Literarishe bleter · 1928-07-06 · 27 (6.7.1928) · p. Seite 518

27 *א ליסעראריןין גלעטןר 8י5 הןןט דער אמעריקאנער ד*ר ליטש זיך ןןנגערוםן—די קוןפוניסטן הןןבן זיך םןןרגעשטעלם םארן ענגלישן קעניג ,נאלןן• ןןננעטון. — ןןנער םרןןסעםןןר יאװלןןװ, װןןם הןןט געפירט די דעלעגאביע — װארםס אײנער ארײן — איז ארײן בום קעניג אין זײן ארבעטם-רעקל. — נישט קײן עסק םאר קינסטלער, נישט קײן עםק. — הןןט נעקםיע געטענהט זײנס. — כ׳הןןב נישט קײן םראק, כ׳הןןב בלויז דןןם בלויע רעקל. װןןס כ־טרןןג. — רוף איך דך ןןן. — אין ןןסלןן קען םען קריגן אויף םרןןקאט. — דןןס נישט. ארום עלף זענען אלע דעלעגאטן געשםאנען בײם קעניג־ לעכן ואלאץ. בװײ זעלנערלעך, פים ביקסן גרעסער װי זײ אלײן, האבן געהאלטן אין אײן םאלוםירן. דעם קעניגם אדױ■ סאנס הןןט אונז אויםגענוםען, אױםגעשםעלס לױסן אלף־בית און, װי בײ שעקםםירן אין א דראמע, הןןס אײן לאנד נןןכן בװײטן ארײנגעמארשירט צום קעניג. דער אדיוםאנס הןןס גערוסן: — אםריקע, אמעריקע, אויסטראליע... ענגלאנד, םראנק• רײך... ײדיש: די םיר עפנט זיך און איך גײ ארײן אין םײן סונקל־ בלוי רעקל. פון א ברײטן םןןסעל סוט זיך א שםעל דער קעניג, האאקען דער זיבעטער. װאקםט אוים איבער מיר װי א תחום■ שבת. ער גיט םיר די האנט און בעט םיך זיבן. גןןר א הויכער, א דינער. די הױט ברוק, די גלידער באװעגלעך, װי ער װןןלם איגגאנצן געװען געםאכט םון אלט, בויגיק שטןןל. בײם זעצן בויגט זיך דער אויבערשסער סײל קערסער, בלײבט הענגען אויסן אונסערשסן מיט דער שארי• קײס םון א לאנגער קלינג, װןןם קען יעדע רגע צוםאלן, איבער• שנײדן, װןןס קומס איד אין װעג ארײן. — איר םארטרעם ײדישז — םרעגם םיך דער קעניג אין ענגליש. — יןן. — חידוש איך זיך, םארװןןם כ׳וןג אים נישס םאיעסטאט. — איר קופט דןןך םון װילנעז — נײן, םון נױ־יןןרק. דער אויבערשסער םײל קערסער גיםט זיך צונויף םיסן אונטערשםן, טײלם זיך באלד ןןס און דןןם ברוינע סנים לאבס די לאננע םים רוען נישט: — וױ קומט עסז כ׳דערצײל אים װעגן ײדיש, װעגן ײדישער ליטעראטור. ער הערט מיט מויל און אויעדן און רײםט םיר איבער: — איר װילט דןןך נישט זןןגן, אז בײ אײך אין הױז רעדט םען ײדישז כ׳םײן, איר רעדם דען ײדיש םים אײער םאפיליעז כ׳שטוים זיך ןןן, אז דער קענינ םײנם העברעיש און כ׳סרוביר אים קלןןר פאכן דעם אונטערשיד. — יןן, יןן, כ׳הןןב געםײנט העברעיש.—צעלאכס ער זיך װי א קינד — כ׳האב א באקאנטן, קען ער די ביבל אין ןןריגינאל. — מײן צען יעריק ײנגל, קעניג, קען אויך די ביבל אין ןןריגינאל. י — אזוי... אזוי... — באנלײט םיך דער קענינ צו דער טיר. זעט אוים אי װי א רבי. אי וױ א געצנדינערשער גןןט. ס׳זעצן זיך אוים הןןלענדער, דענער. שסאניער, סןןרסוגעזער. די םלאװישע םעלקער פארנעמען דעם צענסער — סןןליאקן, ױגאסלאװן, טשעכן, בולגארן. די רוםישע עמיגראציע איז נישט געקוטען, נישס געהאט אויף הוצאות. ם׳באװײזט זיך א דעלע־ גאטקע פון אםריקע, א צװײטע סון אויםטראליען. אםעריקע זיצט ןןן א זײט, זיצט אבער מיט חשיבות. און צװישן די אלע לענדער איז םאראן א שסראך -ײדיש — נישט קײן לאנד, װןןס םארטרעס דערװײל ניו-יןןרק, װארשע, װילנע. מענלעך, אז אויםן זיבעטן קןןנגרעם װעט ײדיש אויך םארטרעסן אר־ גענטינע, אפריקע — אלע װעלם־םײלן. דײסשלאנד בונטעװעט זיך, װערס געשסיצט פון םראנק־ רײך, װיל נישש לײדן, װןןם ענגלאנד האט דרײ שטימען — אן עננלישע. א שאסלענדישע און אן אויסטראלישע. — אויב אזוי — טענהן דײטשן — קענען מיר האבן אזוי פיל שסימען, װיפיל דיאלעקסן מיר הןןבן. — גערעכשז — שרײט קרעםיע. דאראטעא מעקקעלער, אן אויסםראליערין מיט א םיגארעסל צװישן די דינע פינגער, אסעלירט, מען זןןל בײ אויםטראליען נישט צונעמען דןןס רעכט צו שסימען. זי גיט צו, אז די לי־ סעראסור ליגט נןןך אין די װינדעלעך, װערט געשריבן אין ענגליש, האט אבער מים ענגלאנד גןןרנישם װןןם צו סון, פונקט װי די אמעריקאנער ליסעראסור. ם׳רעדם סיסטער סאוער םון שןןטלאנד, םאררופס זיך אויף ײדיש. — ײדיש איז עפעם אנדערשז — שפריננס אויף דער הןןלענדער. — עפעס אנדערשז — שרײס קרעסיע, װןןם װיל גלאט נישס, מען זןןל צופיל דרײען א קאפ מיט ײדיש. — עפעס אנדערשז — שםעלם זיך אויף דער עלעגאנםער עםטרײכער םעליקם םאלטען. — מײנע פוילישע קןןלעגן — רוף איך זיך ןןן — װעלן באשטעסיקן, אז ײדיש איז נישט קײן סוילישער דיאלעקם... — אױב שאטלאנד הןןט א שסים—שסרינגם אויף טעאדאר דויבלער און זײן רבישע בןןרד בדוגזט זיך — םארװאס נישס אונזער ברוינשװײגער דיאלעקטז קײן םארגלײך םיס ײדישו ײדיש איז קײן דיאלעקט נישטז נײן םיליאן מענטשן רעדן ײדישז ײדיש הןןט א ליטעראטורז און דערצו האבן מיר אלע ןןנערקענס ײדיש אויםן םינםטן קןןנגרעסז קײן סארגלײךז סון אלע זײסן טרןןגן זיך: — ײדיש — ײדיש — ײדיש _ בײם העניג םןןנטיק עלף םארםיטןןג הןןט דער קעניג געדארםט אוים־ נעםען די דעלעגאטן בײ זיך אין פאלאץ. דערבײ הןןט םען געלןןזט װיסן, אז מען דארף זיך ןןנסון .גאלא׳. מארטין נעקסיע, דער דענישער רןןםאניסט, אגיסירט, םיר זןןלן נישט גײן. — םיר הןןבן אין קעניגלעכן סאלאץ גןןרנישס אנגע• װױרן, דארםן םיר אהין נישט גײן.—בײזערט זיך נעקםיע און זײן איבםען-קןןס טרײםלם זיך. — ס׳איז דןןך נישט מער, װי א צערעםןןניע... — און אז שוין יןן גײן, איז אין װןןכעדיקע קלײדערו — װןס דארםן פיר זײן םרומער םאר קןןםוניםטןז —