Literarishe bleter · 1928-07-06 · 27 (6.7.1928) · p. Seite 520

27 זא ליפזוורינן נלןייור 520 װײנגער דערהעי״ נישט ז1״'(6׳ ^חןס, ז1ח(3׳ 6״ןס (ח אומעטום דן װעלןזר)׳ נ?י ז1ח6׳ (אין אםילי '1'יץ׳ ןחץ)׳ ז1ת8< דיה קורצן ס (ץ) אדער ס מיט פאלאטאליזירטן אלװעאלארן ח!.. װ י ט ע ב ם ק האט אבער בפירוש: ב ע י נ ק ( י) ל׳ די ל ע י נ ג (םימ }), ב א י נ ק, ל א י נ ג £ ר. אנאלןןגיש פאלאגק, טשעריקאװ(ס 282). געװיםע מ*מ דיפטאננירן נישט דעם ס (זעט װײנגער נאך אים ח-נאזאלע) און דיםטןןנגירן יא דעם 6 (זעט װײנגער נאך אים ^): אין דער װירקלעכקײט איז אבער דער ״ אין בײדע פאלן אײנער און דעראײגענער, און דהײנו: װעלארער. אגב. װאס שטעלט םיס זיך פאר דער ח און די םארבינ- דוננען ז1חח ז״געשטונקען״), ^חס (״לונג״). ז1תס (.געשאנקען״), ^חס (״דראנג״), ז)ח1 ז״לינק*), ^חו (״רינג״), םארשװײגט דער מחבר. 4) דעם ת-קלאנג שענקם אונזער מחבר גאר װײניק אויפסערקזאםקײט, הגם פאר דער ײד׳ דיאלעקסאלןןג ע איז עס אײנער פון די אינטערעםאנסםסע מאמענסן. אוםקוקנדיק זיך שוין אמאל אויף איס, גיס ער אזעלכע ״םןןנעטישע״ כאראקטעריסטיקעם: ,דער ר [אין נאװארעדיק] איז,)| נאנם בו ה״ (װןזס הײםט דאםז.1), דער ר [אין בריםק] גום םוף װןןרט װערס פמעט נישט געהערט״ (װןןם באסײט דער ,פםעס״ז און בי• יעדער םוף׳ת װערט אזוי ארויםגערעדטז אין ע ר, רער, ב ע ר אויךז), ״ר [אין קאלקי] - בום סוף — שװאך ארסיקו• לירטער, געכארכלטער״ (אויב ,געכארכלס״, קען דןןך שוין נישט זײן ,שװאך ארםיקולירט״ז), ,ר [אין קןןרםון] געכןןרכלם״, ,ר [אין לודמער]—בום םוף א קוים הערבארער״... דןןם איז שוין װײניקער אפילו װי דילעםאנסיזם.— פג״ל *55 § 7. 5) אמאל רעדט װײנגער װעגן א .װײכן״ ל און אםןןל װעגן א.םיטלװײכן״ז אמןןל װעגן א,הארטן״ און אמןןל װעגן א .װעליארן (הארטן)״, נישט האלטנדיק פאר נויטיק מםביר בו זײן, װאס ער לײגט ארײן אין די דןןזיקע טערמינןןלןןגיע. אין די ײדישע מ״ם לאזן זיך אונטערשײדן 8 טיפן 1: איך רוף זײ: ס• נײטראלער; ם׳איז רײנער אלװעאלארער 1. םילד, נישט װײך און נישט הארט. םג״ל >1 1 § 30, ז און 2. <1. װ ײ כ ע ר (א 1 §§ 34-32). ס• רעליקאט-װײכער: דער שפיץ םון דער בונג פארנעםט אויפן הארטן גומען א קלענערן שטח װי )1 1 § 32 אנגעװיזן (פג״ל דארט § 37), און דער גאנבער קלאנג איז קװאנסיטאסיװ לײכסער און קירבער װי דער נײטראלער 1׳ קלינג זיסלעך. ער קוסט פןןר (קלאנגגעזעבלעך אין באשטימטע שטעלונגען) אין א געװיםער גרופע מ״י מ״ם אין ראדןןםסקער, סשענסםאכאװער, בענדינער און קעלבער געגנסן. 1>. קאמב־נירט״װײכער: שפיץ־בונג אויף די אונטערשטע שנײד־בײןז (םג״ל א 1 §§ 35, 36). ס• ק א מ ב י ני ר ס װ ײ כ ל ע כ ע רצ (א 1 § 36, 4), )• ה א ר ט ע ר (א 1 § 30, 3). §. איבערהארטער: בונג שטארקער אויםגעװעלבט אראפבובו (קומס פאר אין ם״י םון פלאבקער קאנט און אין געװיסע ל״י ם״מ). ז1• ד ע פ ע ק ט ע ר (>) 1 §§ 43—56). (המשך קימם) 1) 55 נח •רילינקי, א1יף קריםז װ^נגן (נילןג נים?רמםן נ*נד ״ןיכיװ םןר ײד *■ר*כװיסנ*#*ס, ליםארןסיריןרסיננ און *סנןלןני*'). *) די װײכהייס *ח ״װןכער װי <ײס י ו י י ק ן # י װ * ג ן. מ ײ נ ס, דײנס, ז״נס, שײנס, א ז ו י נ ס, ר ײ נ ״ ססער, דינססער, דינסט, דינסטיק אאז״װ. דןןס אלץ, אינאײנעם מיס א קלאנגפיזיאלאגישער, דיא־ לעקס-געאגראפישער און היםטארישער באלײכטינו, װןןלט װײנגער געקענט געפינען אין 1 140-48. האלט ער אבער אז מ קען ארבעטן ,װיסנשאםטלעך״, איגנארירנדיק די עקזיס• טירנדיקע ײדישע דיאלעקטאלאגישע ליטעראטור... § 3י_ דער מחבר קען זיך קענסיק נאך נישט קײן עבה געבן מיט דער נאסור פון געװיםע קלאנגען. 1) פאר א גרופע מ״מ גיט ער בב״ש אן. אז אקײגן מה״ד;6 האבן זײ ןץ. איך האב דאס נאכקאנ• טראלירט פאר װיפעבסק, און בין ביכולת מיס דער גאנבער זיכערקײט בו זאגן, אז פאר דער דערמאנטער מ׳ א־ז עם לחלוטין נישט אםת. װיטעבסק האט רעין, ר ע י■ נ א ר, מעיננן וכ׳ מיט א ביסל געשלאסענעם אבער אויםדריקלעכן 6. מסתמא מוז אזוי זײן אויך אין די איבע• ריקע מ״מ, אין װעלכע דער מחבר זאל פלומרשט האבן געהערס ץ אלס ערשט גליד םון דיםטאנג. אזוי װי װײנגער דערמאנט אין זײן גאנבער ארבעט קײן אײן מאל נישט דעם טערמין ,נעשלאםן״ װעגן װאקאלן, בין איך חושד, אז גע• שלאסענעם ס (װאס װערט נישט אן די ס־סארבז) נעמט ער אן פאר א ץ■ ם׳דארף זיך אבער אײנגעניטן דאס געהער בו קענען אונטערשײדן די אלע נױאנםן פון אפן און נעשלאסן, װאס די מאדערנע פאנעסיק האס אנטדעקם אין װאקאליזם.׳ — דעמאלט װאלט דער מחבר אין שקלאװ דערהערט נישט ב ו ו ך, נאר מסתמא ב ו ו ך מיט געשלאסענעם ס (פג״ל ס 220 םי)ן די עקװיװאלענטן פו) מה״ד ״ אין פ א ל ן ב ק װאלטן אנדערש פרעביזירם געװןרן (פג׳ל ס 238). 2) דעםגלײכן גלויבם דער םחבר בו האבן געהערט אין װיטעבסק ז[ץ, אלס עקװיװאלענט פון מה״ד זס. איך האב פעססגעשטעלט םאר דער דאזיקער מ׳ [ס מיס קוים־קוים־געשלאסענעם ס (אםאל מיט 6) אלם קא• רעספאנדענט פון םה״ד ״ס, 6. װי אייך פין ס אוים אלט• געשלאסענעם טראף (פג׳ל ס 349); הײסט עס: ע י £ ר (לעבן ע װ £ ר). לעבטנם האב איך די אנגעלעגנהײס םפעביעל אי• בערקאנטרןןלירט, און בלײב בײ דער איבערבײגונג, אז װײנגער זעט נאך נישט דעם חילוק בװישן געשלאסענעם, אבער דאך ס-פארביקן, 6 אין ץ• 3) פאר ק א ר ם ו ן, מ ע ז ש י ב ו ז ש אאז״װ גיט דער מחבר אן: ,דער ח אין דער גרופע ז1חס, §חס איז א גוסוראלער״. דערמים פארראס ער, אז ער װײסט נישט, דאס אין אלע מ״י און םז״י מ״מ (פונקט װי אין אלע דײ• סשישע) איז ת םאר ז, אין 6 ת ם י ד װעלאר (פג״ל1 § 83). דאס נישט זײן אינפארמירס װעגן אזא עלעםענסארן אומשטאנד און דאס נישט קענען זיך דערקלערן די םפעבי• פישע נאטור שון ח-נאזאלע האבן געבראכט אונזער מחבר בו אן אויםסערלישן שטות. אין גאנץ מז״י און סײלװײז אויך אין ם״י װערס דער קורבער ס פאר װעלארן ח דיסטאנגירס אין [6 (פג׳ל 0 248 פ־, 256, 264, 271, 273; ן §§ 32-30 און ז׳ 149), און די דאזיקע דערשײנונג איז גענומען געװארן אין אכם דורך דער אויסלײגונג אין ײדישע דרוקװערק םון 19׳טן י״ה, און אפילו נאך פריער (םג׳ל 1 §§ 37-35; ]״[ [ 140). אין געװיסע מז״י מ״ם, װידער (ל״י, װי נ״ל) װערט דער קורבער ס אין דערזעלביקער שטעלונג דיפטאנ• נירט אין!י׳ (ם 282, 284; ׳\\ 1 §§ 80, 81, װי אויך ז־ 150), און אויך די דאזיקע דערשײנונג שפיגלס זיך אפ, הגם אין א קלענערן םארגעס, אין דער אויסלײגונג םון די עלסערע 1!£8םו^י**