Literarishe bleter · 1928-07-06 · 27 (6.7.1928) · p. Seite 521

521 ליסזוןויון 1ל<סוו 27 זא די ערשטע מאנאגראפיע װעגן םינהיד־ער ל־ואיס מ $<?ו ם זויה/״ילנן קריסישער טײל םין קריזיס ביך; דןן קימט א פריסיטיװער און םלאכער ארײנםיריװעגן דעם אםעריקאבער קילטיר-לעבן, און װאס נוגע די װערק גוסא. באגנוגנט ןיך דער מחבר מיט א .פערעסקאזי. א איבערדערבײלינג םינם אינהאלט... זײן בא• ציונג בו לואיסין איז נישט גןןר םרײנטלעך. און דאם ביך װערט פארענדיקט מיטן אױםםיר, אז םינקלער ליאיס האט זײן מיםיע אויסגעסירס, און איבס װעט ער זיך בלויז איבערחזרן, אין אײגנטלעך איז שוין ,עלמער גענטרי״ אן איבערחזרונג... אין דער אונטערשםער שורה איז קריזים מאנאגראםיע אן אומ• באהאלםן װערק, אײליק בענויםנעקלעבט, א מארק״ארטיקל, ארויםגערושן דורך דער הונגער םינם לײענדיקן עולם צו דער• װיםן זיך מער פרטים װעגן דער שטארק פאפולעין אין בא• ליבסן אםעריקאנער רןןםאניםט. .2 די לעבנס־געשיכטע םין םינקלער לואים איז זײער אינ• טערעסאנט אין באלערנדיק. זי איז טיפיש סארן שיקזאל און געראנגל סין א קינסטלער אין אםעריקע און אין דער אמע• ריקאנישער װעלם, זי איז אקטיעל אויך בײ אינז װי אן עפי• שע כרןןניק װעגן דעם קאםף צװישן קינםסלערישער פרײהײט און פרנםה, שונד אין קינסט. םינקלער לואים איז געבוירן געװןןרן דעם ך סעברואר 1885 אין סאוק סענםער (שפזחםס ז1נ1ס5), א שטעטל מיט 2500 אײנװוינער אין שטאט מינעזאטא. דער דאזיקער שארםער שוםט און באשולדיקער םון דעם אמעריקאנער לעבן איז א הונ• דערט פרןןבענםיקער אמעריקאנער: זינט בען דורות לעבט זײן משפחה אין אמעריקע. זײן םןןטער איז געװען א קלײנער. ארי• מער דןןרםישער דןןקטןןר, זײן מוטער — די טאכטער םין א קאנאדישן דאקסןןר, זײן ברודער איז א כירורג, און אויך א םעטער איז א םעדיצינער. ם׳איז אלזא נישט קײן װונדער, אז זײער באליבטעםטע העלדן שטאמען פון דער מעדיצינער־םביבה. װעגן דער שול םין זײנע קינדער־יארן רעדט ער תמיד סארבי• טערט און םארקאססיש — ס׳איז געװען א אלטפרענקישער שטארק קןןנםערװאטיװע שול ן םראנצויזיש האט מען דארט נישט געלערנט, װןןרום ס׳איז א .נישט־מאראלישע|שפראך'. די פעדאגןןגן זענען געװען בװײ לערערקעס: אײנע הןןט געהאלטן םון א שטארקע האנט אין דיםביפלין, די אנדערע איז געװען סענסימענטאל און ןןםט געװײנט. ער איז געװען אין דער גימ• נאזיע א שװאכער תלמיד, אין אויך אויםן ספןןרט׳געביט, װןןם שפילט אזא גרויםע רןןלע אין דעם אמעריקאנער שול-לעבן, הןןט ער זיך װײט נישט אויםגעבײכנט. םון דער שול הןןם אים געעקלס, ער פלעגט ניבול װערן אין די פאנטאםטישע װעלט םון ענגלישע און אמעריקאנער ראמאנען, און בלויז די לעקטיר הןןט אים געגעבן דעם שטויס בו װײסערדיקע בילדונג, און ער קומס ןןן אין דעם יעיל׳אוניװערזיטעס (ם1ס2) ער זוכט דןןרט די םרײע שול םאר םרײע איבערבײגונגען... ער װערס גלײך אנטטוישם : דער װיםנשאפסלעכער ניװא םון או• ניװערסיטעט איז נישט הויך, די פראםעםארן שטײען אונטער א שארםער רעאקדיןןנערער קןןנטרןןל. די השפעה פון קלערי• קאליזם איז אוםגעהויער שטארק. די אקאדעמישע פרײהײט איז בלויז א שײן, די סטודענטנשאםט איז םלאך, אנאלםאבעםיש, גרןןב — ,סענים־ראקעסן, הויזן און מײנוננען זענען דא א סינקישר לוויס די ערשםע מןןנןן־ גראםיע װעגן םינקלער לואיס איז דערשינען, נאסירלעך, א׳ן דײםש• לאנד: האנס קריזי, ,סינקלער לואים׳, םאר• לאג הובער און קןן״ לײפביג — םרויענםעלד 1928. א ביכל םון 218 זײסן. איך הןןב שוין געשריבן װעגן דעם גרויםן דערםןןלג סון דעם אמעריקאנער רא• מאניסט אין דײטשלאנד. הײנס בו טאג זענען אין דײטש איבערזעבט נישם נאר זײנע םיר גרויםע ראמאנען ,הויפסגאם׳, .בעביס׳, ,ערןןאוםמיט׳ און ,עלמער גענסרי׳; עס דערשײנען אויך איבערזעבונגען םון זײנע שװאכע ױגנט-ראמאנען, געשריבן בװישן ״אונזער מר. רעןי און .הויפטגאם׳, בװישן 1914 און 1920, פון כתב־יד װערם שוין איבערזעבס זײן נײםטער ראםאן ,דער םענסש, װןןס איז געװען באקאנט מיט קולידזשן*, און אין רוםלאנד הןןבן לואיםעם װערם ארויםגערוםן א טיםן אינטערעס. בײ דעם אלעמען איז לואים נישט בלויז א רןםאניסט םארן אויםלאנד, װי. ב. ב. רןןמאן ראלאן, װןןם הןןט ג$ר א שװאכע װירקונג אין פראנקרײך גופא. םארקערס, לואיסעס .קיעטקא׳ איז זיך בעגאנגען אין די ערשטע בװײ חדשים נאך דער פובליקאביע (ןןקסזןבער 1920) אין ססס.56 עקזעםפלארן, און ביז םוף 1922 הןןס םען םארקויסס 390.000 עקזעמפלארן םון דעם רןןמאן, א ריזן דערםןןלג םאר א ערנסטן בעלעטריסטישן װערק, בםרט אין אמעריקע (אין אםעריקע זענען עד־הױם םאראן גרויסע שםעם, װו ם׳איז נישטןן קײן בוכהאנדלונג...), און דןןך איז דער אײנביקער םקור, סון װעלכן םען האטיביז איבס געקענס שעפן אביםל ביןןגראםישן םאסעריאל װעגן דעם ײנגן, און אזוי הויך באגאבטן אמעריקאנער, געװען א קלײנע ברןןשור םון אליװער האריסןןן, א העסטל םון 28 זײטן, דערשינען אין נױ• יארק, םיט א פאר בילדער — םשםעות, דןןם װערק םון א םרײנד פון דעם דיכסער. דורכשטודירנדיק קריזים םןןנןןגראםיע, קוםט מען בו דער איבערבײגונג. אז האריםאנם ברןןשור װעם אויך װײטער סאר• בלײבן דער װיכםיקםטער קװאל םאר לואיםעם ביןןגראפיע. קריזי ברענגס נישט קײן שום דירעקטע ביאגראםישע מאטעריאלן, ער בעשמירט בלויז האריםןןנם םיטטײלונגען, דעעגענבט זײ םיט ביןןגראםישע אויםבוגן פון לואיםעם רןןםאנען ןןן א קריסישער קאנטרןןל און רעװיזיע. די אײנביקע װערטםולע דערגענבונג איז די זײער אינסערעםאנטע אנטשםײונגם געשיכסע םון .ערן)• אוסמים׳, איבערגעגעבן לויט אן ארטיקל םון דר. דע קרויף ()וטזא 16ש), יענער װיסנשאםטלער, װןןס הןןט לואיםן געגעבן די אידעע םונם רןןםאן. נןןך ערגער רעפרעזענםירם זיך דער