Literarishe bleter · 1928-07-06 · 27 (6.7.1928) · p. Seite 528

ליטערארישע בלעטער 528 27 זא ——=11 ז א טעאטער־שטיה ד ש א ו*) מ׳װאלט נעקאנם פריער פארויםזען, אײדער ם׳איז ןןנגעשריבן געװארן. ,העלדן׳, ״דעם טײפלם־שילער׳, ״זשאן בולם אנדערע אינזל׳ זענען אויםגעװאקםן ארום םיםואביעם. דער ערשםער פראגמענט םון .מענסש און איבערמענשם׳, װעלכן כ׳האב ןזנ• געשריבן, איז געװען די רעאליקע: ,איך בין א רויבער: אין־ לעב פון דעם רויב בײ די רײכע׳. .איך בין א פריץ: איך לעב פון דעם רויב בײ די ארעמע׳. װאם איז מיט די ״גרוי• סע םצענעם׳, פון װעלכע מ׳שמועסט שםענדיק, — םרעגט אירז איך װעל אײך זאגן: א שסיק מיט אײן גרויםער סבע• נע איז, װי א קאמעדיע מיט א אײן אײנביקן װיץ. װו איז אין .קעניג ליר- אדער אין .האמלעט• די .גרויםע םגענע׳ז אלץ איז דארט גרויםע סגענעם סון אנהויב ביזן סוף. ,דער סוחר פון װענעדיק״ האם א גרויםע סצענע סון דעם םין: די סנענע אין געריכט. .דער חלום םון זומערנאכט׳ האם נישט אזא סגענע. טײלמאל איז אזא סנענע אויםגעלאזס געװארן, כאטש מ׳װארט אויף איר. דאם איז געשען אין פײן .פיגמא■ ליאן״. .צעזאר און קלעאפאטרא׳ און די .הײליקע יאהאננע׳ זענען געשיכטלעכע דראםען. זײ זענען אינגאנצן .גרויםע םבענעם מיט הויכע פונקטן׳. דאס אײנגיקע שסיק, צו װעלכן איך האב נוגעגרײס א פלאן און א אינטריגע איז געװען ,דער נוריקקער פון קאפיטאן בראם־באונד׳, װעלכעס איז דורך דער אויבערסלעכלעכער גוגרײטונגס-ארבעט נישט בעםער און נישט ערנער געװארן< און די 3 פמספ* זעט זיך אזוי װײניק ארוים, אז נןזר א זאך־קענער קןןן זי דערקענען. דאס באװײזס, װןןס פאר א קלײנע באדײסונג עס הןןט דער אויםגאנגם-פונקט פון דער דראםע. עם האנדלט זיך נןןר אין דעם, מען זןןל זיך לןןזן םירן דורך דער סיטואביע, װוהין זי גײט, און מ׳זןןל זיך לחלוטין נישט אומקוקן אויף װאס פאר א נישס איז פלענער, װעלכע מ׳האט בוגעגרײט. װןןם װײ• ניקער ם׳האט צוגעגרײט די אנסװיקלונג אלץ בעסער איז. קײנער װײםט נישט פון אײערע פלענער, קײנער קלערט נישט װעגן זײ און אויב איר פרוװט בװינגען, אז אײער דראםע זאל זיך גופאםן *ו אײערע פלענער. װעס איר צעשטערן אײערע כאראקטערן, די האנדלונג װעט װערן אומנאטירלעך און דעם פובליקום װעט איר לאנגװײליקן און באשוױנדלען. םארלאזט אײך אויף אײער אינטויביע. אויב איר האס זי נישט, טא רײניקט די גאסן. קײנער איז נישט געצװונגען צו שרײבן דראמען. הענדערסאן: איך נעם אלזןן ןןן, אז איר גרײט קײנםןןל נישט בו קײן סצענאר. שאו;קאטעגאריש): א אמתדיק שטיק איז א נאסירלעך געװיקס און נישם קײן אויםפילונג םון א ראם. ם׳איז םאר• שטענדלעך, אז אן אזוי-גערופן ,גוט געמאכט שסיק׳ קןןן אויםגענויט װערן, װי א געבײ פון אײזן־נעטאן, ןןבער דאס װירקלעכע װאקםט און סורעםס זיך פון זיך אלײן און איז א פרײד אויף אײביק, בשעת דער ןןנבליק םון אן אײזן־בעסאן• געבײ איז אםשר אינטערעסאנט, װען ם׳זעט עם נום ערשסן מאל, ןןבער באלד װערם עס לאנגװײליק. הענדערםןןן: איך ני דערסון ארוים דעם אויםפיר, אז איר הײבס אן םיט א גרופע סון כאראקטערן און אנטװיקלם די םיטואביע פון דעש קןןנסליקט נװישן די כאראקסערן. איר הןןט םיר דערויף אמןןל געענסםערט: ,מײן ארבעס בא• װי אז1י שרײבט מ; ב ע ר נ א ר די מענסשן גײען נישס אין טעאטער צוליב פארגניגן װעגן, זײ גײען כדי זיך צו באפרײען פון דער פוסטקײט פון זײער אײגענער סביבה דורך דעם לײדנשאפטלעכן אינטערעם. באםערקט װאס איך זאג: לײדנשאפטלעך. איר, אמעריקאנער, האט נאך נישט סארשטאנען, אז דער אינטעלעקט איז א לײדנ• שאםט, װאס גיט און שאפט לענגערע סרײדן, אײדער װעלכע ס׳נישט איז אנדערע לײדנשאפט. לײענפ אקארשט איבער דעם הײליקן פהאמאס פון אקװינןן: ער װעס אײך אויסהײלן פון דער מײנונג, אז די טעאלאגיע איז נישט מער, װי א איבונג אין תשובה־סו;. דער אינסעלעקט האט עקסטאזן, װעלכע שטײגן איבער די ןזרגיאססישע פיזישע לײדנשאםט. איר, אלס פרא• סעםןןר פון מאםעמאסיק, דארף דאס תמיד אין זינען האבן. אלע מענסשן װײםן דאם; זײ הןןבן דאם, אמת, נישט געקאנט באװײזן, אבער אן קװענקלענישן שטעלן זײ העכער דעם מא• טעמאטיקער און דעם .דןןקטאר פון הימל׳ — דעם הײליקן— איבער די גענום־מענטשןז און זײ גלויבן. אז די דאזיקע זע• נען גליקלעכע לײט. װעלכע מ׳דארף מקנא זײן. װער װאלט נישס לינערשט געװאלט זײן א הײליקער טהאמאם אײדער א דאן זשואןז די טעאטער-באזוכער דארפן עפעס אזעלכעם, װאס זײ װןןלטן געקאנט מיס זיך מיטנעםען, און װעגן װןזם זײ װןזלטן געקאנט נאכקלערן; עפעס אזעלכעס, װאם װארפט א נײ ליכט אויף זײער אײגן לעבן און דעם לעבן פון זײער םביבה. מײן אלט פובליקום אין קורט-סעאטער האט טײלמאל געלאכט אי• בער דער מןןס דורך נװײ און האלבן אקט, ביז עס הןןס געמוזט אויפהערן צו לאכן פון מידקײט וועגן. און װען דער פארהאנג איז אראפגעפאלן, האט זיך אויפגעהויבן א געברןזכן און שװײגנדיק פובליקום, מיד פון לאנג זיצן, און איז זיך פאםעלעך און מים װײטיק זיך צעגאנגען א הײם. דאס איז געװען דער סוד פון מײן ערסאלג. איך האב געמוזט אנטון לײדן דעם פובליקום און לאזן עס מיטנעםען מיט זיך די די לײדן, ביז עם האט פארשםאנען, אז מ׳האט אים עפעס געגעבן פאר זײן געלט. און חדשים־לאגג האם דאס פובליקום גערעדט װעגן דער דאזיקער איבערלעבעניס, און הןזט זיך טײלמןזל געקריגט, זיך צעגאנגען צוליב דעם — אדער צוליב דעם זיך איבערגעבעסן. א שטיק אן געדאנקען און אן א לײרנשאפטלעכן ויכוח װערט ביז צום נאענטםטן פרימןןרגן פארגעסן. װען איר שרײבט א שטיק, הײבט אן, װו איר װילס. איר מוזט האבן א פלאן, װי געםערלעך דאס זאל נישט זײן. פון דער אנדערער זײט דארפט איר אפילו קײן אײן זאץ נישט צוגרײםן אויף פריער. מ׳הויבט אן צומײסט מיט אזוי גערופענער .םיטואציע׳ און מ׳שרײבט דןזם שטיק דורך דעם, װןןם םיציט ארויס די קאנסעקװענצן פון דער םיטואציע. די םיטואציע קןזן זײן א בלויזער צוםאל, אדער זי קאן זײן אפהענגיק סון אײן כאראקטער אדער פון א קאנפליקט צװישן פיל כאראקטערן. בײשפילן סון םײנע אײגענע זאכן זענען .האום הערצענםטאד׳, װאס הויבט זיך אן מיט א באשטיםטער .אסמאספער׳ און אנטהאלס נישם קײן אײן װארט, װעלכעם *) * נעזי־זוך זװי*ן כ*רנ*יד *ןו *ון ו*ם ***ריקוניזן זעור ה*נד**םןן. הוגדע־^י **1 •ײ