Literarishe bleter · 1928-07-06 · 27 (6.7.1928) · p. Seite 533

533 ליסעוןרישן בלזםער 27 זא הלאנגען איוד אפהלאנגעו מיםם א. גלאנץ, װי דעם פעסימיסם לעןן קעניג. װי עם אי־ז אבער גלאנץ איז דןןך נןןנטער גו אמעריקע, װי ל. קעניג.- אין אס װידער אםאל, װ י װ ע ר עם זעט. שלום אש איז געװען אין ראטנשארבאנד, און נןןך זײן גוריקקימען, האס ער אין א געשפרעך מיס א מיטארבעטער םין װארשעװער יהײנט׳ ןןס װןןם געענטםערט אויף דער םראגע, װי האלט עם מיט דער ײדישער ליטעראטור אין רוסלאנד׳: - שאדלױםיק העס נ>ך די ײדישן ל־םעראםור ווון ריםדאנד נ־שם נןשאם; ק־ין אין װןרק, װעם ז*ל העבן װעלנן ןס איז באי ד־יםיננ ■#ר דןר ידישער ל־טעראםיר און *םילי ם*ד דער םאװ•;־ םישן- לזםןדאשיר. אין ןם גזאן אױך נישש אנדערש ז-ן — ד• •ל-םןראשיר׳ אין די .ללסעראםן• זענןן כםש או:םער דןם ק*:י סשיק, װאם םען יהאס אלבערנענעבן ליםװאקןןװן אין האנס ארי■[. ק־ין םדילןר װילן, ק־ין איין ם׳ןשיװ װןרם נישס אױםגענוצס, װ*ם דןר נייןר שםינןר םין יידישן לעבן שאשם. דל נאנצע ,ליםןראםור• באשם־ים םלן א איבערקײען רל זברונות םון ב־רנןר״קרינ•. אן אנדער מײנונג װעגן דער ײדישער םןןװעסישער ליטעראטור האט פרץ הירשביץ, װןןס איז איבט א גאסס אין ראסנםארבאנד. א מיםארבעסער אין כארקןןװער ,שטערןי פרעגס הירשבײנען זײן מײנונג װעגן דער ײדישער םןןװיעטישער לי• סעראטור, פרץ הירשבײן זןןגט דערויף: .םיר א־ז שוין דא עםלן5ן םאל אױםנןקוםןן אילםצודרלקן םי םולן צים־ידנקליש םלם דער גאנצער שורה ייננן ײדלשן דלנםעד און ■ראזאיקןר אלן ראשנםארבאנד. איך נוץ אוים דל נןלןננהים נאבאםאל אױסצידריקן דידאזלקע צוםרידנקים. דל לינגע ײדיש״םאװ שרלבןר האבן בלי-םםק אלן דןר ידלשןר ליםןראםור א םדיש לןבןדיקן םאן א־ײונןב־אכם. םיר האבן דא אויך װלנציק שלעבםן זאכן אין םארגליך םים דןר ללטן־אםור אולף יענער זים ראטנ• םארבאגר. אם םיר איך םים זלך א םיל ביבליאטעקל םין די ידלשע םא• װיןםלשע ■ראזאאלקער — דןרצײלם ■. הירשבילן. יעדעם בלןםל, װאם איך בלןםןר אויף, זלננם, אלז םרילנריק ■דיש, קרןםםיק און יאדערדיק. עם איז אבער * קלזין ■ןקעלן בינןד״. ,עס איז א קלײן פעקעלע ביכער״, און דער ײדישער עולם אין ראטנםארבאנד גארט אבער בו לײנען און בו לײנען. עס שרײבס אײנער אין כארקןןװער ױגנסיזשורנאל .די ײנגע גװארדיע״, ׳אז אויב די ױגנט לײנט שוין יא ײדיש. לײנט זי די אלםע ײדישע ליטעראסור׳. און א צװײםער װארםט םןר די ײדישע שרײבער אין רוםלאנד: ערשםנם װלל איך זאנן װןנן דל אונזערע דיבםער. די שםדאך פון זיןד ליםעראםור א-ז איא שװןדע, אז אםשםאל דובם זלך, אז אונזןרן דיכםער םםארןן דך אוםישנע געבן א שװערן שםראך. דאם באםןרקם זיך בי די דיכםער *ון דל ײדישע ױננם נרוםןם זי קןרן װיום אויס םינןן, אז װאם שװןרער, װאם אוםשארשםןנד לעיער זיןרע ללדער זענןן, אלץ נרעםןר אלז זיער םאלאנש, זײןר קװאליש־קאציע, אלץ םןר יאןםן זענען יי... די שם־אך 6ון דל לידןר איז בלז נא־ א שװע־ע דןר אינהאלם - שארנעילםער נישט קין קלארןד׳.- יןן, װי װער עס זעסז קאדןןװע 18, טעל. 13*241. טעןןטער ,על־ייזעונ ווילבער טרופע אנש. פ. מזאה. װןןףרעפערםואר 8•״ ט ע ג יר־1 ע ך הידוש השבמ ״ושלוםאש צונויםנןשםעלט םאר דער בלון און ־ןזשלםירט — ם. װ־כערם װ י װ ע ר עם זעט, װי װער עס פאסס אויף דןןם יעבן און בײ ארומיקע דערשײנונגען. לעא קעניג שון לאנדאן שדײבט אין נױ-יןןרקער ,פארװערמס׳ ױעגן דעם גיוניםט סון דער ײדישער ליםעראטור. עם איז אן ענטסער אויף נ. פײזילס ענטםער טאקע ל. קעניגן. ,מיט ןןפ־ טימיםטן פןןלעםיזירט מען נישםי — שרײבט לעא קעניג. אין ער פןןלעםיז־רס דאך. און ןןנװארפנדיק א רײ טרויעריקע ביל• דער, װןןם ער זעט דורך דער לןןנדאנער נעפל, שרײבט ער זיװישן אנדערן: .װאם איז װלװקלעך םיף באאום־ױננט ¥6־ א ידלשן ש־יבעי סאר װןפןן יריש איז ז י ן ל ע ב ן (:*םשיק אין םאםןרלעל) אי די אנסיױקלונג #ון ײדיש אין אינזע־ע נײן ה־םןן. באזונדע־ס אלי אםןריקן. ןם זענןן שױן צו נים און םרױעריק באקאנש די אלע קלאנ-ללדןר םון *פןרירע אין װלנן אםןרלקע. ןס איז איבריק א, בן־ציחזרן נאך אםאל און נאך אםאל װןנן די עננללשע .פעי, דזשןפ• און .קאלופם• אין דאס לידל ,שטא־בם א ילד, שםארבם א לןזער׳. אין הלװאל זאל םאקן נלט םקייס זוערן די שװארצן נביאד., אז ,אין צװאנצלק לאר ארום װןלן די ײדלשן צישיננען אין אםן- ריקן זײן איננאגצן ןננללש אין װןלן הא*ן%לונז ידישן ,קאלוכס', םאר די לןצםן אלםע ײדן, סאר די לןצםן ידלשן שריבער אין םדינד פונס ידישן װארם. ־ — די ײדישן שולן אין אטעריקן און.אלבעראל םוןן א נװאלדלק װלכםיקן און באסת העלדישע *רבןם• אבןר א םלפן אוםרו זאנם אונסןר: דאם לןבן אלז שםארקןר שין די בעםםע שילן. אין דל בןםםן שול ■אר שאראך און ליטןדאםור אלז די נאס, דל שטוב נלשם נראםאסיקןם און אנסאלאניןס. אפילו די בןםםע און רל שײנס- טן, ערצלןן און אנםװלקלען שםראכן. נא־ די לןבןדיק װאכעדלקן און רןשידלקן נאםן׳. און ןןט א. גלאנץ, דער נױ-יןןרקער זעט גןןר אנדערש אין א אנדערן ליכס, דער באגריף שוין ײדיש אין אמעריקע אין אן ארםיקל ידער אויסטו סון די ײדישע שולן׳ (אין אמע. ריקע) שרײבס ער אין נױ׳יןןרקער ׳טןןג•: .ןם םןנן זײן שםאלץ רי ײדישן שול-םוןרס, ןם פענן זײן שםאלץ די אלן ־■ארװאלםערם, און אױך די רדישן עלםערן, װאם האבן םים נרױם םי און םים שװןרע קרבנוח נעבױם די שולן זי האבן שױן א םך דעדנררכם, און זי טענן זילן שלל םי■ האשנוננ אויף װװםןדע און נאך נרעסןדן דןרגריבונגןן. און םים דןם שאקםישן רןדן ידלש האלם עם אױך נארנלשט אזוי שלעבט. אלן װאם האבן נןלערנם אלן דל ײדישן שולן ק א־ נ ע ן ידיש, אי רעדן, אל שרײבן. אין דאם אויך א סך. װןן איך זע זוםעד אין די קןם■■ — צי איז .קלנדערלאנד• אדןר אלן .בױ• בןריק׳, אין.ארבעםןרירלננקןם■״ אדןר אןדןר ,קינדןר-װעלש•׳ װי דל קינדעד צוזאםען םים רי ןלםןרן זלננען דיזןלבן לירער או) שרײןן ױך ם־ם די זןלבע שםחות; ריסקוסיװן די זןלבן ■ראנן אוי אלנםןרעםידן זיך םים דל זעלבן ■ראבלןםען, (אלץ אולף ירים,' אנכ), װײם איך, און ■לל נאך שםארקןר, אז די ןרצױננ אין ד ײדישע שולן איז אבסאלים נישם *רױסנעװארש;. ■ארקערם, װארצ• לען האט זי נעלאזן, װארצלען אלן דןד םיף, און די בלױננ װעט ןרשם נאך קוםען• אז בלױז די שװאכהארציקים קאן סאלן שװארצן בילדןר אי; הללכן אין די אייןין םיט םןנער *ון או טןרנאננ בנוגע ײדיש. טיר זענןן דער לעצטןר *דלש־דור! דאם איז נבואה. װים איר נישם םים װאם םין נבואה אלז נישם די רלכטלקןרן. אין אם אל! םײן נביאה : ײדיש װעם װאם א יאד אלץ שםארקער װןרן *! אםעדיקן. װײל עם װןלן זיך בסדר פערן דל צאלן שון די פלם א ניעא ש ט ע ל י נ נ * אין באצױונ צו ײדיש, װײל דאם געשיל שון אײניק־ם םלם די ײדיש׳רןדענדיקע םאםן אין קינדער אין סאװלעסן שא־באנד, אלן ■ױלן, אוםןםום, װעם אלץ םןר שאון א ואםירלעכן סביבה ■אר ײדיש־. םיר דארםן, רעכענען מיר, דןן מער גלויבן דעם!ןפםי׳