Literarishe bleter · 1928-06-29 · 26 (29.6.1928) · p. Seite 513

513 ייסזרןריו? נלןוןר 26 וועלט־כראביה זיך נאך פער די צןל ארײנגעשיקטע דיכ טונגען. אײניקע נױ״יןןרקער צײטוננען הןב מקוםען אין לויף טון יןןר ססס.ס15 געדיכסן׳ םץ װעלכע עם זענען {)■געררוקם געװןןרן בלו ז 3000.—147.000 זענען ארײנגעםאלן אין רעדאקציע-קארב. םען שלזןםט נישט און םען רוט נישסו ס די אמזריקאנישע צײטשריםט .אטלאנ- טיק ם)):םלי פרעס״ הןןט באשםיםט א קזןנ- קורס אויף דער נעסטער ניזןנראםיע. דער פריז באטרעםס 5000 דאלאר. די ביאנרא- ם־ע קען זײן םון װאס־נישטיאיז פערזאן םון װעלכער ס׳איז צײט. עם קענען אויך ארײנ• געשיקם װערן אויטאביןןנראםיעס. ס אין מאסקװער םלוכה-םארלאג .טעא- קינא-פעםשאם״ דערשײנט אינגיכן דער ער• שטער באנד םון דער ״געשיכטע םון רוםישן מעאסער״םוןדי עלטםטע צײטן ביז הײנט■ צו-טןןג. דעד םחבר איז װ. װםעװאלאדסקי- גערנגראס. דאס װעט זײן די ערשסע נרויסע, נרינטלעכע ארבעם װעגן דער נעשיכסע סון רוםישן םעאטער. ס נישט געקוקט אויף דעם קאםף סון די םןןװעטן קעגן אנאלםאבעםיזם, געסינען זיך נןןך איצס אין רוסלאנד אן ערך סון 38 םיליןןן םענסשן, װןןס קןןנען נישס לײענען און נישס שרײבן. העכער 7 םיליאן קינדער גײען גישט אין שול. ס אין יןןר 1926 זענען אין לןןטװע ארויםגענאננען 83 צײטונגען, דערסון 63 לןןסװישע, 9 רוםישע, 5 דײטשע, 4 ײדי- שע, 1 סוילישע און 1 ענגלישע. צײס- שריסטן איז אין דעם יןןר דערשינען 231, דערסון 186 לןןטװישע. ס2 רוםישע, 16 דײסשע א. א. װ. די צןןל ארויסנעגעבענע ביכער הןןט באטרןןםן אין דעם יןןר 1524 בענדער. ס אין דײםשלאנד איז איצם םאראן 1900 שולן, װןןם הןןבן שוין אײגענע קינא• אפאראטן, און ספעציעלע זאלן צום אוים- םירן געהעריקע סילםען. אץ א גאנצע רײ דײטשע שטעט זענען סאראן םפעציעלע סילם-סעפינארן סאר לערערס, אין װעלכע ם לערנט, װי אזוי זיך צו באגײן םים די םילם-אפאראטן. א חוץ דעם באםיט םען זיך צו שאםן אלץ םער קורםן םאר אוים- אילרן םילם-ןןפעראטןןרן צװישן די לערער. ס אין רוסלאנד דערשײנעי איצט 556 צײםונגען, אין אן אייסלאנע םון 747 7,683 עקזעםפלארן. םער װי א העלםס דערשײנט אין םןןסקװע. די צײםונגען דערשײנען אין 49 שפראכן. צײטשריםסן איז םאראן אין רוםלאנד 1291 םיט אן אויסלאגע סון 540 8.403 עקזעםסלארן. ס דער קיםענדיקער, איבעראיןןריקער פען-קאנגרעס סון די װעלס-שרײבער װעס םאיקוםען אין װין, און דער איבערצװײ- יאריקער פען-קןןנגרעס װעס, א סברא, צו• נויםגערוסן װערן אין װארשע. ס ראבינדראנאט סאנארע, דער בא- װוםטער אינדישער דיכסער, קוםט צוסןןרן קײן אײרןןפע. סאוערװײן םײנט, אז זשורנאליםטיק איז אײגנםלעך א קינםט, װעלכע םוז זיך ןןבער שטיצן אויף װיסנשאסט און פראקסיק. דער רעםערענם הןןט זיך אפנעשםןילם אויף דעם באזונדערן םטיל, מ ם װעלכן ס׳בא- נוצן זיך די זשורנאליםטן, ןןפהענניק סון דער סביבה אין װעלכער זײ געסינען זיך. אזוי םוז, צ. נ., אן אםעריקאנער זשורנא- ליםם שרײבן אזוי, אז ס׳זןלן אים קןןנען לײענען אי דער, װןןם װידםעט דער צײ• םוננ א פןןר פינום אין טןןג, װי אויך דער יעגיקער װןןס .שםודירט׳ א צײםונג א פאד שעה. אין איםאליען שרײבס מזן ארםיק• לען, װי אםארצײכעגיש סון אן אינהאלס. אין םראנקרײך און אין ענגלאנד לײענט םען צײסונגען אויף דער גאם, אין װין און נערלין אין קאסע-הײזער. אין יאפאן לײענס דער ארבעםער בעתן םיטאנ א אז.װ. ס װענן די רוסישע םילפען שרײבם די .םןןסישע צײטונג״: דאס, װןןס דער םילם .פןןסיןןפקיך איז דער נעססער סון אלע ביז־איצםיקע םילםען, באװײזם גןןר- נישט. עס הןןט געקןןנס זײן א צוסאל. ןןצער זינט דעםןןלם האט םען געפאכם אוםענדלעך אםך אנדערע אין יעדן פרט אױםערגעװײנםלעכע רוםישע םילםען. און אויב גישם אלץ איז אינגאנצן נעלוננען, הןןט םען דןןך נעקןןנם באםערקן, אז םען הןןס דןן צו סון םיס ױננע קרעסםן און סרישער ענערגיע*. אריבערגײענדיק צו דעם נײעם רוסישן םילם, װןןם װערט איצט געװיזן א־ן נערלין, .טןןסקװע, װי עס לאכס און װײנט״—שרײבט דיועלבע צײ• טונג, אז דער^דןןזיקער עקםפעריםענט איז נישם געלונגען. ס אין װין װערם איצט געבויט א ריזי. קער הילצערנער נעבײ סאר זיננער- קןןנצערםן. די םצענע איז אויסנערעכנס אויף 35,000 זינגער. ערםער םארן פוב- ליקום װעם זײן 0 40,00 דער שםח םון דער דןןזיקער זינגער-האלע באטרעםט 300,000 קװאדראט םעסער. םארן רעזשי- םער איז באשסיפס אטורעם, סון סינף םעסער די הויך, ער זןןל קאנען ארוםנע- סען םיטן בליק דעם ריױקן כןןר. דאם אויםשטעלן די געבײדע װעט אפקאסםן אנדערטהאלבן םיליאן שילינג. די נעבײדע איז באשטיפס סאר די זיננער-פײערלעכקײםן װאם װעלן םארקוםען צװישן דעם 23—18 ױלי. ס פיראנדעלא האס איצס אויפגעםירט זײנע א נײע דראםע ,די נײע קאלאניע**. ער האס געװאלט אין איר אויםכאפן דעם ריטם סון דער פענטשלעכער געזעלשאםס, װאס גײם םון אנארכיע צום געועץ, גדי דערנאך זיך װידער אוםצוקערן צו אנארכיע. דאס שטיק איז דורך דער קריטיק נישט גוט אויסנענוסען. ס א נױ-יארקער צײטונג גים םאלגנדיקע םסאטיסטיק: אין די חדשים םון םערץ ביז םאי האבן צװעלף גרויסע צײטוננען באקו- םען צוזאםען םענלעך העכער 400 געדיכסן װעגן סרילינג. אין הארבסט םארגרעסערם ס די םענםאציע סון טאנ איז נאך אלץ דיקעלנער פרעםע-אויסשםעלונג. ם׳אנסדעקס דארם אלץ נײע חידושים. די דײטשע רעגירוננ האם דארם אויםגעשםעלם פאר- שידענע דאקופענסן סון די געהײםע אר• כיװן, װאס האבן אשײכות צו דער אנט- װיקױנג סון דער פרעסע. די דאזיקע אפ- םײלונג איז אסשר די אינסערעסאנסםםע. אזוי נעסינט זיך דארם אין דער אפטײלוננ .צענװר און פרעסע״ אן עקיעפפליאר םון דער .םןםישער צײסוננ־ םין 31 אויגוסם 1826 (די .סאםישע צײםוננ״ דערשײנט ױנס 1704 יאר), םיט אנענו ער באשרײ- בונג פון די םײערלעכקײסן לבבוד דעם ךך נעבורטםסאנ סון נעטען. דער דאזיקער עקזעםפליאר האס גורם געװען אשםרענגן באסעל פון םרידריך װילהעלם 1, צו די דײםשע צענזארן, אז זײ זאלן םער נישט דורכלאץ אזעלכע אויםםירלעכע םײערלעכע ארםיקלען, װאס קאנען נישט זײן םײערלע• כער, סון די באריכסן סון די ^עניגלעכע סײערוגגען, װײל דאם איז א פחיתות־בבור םאר דעם קעניגטום —אן אנדער באםעל םארװערס צײסוננען צו שרײבן רעצענזיעס םין די םעאסער-פרעםיערעס םאר אכש טאג נאך דער ערשסער אויםםירוננ. דער םאסיװ סון דעם באםעל איז, װאם די שלעכםע אפרוסן װעלן אפהאלטן דעם עולם צו גײן אין טעאסער, אין דאם װעט ברענגען שאדן דעם טעאטער בכלל. ס׳איז אויך אינטערעסאנס נאך אן אויסשםעלונג .די דײששע געשיכטע אץ װפנס־פלאקאשן־. דא געסינט זיך א םודעה םון דעם ,פרא. װיזאדישן רןװאלוציאנערן צענםראל-ראס״ םון 11 אקטאבער 1919. געחתםעם א ז ערנסש סאלער. (דער דאקיםענם שםאםם םין דער צײט, װען די דײםשע קאפוניגטן הןןבן גגפרוװס איבערנעםען די םאכס אין דײסשלאנד). אן אנדער פלאקאט האס די אונםערשריםט .קאפ, רײכםקאנזלער־ און נעבן אים ליגס א ששעק-בריװ װענן דעם דאזיקן .רײכסקאנצלער׳ (די דאקיפענטן ששאםען םון דעם .קאפ-פיטש׳). אין אן אנדערער אפטײלונג .שםאט און פרעסע־ װערם פארגעששעלט די באציונגען םון דער מלוכה צו דער פרעסע. םען זעם װיסיל געלטער די דײטשע רעגירונג האט ארויסנעגעבן, פדי צו שםיצן די קאנסער- װאטיװע פרעםע א. אז. װ. אין דער טעכ• נישער אפשײלונג געםינס זיך צװישן אנרערן םאלגנריקע םטאטיםםיק: ״די דײםשע רײכםבאן האט איבערגעםירט אין 1927 יאר 83.000,000 עקזעםפליארן םון דער ,נערלינער אילוסטרירפער צײסוננ* (װאכנשריסם), ססס,146 םאן דרוק פאפיר א,*אז. װ. ס אין פיאג האס םען גזנעםנס א םלוכה• שול פאר זשורנאליםטיק. צו דער ערעסע- נוגג איז אײנגעלאדן נעװארן דער רעראק- טאר סון פאריזער .םאםען״ זשול סאוער- װײן, װעלכער האס אויך געהאלםן א רעםע- ראס אויף דער םעפע: .צי איז זשורנא- ליםטיק אװיםנשאסם, קונםס צי רוסינע*.