Literarishe bleter · 1928-07-06 · 27 (6.7.1928) · p. Seite 530

27 א ליסןוװיון וי <<7ו 530 קריטיה.-רעצענזיעס.; ביבליאגראפיע.—כראניפ. | ד ▼ ו װאס מען שרײבט װעגן ביכעג 1 אט אזױ װוילױנגעריש אין שזזםיליער רעקלאפירס פרוגן דער ה׳״פן-אבא אין זײן,,;ןנשטןןס א הקדםה■ גום ביך, און םאר■ שטײם נישס, אז פיס זײן הכשר און אסעםםאזױעס פראםאנירס ער סרונם אנדענקן. װאס נאר םאר א ,םעלות״ רעכנט ה׳ בן - א<א גישם אױס? — ,װען דער יאגראם-דונער האי בעקלאםס און זעםישם סיל רויקע (!) ײדישע קעפ, האס זיך באװיזן דער לאננ-דערװאר- טער(!) ײדישער פאעם — ש. ש. םרונ*. — ״און זיך באװיזן נישם אבי װי(!), נןןר פריש, םונםער, שטארק, עכט*. — .די מאסע (?) האט אים אויף אמאל ליב באקוםען*. — , נישט פיט זיסע, אײנשלעםערנדע חלוםות און ייססע(!), נעילדיקע םאנסאזיעם איז ש. ש. סרוג געװען אױםן בו שטילן דעס הםון*. װײטער נײט א באנאלע כאראקסעריםסיק םיס דעם גאנבן קלייערגעבײג פין שרײענדיקע, טאקע יוססע יראזן פון דעם םין, װי: ,ער איז געװען דער יעניקער, װעלכער האם פיט א םאקל אין דער האנט(!) באלויכטן די טיסע םאלקסםינססערניש, געװעקס און פיט שאלגדע קולות (!) נערוםן די םאסע בום קאםף׳ א. א. װ. האט דאך, אײגנסלעך, דער שארלאנ געדארפם ארויםגעבן אלע סרונם װערק, און ארויםגעבן םיט ייעסעט, בשליפות און װי ס׳באדארף בו זײן, — האט בן אבא א סארטיקן תירוץ: — ,די םולע אױסגאבן פון די קלאסיקער, װעלכע אנם- האלסן נעװײנלעך א פילזײטיקן, אםשר(!) םאר זיך װערםסולן, אבער םאר דעם ברײםן עולם נישט אינסערעסאנסן(!) פאטעריאל, זיענען טײער* א. א. װ. דער ה׳ בן-אבא איז שוין, אלזא, געװארן א מחותן םים די קלאסיקער און ער נעמט עס אויף זיך די עובדא בו יסקענען, װאס םארן ברײסן עולם איז אינסערעםאנס םון די קלאםיקער און, װאס נישט,—און פארבײגײענדיק איז ער בכלל פסויק אין זײער ,פילזײסיקן* םאטעריאל, װעלכער איז ,א ם ש ר״ סאר ױך װערטםול... דער דאזיקער ״אסשר״ איז באפת ״קלאסיש״׳ הײםט עם, אז פון פרוגן דארף פען געבן נאר א םײל — און אט װיאזוי דער ליסערארישער װארםזאנער םון םארלאג, דער ה׳ בן-אבא, קנעלט עס אײן םיסן לעזער (פיט דער ״פאסע*, װי ער האס זיך ליב אויסבודריקן): "— ״זײענדיק איבערבײגם, או די ײדישע קלאםיקער זענען די, װעםען פען דארף ם׳רוב פארשפרײסן בװישן דעם ברײטן ײדישן עולם, האט דער םארלאנ .ביליקע ביכער״ באשלאסן ארײנבונעםען אין דער דאזיקער אויסגאבע די יעניקע װערק, װעלכע בילדן, אזויבװאגן, די קװינם-עםענץ, דעם תמבית םון דער אינטערעםאנטער און םילםארביקער פערזענלעכקײס םון דער ײדי■ שער פאעזיע — ש פרוג. אין דעס דאזיקן באני ײן סארלאנ ״ביליקע ביכער״ װעלן דעריבער די לעזער געםינען בלויז די אויםנעבײכנטע. אױםנעקליבענע, כאראקטעריםםישע, װי אױך בו• גענגלעכסטע װערק םין אונזער קלאםיקער ש. םרוג, םיט דער פװנה, אז דער ביײטער ײדישער עולם זאל אס די װערק זיך קענען אײנשאםן און דורך זײ לײענען, םארשטײן אין ליב באקו- םען די ײדישע ליםעראטור״. אויב דער פארלאנ װאלט באפת געסײנט ערנםס פים דער ״ליבע בו דער ײדישער ליסעראטוד׳, װאלס ער גאר אנדערש גע- דארםס ארויסנעבן םרוגן און נישם א בן-אנא װאלס דארס געדרשנס!... ביז איבט האנן םיר געהאס בװײ אויסנאבעס פון םרוגם ײדישע װערק. יײנע פון דער רעדאקביע ״שרײנד* (פעסערבורג, 1904), האט ארוםגעניסען םרוגם ײדישע שאשונגען םאר די יארן בדעטערנדיה (קירבע באםערקינגען) 1 אין ריגע האנן זיך געעסנט םאבריקלעך םון ביליקע ײדישע ביכער. דער באגריף ,ניליק׳ איז אבער א צװײאיקער. עס קען זײן ביליק אין פרײז און ביליק אין אינהאלט. אװדאי דארף פען בא- גריםן יעדן פרוװ בו םארביליקן דעס פרײז םון א ײדיש בוך, סון םאכן אים דורכדעם בוסריטלעכער םארן םאסן׳לעזער. װען איז דאם אבער גערעדט נעװארן? װען דער אינהאלס װערט נישם אנ- גערירט, װען דער אינעװײניקסטער װערם פין בוך װערט נישט םארםינערס דורך דעם סארקלענערטן פרײז. אויםן חשבון פון פרײז זאל נישם לײדן דאס בוך! םיר האבן שוין געזען, װאם דער ריגער פארלאנ ,ביכער םאר אלעםען׳ האס געםאכט בײ זײן ערשטן ארויספאר םיט א װערק. םון א נאנבער זאך האט ער נענעבן א דריסל—אק דערבײ פרום װעגן דעם םארשװיגן. פון קישנס זענען געװארן ,פאלסטערן׳. אװעקװארםנדיק נישט סארענדיקט דעם ערשטן בוך,~ איז דער סארלאג אריבער בו א בװײטן. און אט האס זיך שוין באװיזן אין ריגע א נײער שארלאג פיס דעם ועלבן פרײז םון בװײ גילדן א בוך. האבן םיר שוין אין ריגע, הײסס עס, בװײ װאלװעלע םאר- לאגן. בי זײ װעלן קאנקורירן בװישן זיך, װײסן פיר נישט, נאר װײזס אויס, אז דער ערשסער פארלאג האט בדעה בו געבן איבער■ זעבונגען אין דער בװײטער — אריגינעלע. אויב דער ערשטער הײסט .ביכער פאר אלעמען׳, הײסט דער בװײסער שוין גאר פשוס: ,ביליקע ביכער׳. ארויםגעגעבן זענען די ביכער גראד נישס שלעכט, אויםער■ לעך. ליכטיק פאפיר, קלארע שריסט, 11 בויגן און 13 בויגן ואץ אין א בוך אין — נאנץ שײנע הילעס. װו איז אבער די רעדאקביעז װו איז די באבױננ בום אינ• האלט סון בוך? װו איז די אחרױת םאר די אויסגאבעס? און ד א ם איו דאך דער עיקר. װילן די פאפריקלעך נישם האבן קײן ״םירםע״? נישס דערװערבן זיך קײן ״נאםען״? הם;ר זאל עם הײםן... און װי באלד אז מען האלס נאך בײ די ערשסע טריט, קאן םען נאך אלץ םארריכטן. אס װעגן *דעם רעדט זיך עם טאקע: אפשר װאלס םען זיך אין *ריגע סארקוקט אויף א דײטשן ״ביליקן׳ װעלסםארלאג און געבארגס כאטש אביםעלע ערנסטקײם, לפשל, בײ א רעקלאפם אוניװערסאל־ביבליאטעק. ״אויך״ ביליק— אבער םאליד אין גוטי דער םארלאג ״ביליקע ביכער״ װיל געבן ״אריגינעלע״, ד. ה. ײדישע קלאסיקער, אז ם׳זאל נישט קאסטן, םסתפא, קײן האנאראר און — ס׳זאל האבן אן אפזאץ. דאם ערשטע בוך, װאם דער ראױקער נײער פארלאג האט אקארשט אדויסנענעבן זענען: ״ש. סרוג. אויםגעװײלסע ש ר י ס ס ן״ (רינע, 1928). הײגט, אז דער סארלאג האט געכאפם און ארויסנענעבן א בינסל םרוגס שריםסן, איו דאך שוין פםילא קלאר, אז—,ש.ש. םרוג איז אײנער םון אינזעדע גרעססע און בעססע םאלקס׳דיכסער׳ — און דער עיקר געדענקס: — ״ש. ש. םרוג—אוןנישס קײן אגדערער!״...