Literarishe bleter · 1928-07-06 · 27 (6.7.1928) · p. Seite 532

27 ןא לימעוןזרישע בלעםער 532 לןןזן דעם יאר חזרט זיך איבער אויך אין אנדערע ערסער (לעקסיקאן |1, ז. 554; 1, ז. 479 *55, 579 א. *.). 5 װער הןןט איבערגעזעבט םין ײריש אויף רוסיש אנ—םקיס ,נעשיכסע פון א סאפיליע־־ אין ,חאככאד״ 1884 (11^-^1) אונסערגעשריבן ,פםעװדאנים׳? א. ליטװאק אין זײן דנרבאנסן ביך (ז. 93) דערבײלכ; ,וױנטער 1939 איז פיר אויםגעקוםע״ן זיך בוגויסטרעסן םיס ד אנסקי, אין רינע. םיר האבן זיך בורעדס װענן די ערשטע סריט םון דער ײדישער ליםעראטור סאר ארבעטער און איך האב אים דערצײלט װעגן דער ״מלחמה םארן לענן״ (אזוי הןןט געהײסן ליסװאקם ײדישע איבערזעצונג פון פסעװדאניםם ,נעשיכטע סין אזאשיליע*). אנסקי האט זיך בעלאכש; .גזלן, דאם איז דאך םײן אײגנס!... איך האב די'דערצײלוגנ לכתחלה אנגעשריבן אין ײדיש, נאר װײל איך האב זי נישט געהאם װו צו דרוקן, האב איך זי איבערגעזעצס אין רוסיש פארן ״װאככןןד־•. שוין א פעשה פון הזכער צװאנציק יאר. איצם דערװיס' איך זיך, אז איר האט .יך אויף פײן ״נעשיככע* פרהם געװען און האט זי אומגעקערט צום ײדישן מקור. א גלגול סון א ײדישער רערצײלונג*... לויט ליסװאקן קומט אלזא אויר, אז אנפקי אלײן הןןט איבערנעזעצס ז״ן דערצ״לוננ פון ײדיש אויף רוסיש און האם זי אפנעדרוקט אין ״װאככאד״ (נישס אין יןןר 1886, װי ליםװאק שרײבם, נאר איןי ■י{ןייז1884), אונסערשרײבנדיק זיך,פסעװדאנים״. זלםן רײזען דערצײלט אבער עפעס גזןר אנדערש: ״די דערצײלונג איז אפגעדרוקט געװארן אין ״װןןסכןןד* אין דער איבערזעצוננ פון'אײנעם־א לערער, װןןס הןןט, אנב, שװאך בא• זעסן די רוםישע שפראך* (לעקסיקאן 1, ז. 127) און נןןך אםאל: ,די דערצײלונג אין ,װןןסכןןד׳ איז~געװען א שלעכסע 'איבערזע- צונג פון אנסקיס ײדישן ארינינאל׳ (לעקסיקןןן 11,.ז. 130). דער אונסערשײד, װי איר זעס, איז גןןר א נרויסער. איז װער איז געװען דער איבערזעצעו? און װער איז גערעכסז 6 נחםן מײזיל דערצ״לס אין זײן איסיקל װעגן ״פרץ און פרישמאן אין זײערע פערזענלעכע באצױנגען* (אין צװײםן באנד סון די םילאלאנישע שריםטן פון ײד. װיםנש. אינסט., ז. ,בלעסערנ- דיק׳ אין נים' 17 .ליטערארישע בלעםער׳ ה. י.) װעגן סריש- מאנס פאפםלעפן אויף פרצן ״לאקשן״ און ״םלוי אויף תשעה-באב״. אײניקע אינםערעסאנסע פרטים װעגן די דאײקע פאםסלעטן ברעננט א. ליכװאק אין זײן צוךזכרונות (״מאם געװען׳, ז. 84-85) און נאך פריער אין ״רויסן פנקס״ 1, ז. 13 (װארשע, 1921). 7 זלםן רײזען שרײבש: ״אנהויב 1908 הןןט ער (ניגער) צו- זאםען ם־ט זײנע געװעזענע פארשײ־קעגנער, דעם געחעזענעם *ונדיסט א. װײםער און דעם נעװעזענעם צױניםט ש. גארעליק, געגרינדעט דעם ח־דש-זשורנאל ״ליטערארישע םאנאטסשריםטען* (לעקסיקןןן, באנד 11, ז. 542, דאם זעלבע, באנד 1 ז. 934). אז שםריה נארעליק זאל זײן א ,נעװעזענער צױניסס׳ איז אוםבאקאנט. ער איז געװען א געװעזענער פןןציאל־דעפןןקראס, א געװעזענער בינדיסט, אבער זינט ער איז געװארן א צױניםס, רעדאקציע-םיטנליד םין ״דאס ױדישע םאלק* (1906), םחבר םון די .בריװ צו א פרײנד׳ (1906 און 1908, אלזא אין זעלבן יאר סון די ,ליםערארישע םןןנאכסשריססען׳) איז ער סארבל־בן אזא ביז הײנטיקן טאנ, הגם נישט אײן םןןל הןןט ער געהאס דערבײ זײנע צאזונדערע רןןםאנסישע נײגונגען, עססעטיש־פסיכןןלןןגישע שטיםינגען און גײםםיקע זוכונגען. משה שאליט א גוטן װילן און גדוים סלײם, אבער ןןן די נויטיקע קענטענישן... ב. א. נאלדבערנ, קוםט אויס בײ אים, לעבט נאך. ״ער הןןט אננעשריבן א װערק ״ססאטיםטיק םון די ײדן אין רוםלאנד* און הןןט נןןך דער סאלקסצײלונג אין יזןר 1905 ארויסגענעבן די .צײטשריםט סאר דעפןגראסיע און ססאסיםסיק םון די ײדן״—דא איז גיששןן קײן אײן װארס אפת — (באנד 11, ז. 440): ל. א״. לעװאנדא הײםס בײ אים לאנדוי (ביאנראסיע פון י. ל. גאלדבערג ז. 441); דער .קולבבשר״ איז נעװען א ײדישידײטשע צײטוננ״ (ז. 443); גןןלדסאדען איז געװען באקאנט םיסן ײדישן שריפש- שטעלער םענדעלע ליליענבלום (ז. 444); א. י. גאלדשםידט האש אננעשריבן צװײ *יכער: .םין לויםערן קװאל׳ און".נעשיכסעם און לענענדעס סון דער ביבלישער און תלמודישער צײס׳ (ז. 454) — אין דער אפתן איז ״געשיכטן און לענענדן״ *לױז אן אונםערקנפל אין .לויטערן קװאל׳; צ. נ. גאלןןפב איז א ״פוזיקטעארעשיקער״ (ז. 482); יעקכ גןןרדין האט ״דערהױפש געשילדערם' אין זײנע דיכםוננען דעם ײדישן פראלעטאריאס, זײן קאסף און לײדן״ (ז. 495); א. י. גראד ענסקי האט זיך נעלערנט שלײםן דיפאנסן אין הןןלאנד (ז. 523) -דארף זײן אנסװעיפן, *עלגיע—א א װ. װי ה׳ װינינגער שרײבס םיר, האט ער אין פוילן *כך-הכל 5 אבאנענסן (זײן ״גרויסע נאציאנאל-ביאנראפיע״ ערשײנט אין העסשן און שפעסער אין בענדער), — אין א״ואפע, א*נר אין דער איבעריקער נרויסער װעלט האם ער א סך, א סך פער און א נרויםע צאל פרעפדשפראכיקע ״דישע און נישכ-ײדישע צײכ• שריםכן אין םערב-אײראפע לויבן שטארק זײן װערק, און אײניקע ערנסםע דײסשע אויםנאבן באנוצן ז־ך אפילו פיס זײן כאכעריאל און גיבן אים ןןן אלם םיטארבעסער. םיר װןןלסן זײ אלעפען דורכויס ראסן, אז װאם נוגע דער ײדישער ליסעראםור און אירע שריםטשטעלער, זאלןיזײ לויס װי• נינגערס םראה-םקוםות דירעקם זיך װענדן צו רײזענס לעקסיקאן, ציטראנס װערק, ״ליםערארישע בלעכער״ און אלע איבעריקע קװעלן, װעלכע דער םחבר סון דער ״נרויסער נאציןןנאל-ביאנראסיע׳ װײזט ןןן, אססםןןל ןןסילו םיט דער נענויער באצײכענונג פון די זײסן... 4 אסילו אין אײגענע זכרונות קען םען אםאל האבן א סעות, אויב םען קןןנטראלירס זיך אלײן נישט דורך אױםן יםוד פון די נעהעדיקע דןןקוםענטן, אויסגאבן וכדוםה (אפשיכא שוין װען ס׳האנדלט זיך װעגן צונעשיקםע א־יסאביןןנראםישע נאטיצז). אין זײן זײער אינסערעסאנםן בוך עטױדן און זכרונות .װאס געװען* (סארלאג םון ב. קלעצקין, 1926) באשרײבט א. ליטװאק, װי אזוי ם׳זענען דערשינען די באריבםע ביכלעך סון זשארגאנישן קאשיסעס (ז. אויך ״רויסער פנקס*, ערששער זאפל- בוך, ז' 22-23). װעגן זײנע צװײ ביכלעך דערצײלס ער (ז. 102 סון בוך): ״װינטער 1896-1895 בין איך װידער געװען א לערער אויף א ישוב בײ א רײכן םילנער. איך האב םיםגענוםען םיס זיך אסאר צענדליק ציכער װעגן דעם ציזאמענשסעל סון שטאף אין האב דארםן אויסן םיל ןןנגעשריבן דאם ערשםע ביכל ״װינםער- אװנסן־, אוםגעפנר צװײ א האלב דרוקבויגן. דאם צװײטע ביכל (אוםנעפער םיר אהאלב בויגן) איז אנגעשריבן ניעװארן אין װיל- נער פאליטישער טורםע, װו איך בין נעזעסן פון ױגי 1896 בױ סוף םאי 1897. בײדע ביכלעך זענען ארוים אין אײן צײט, זוםער 1897*. נעםט מען אבער בײדע ביכלעך, געסינט פען, אז זײ זענען נ י ש ט ארויס אין אײן צײם. דןןס ערשטע ביכל איז ארוים פיט מער װי א יאד םדיער, װי דאס צװײטע. חי׳ה זעלדעס ״ערשטער אבענד* איז ארויס איןװארשע אין סרילינג סיןיאר 1906 (תרנ׳ו) און דאש צװײסע ביכל—״ערשטער, צװײטער און דריסער אבענד״ —סוף זוםער םון יןןר 1897 (תרנ״ח). רײזען (לעקםיקאן, 11, ז. 131) רעדט אויך אםאל װעגן ״ביכלעך״ און א צװײסן באל װעגן ״דאס ביכל״. אנב, אין דער ביבליאגראעיע װעגן ליםװאקן. װײזט רײזען ןןן בלויז אויף דעם אײן ארסיקל פון נ. םײזיל אין די .ליטער. בלעטער׳, נום־ 84, — װעלכן יןןר? דער זעלבער סאל םיטן דורכ•