אין לעקםיקןןן רעק, לאמירס אים, אז ס׳זענען סאראן היםטןןרישע םאקסן װןןם זענען נױטיק אין א ביןןגראסיע, און םקאנדאליעזע׳ סאקטן, װןןס זענען נויסיק, כדי בו מאכן א זשורנאליסטישן ,היס׳ ז װו איז דעם רעדאקטןןרם חוש, א מןןס, קלןןרער באגריףז װןןם מײנט א ביןןגראםיע םון אן אקטיןןר ןןדער אקסריםע ז די מוםסערן אין דעם לעקםיקןןן זענען שוידערלעכע, מםש סקאנדאליעזע. יעדער האט דןןם רעכט בו טןןן װןןס ער װיל. אםילו איבערזעבן סוםביק אײנאקטערם, ןןבער װען ער טוט עם אויף זײן אײגענער אחרױת. דןן איז ןןבער נישט דער פאל. דער לעקסיקןןן װערט רעקלאמירט אלם א געזעל• שאםטלעכע אינסערנעמונג. מען גײט ראסעװען דןןם ײדיש טעאטער םון םארגעסן װערן. םען גײט םאראײביקן די ״לײס■ טונגעך םון דעם ײדישן אקסיןןר און אקטדיםע. מםש א היםםןןרישע מיםיעז און אין קןןםיםעט זע איך א פןןר נעמען םין אינטעלי• א לערער אין דער ,יעװרעיםקאיע קאזאנןןיע אוטשלישטשע׳*, װו אדלער הןןט זיך געלערנט. עס װילט זיך פרעגן: ר״ ײד, װעמען שיט איר דא זאמד אין די אויגן אדער פון װעמען לאזט איר זיך שיסן ז ד ןן ס איזאלץ לא היה ולא נברא. פליןןטקעם, אויסגע• טראכטע מעשױת, פשוסע ליגנם. א רעדאקטאר דארף האבן חוץ 40 אײנאקטערם אויך אביסל אינטעליגענץ און װיםן, װאם הײםט אן עדות פון אקט• יאר בכלל. און א ײדישן בפרט ו און דאן גײט אין דעם אםתן *פײפער׳־זשארגאן א ביןן■ גראפיע פון ,יאנקעלעך, װעמען דער טאטע האס געװןןלט םאכן םאר א דאקטאר און שפעטער גאר געמאכט פאר א סוחר א. א. װ. װען מען לײענט די ביאגראםיעס, װאם זלםן זילבערבװײג האט אונז אונטערגעטרןןגן אלס א מוםטער קאן מען זיך נישט באפרײען םון געדאנק: אפשר אױ דאם נישט קײן לעקםיקןןן, נןןר א פאראדיע אויף א לעקםיקאן ז דאםןןלסט איז די פא• ראדיע נישס שלעכס. װי פארןןדירט עם װארדי די לעקביע איבער דוד פריש■ מאי: ״װען םרישםאן איז אלט געװען פינף יאר, האט ער גע■ זאגס בו זײן װײב׳ א. א. װ. אין אברהם פישזןןנס ביאגראפיע, בום בײשפיל, געפינט איר אזעלכע ״גרױסע׳ היםטןןרישע פאקטן, אז דער ברןןדער זינגער ישראל גרןןדנער האס אים געבןןלט םאר זײנע ,חיבוריםי(!) םיט... טיטון. זײער װיכסיק, נישט אמת ז גאר א װיסטן םזל האבן בײם םארפאסער פון די ,דיזע׳ ביןןגראפיעס די ײדישע אקטריסעס. אםתר רחל קאמינםקי — געבוירן פורים 1870. א שײנער געלערנםער רעראקםןןר, װאס קאן אםילו נישס אויםרעכענען, װען איז אויסנעפאלן פורים אין 1870, ןןבער װײסט, אז א ״דןןק■ טאד׳ איז געװען אדלערם לערער אין א אדעסער פאלקס־שולע. אבער בו װאס דארף איך םאכן פירושים, נאט אײך קודם כל א מוםטער פון סטיל און ביןןגראפישער קאנםטרוקביע: ,דער פאטער םון א. ר. (קאמינסקי — י. ש.) דאמאלס שוין אן אלטער און בעבראכענער (!) הןןס געהערט בו די כלי־קודש־עמעריטן(!), געװען אמאל א חזן־שוחס, האס ער אויף דער עלסער געמוזט אװעקלײגן זײן עבודת-הקודש׳ (0. אפשר איז אײך װײניק, אז ער איז געװען אן אלםער און ״בעבראכענער׳ און אן ״עסעריטי, מוז עם נןןך איבערגעחזרט װערן אין א בװײטן זאץ נאך אםןןל אין אנאנדער פארם, אזוי װי עס האנדלט זיך װעגן אן ארטיקל אין א בײסונג, װו מען מוז אנשרײבן די פאר עמודים. און דאן גײט שוין די םעשה, װאס ןןן איר װעט איר חס ושלום נישט פארשטײן קאמינסקיס טאלאנט — אז דער םאטע אירער האט געלעבט דערפון. װןןם רײכע באלעבאטים האבן אים געגעבן א. א. װ. און דאן גײט א קלאסישער זאץ : ״ביז דער בײס װען א. ר. (אםתר רחל) איז אביסל אונסערגעװאקסן, איז םון אלע זעקס קינדער געבליבן בלויז אײן ברודער אין שטוב, דןן איז נישט געװען זײער פויגלדיק... א שסיקל םלײש האט םען דארט געגעםן אמאל אין א יו0'סוב א. א. װ.' און דער סוף איז, אז אםתר רחל קאמינסקי איז ״אוים■ געװאקםן א געזונס, גוט אנטװיקלט מײדל און איז ארומגעלןןםן םיט די שיקםעם אין דןןרף׳ א. א. װ. װי געפעלס אײך אזא ״סויגלדיקער׳ םסיל םון א רע•