Literarishe bleter · 1928-07-06 · 27 (6.7.1928) · p. Seite 528

27 ז* ליםערארישע בלעטער 528 ווי אזוי שרייבט מעז א טע^טער־שטיה בערנארד שאו״) מ׳װאלס געקאנס פריער פארױסזען, אײדער ס׳איז ןנגעשריבן געװארן. ״העלדן׳, ,דעם טײפלם־שילער׳, ״זשןןן בולס אנדערע אינזל׳ זענען אויםגעװאקםן ארום םיםואגיעם. דער ערשםער פראגמענט םון ״מענטש און איבערמענשס׳, װעלכן כ׳האב ןזנ• געשריבן, איז געװען די רעאליקע: ,איך בין א רויבער: איך לעב פון דעם רויב בײ די רײכע׳. ,איך בין א פריץ: איך לעב פון דעם רויב בײ די ארעמע׳. װאס איז מיס די .גרױ• םע סבענעם׳, פון װעלכע מ׳שמועסט שסענדיק, — םרעגס אירו איך װעל אײך זאגן: א שסיק מיס אײן גרויסער״םבע• נע איז, װי א קאםעדיע מיט א אײן אײנגיקן װיץ. װו איז אין .קעניג לירי אדער אין .האמלעט׳ די .גרויםע סגענע׳? אלץ איז דארט גרויסע סצענעס םון אנהויב ביזן סיף. .דעי םוחר פון װענעדיקי האט א גרויםע םבענע םון דעם םין: די סבענע אין געריכט. .דער חלום םון זוםערנאכט׳ האט נישט אזא סבענע. טײלמאל איז אזא סגענע אויםגעלאזט געװןןרן, כאטש מ׳װארט אויף איר. דאם איז געשען אין םײן ״פיגמא• ליאן׳. .געזאר און קלעאפאטרא׳ און די .הײליקע יאהאננע׳ זענען געשיכטלעכע דראמען. זײ זענען אינגאנגן ״גרויסע סגענעם מיט הויכע פונקטן״. דאם אײנגיקע שםיק, צו װעלכן איך האב צוגעגרײס א פלאן און א אינטריגע איז געװען ,דער גודיקקער םון קאפיםאן בראם-באונד•, װעלכעם איז דורך דער אויבערםלעכלעכער צוגרײטונגם־ארבעס נישט בעםער און נישם ערגער געװןורןז און די סזנג} 4 סמ806 זעט זיך אזוי װײניק ארוים, אז נאר א זאך־קענער קאן זי דערקענען. דאס באװײזט, װאס פאר א קלײנע באדײטונג עם האט דער אויםגאנגם־פונקט פון דער דראמע. עם האנדלט זיך נזןר אין דעם, מען זזןל זיך לזןזן םירן דורך דער סיטואציע, װוהין זי גײט, און מ׳זאל זיך לחלוטין נישס אוםקוקן אויף װאם םאר א נישס איז פלענער, װעלכע ם׳הןןט בוגעגרײט. װןןם װײ• ניקער מ׳הןןט בוגעגרײט די אנטװיקלונג אלץ בעסער איז. קײנער װײסט נישט פון אײערע פלענער, קײנער קלערט נישט װעגן זײ און אויב איר פרוװט בװינגען, אז אײער דראמע זןןל זיך בופאםן בו אײערע פלענער. װעט איר בעשטערן אײערע כאראקטערן, די האנדלונג װעט װערן אוסנאםירלעך און דעם פובליקום װעט איר לאנגװײליקן און באסװינדלען. םארלאזט אײך אויף אײער אינטויביע. אויב איר האט זי נישט, טא רײניקט די גאסן. קײנער איז נישט געבװונגען בו שרײבן דראמען. הענדערסאן: איך נעם אלזןן ןןן, אז איר גרײט קײנמןןל נישט בו קײן םצענאר. שאו;קאטעגאריש): א אמתדיק שםיק איז א נאטירלעך געװיקס און נישט קײן אויםפילונג םון א ראם. ס׳איז םאר• שטענדלעך, אז אן אזוי-גערופן .גוט געמאכט שטיק׳ קןןן אויםגעבויט װערן, װי א געבײ םון אײזן-נעטאן, ןןבער דאס װירקלעכע װאקםט און םורעמם זיך םון זיך אלײן און איז א םרײד אויף אײביק, בשעת דער ןןנבליק םון אן אײזן־בעטאן• געבײ איז אפשר אינסערעסאנט, װען מ׳זעס עס בום ערשסן מאל, ןןבער באלד װערט עס לאנגװײליק. הענדערסןןן: איך בי דערםון ארױם דעם אויםפיר, אז איר הײבט ןןן םיט א גרופע פון כאראקסערן און אנםװיקלט די םיטואביע פון דעם קןןנםליקט בװישן די כאראקסערן. איר הןןט םיר דערױף אםןל געענטםערם: .םײן ארבעט בא• די מענטשן גײען נישט אין טעאטער בוליב פארגניגן װעגן, זײ גײען פדי זיך בו באפרײען פון דער פוםטקײט פון זײער אײגענער םביבה דורך דעם לײדנשאפטלעכן אינטערעם. באמערקט װאס איך זאג: לײדנשאפסלעך. איר, אמעריקאנער. האט נאך נישט פארשטאנען, אז דער אינסעלעקט איז א לײדנ• שאםס, װאס גיט און שאפט לענגערע פרײדן, אײדער װעלכע ם׳נישט איז אנדערע לײדנשאפט. לײענט אקארשט איבער דעם הײליקן כהאמאס פון אקװינןן: ער װעט אײך אויסהײלן פון דער מײנונג, אז די סעאלאגיע איז נישט מער, װי א איבונג אין תשיבה־טון. דער אינסעלעקט האט עקססאזן, װעלכע שסײגן איבער די ןןרגיאסםישע םיזישע לײדנשאםס. איר, אלם פרא• םעםןןר פון מאטעמאטיק, דארף דאם תמיד אין זינען האבן. אלע מענסשן װײסן דאס; זײ הןןבן דאם, אמת, נישט געקאנט באװײזן, אבער אן קװענקלענישן שטעלן זײ העכער דעם מא• סעמאםיקער און דעם .דןןקסאר פון הימל׳ — דעם הײליקן— איבער די גענום׳מענסשן, און זײ גלויבן, אז די דאזיקע זע• נען גליקלעכע לײט, װעלכע מ׳דארף מקנא זײן. װער װאלט נישט ליבערשט געװאלט זײן א הײליקער טהאמאס אײדער א דאן זשואןז די טעאטער־באזוכער דארפן עפעם אזעלכעס, װאם זײ װןןלטן געקאנט מיט זיך מיטנעמען, און װעגן װאס זײ װאלטן געקאנט נאכקלערן, עפעם אזעלכעם, װאס װארפט א נײ ליכט אויף זײער אײגן לעבן און דעם לעבן פון זײער סביבה. מײן אלט פובליקום אין קורט־סעאטער האט טײלמאל געלאכס אי• בער דער מןןס דורך צװײ און האלבן אקט. ביז עס האס געמוזט אויפהערן בו לאכן פון םידקײט רעגן. און װען דער פארהאנג איז אראפגעפאלן. האט זיך אויפגעהויבן א געבראכן און שװײגנדיק פובליקום. מיד פון לאנג זיצן, און איז זיך פאםעלעך און מיט װײטיק זיך צעגאנגען א הײם. דאס איז געװען דער סוד פון מײן ערםאלג. איך האב געמוזט אנסון לײדן דעם פובליקום און לאזן עס מיטנעמען מיט זיך די די לײדן. ביז עס האט םארשטאנען, אז מ׳האט אים עפעס געגעבן פאר זײן געלס. און חדשים־לאגג האט דאס פובליקום גערעדט װעגן דער דאזיקער איבערלעבעניש, און הזןט זיך טײלמאל געקריגט. זיך צעגאנגען בוליב דעם — אדער בוליב דעם זיך איבערגעבעטן. א שטיק אן געדאנקען און אן א לײדנשאפטלעכן ויכוח װערט ביז בום נאענטםטן פרימארגן פארגעםן. װען איר שרײבט א שטיק, הײבט אן, װו איר װילט. איר מוזט האבן א פלאן, װי געםערלעך דאם זאל נישט זײן. פון דער אנדערער זײט דארפט איר אפילו קײן אײן זאץ נישט צוגרײטן אויף פריער. מ׳הויבט אן בומײסט מיט אזוי גערופענער .סיטואביע׳ און מ׳שרײבס דאם שסיק דורך דעס, װןןם מיביט ארוים די קאנסעקװענבן פון דער סיטואביע. די סיטואביע קאן זײן א בלויזער בוםאל, זןדער זי קאן זײן אפהענגיק םון אײן כאראקטער אדער פון א קןןנפליקט בװישן פיל כאראקטערן. בײשפילן פון מײנע אײגענע זאכן זענען ,האוס הערבענסטאד׳, װאס הויבט זיך אן מיס א באשטימטער ״אטמאספער׳ און אנטהאלט נישט קײן אײן װארט, װעלכעם *) * בעעי־זך בװי*ן בערנן־ר עןו ווון ד*ם *פעריקעניען זעור םבנרי-ײ,•. הזניברבןו *■ז ■־ןאסתןד יוז ייי—י*• ״״״ , ניויז