Literarishe bleter · 1928-06-29 · 26 (29.6.1928) · p. Seite 512

26 זא ל-םערארישז נל^םער 512 גװײסלהאפסער פלןןנטער פון כלערלײ ,שאנסזזיעס׳ 1ײ א שרײמר, װזןם קוםט סון נישט-קוןנםראלירסער, נישט אײנגעהאלסענער ״שרײב-שםיםונג*, נעשריבן סון א לײכסער האנט און שװערן הילבערנעם םסיל, װאס מאםערם אײן דעם לײענער. דער םחנר באנים זיך נו זײנע העלרן זײער םוניעקםיװ, אלע זענען גוט, אלע זענען װויל,—עם װאלס געװען גאנץ סײן, װען ער זאל עם רון םון א געװיסער הויך. ער גים פענטשן אין סאלשער ליכם. אט איז א םוםטער סון דער שילדערונג, נעת שבעלע, דעם רבינס טאכםער, קופט אויםן אסגעיעדכן ארס, אין װאלד, דך םרעפן פיס א־ר נעליבסן, דעם נעל-תשובה,: .װען זי איז אנגעקומען אין װאלד ארײן, און אים דער• זען שסײן לענן א בוים און נעסן און זינגען (״זכרגו לחײם*, ״םי כפוך אב הרחםים*, ״פסםר חײם״ א. א תסילזת—ש. ז.), האס זיך איר געדאכס, אז עסעם א זעונג האס זיך אנסילעקם פאר אירע אויגן. זי האס געקוקט און געקוקט, געםײנס, אז זי װעס זיך אויסניכסערן םון דער זעונג, אנער אירע אויגן האנן אלץ דאס זעלגע געזען. זי האס דאן א םראכס געסון: .אסשר איז דאם א םלאך? אבער זי האם געזען, אז דאס איז יאסל און אין איר קאפ איז גענוירן געװארן דער זעלבער געדאנק: ער איז סאקע א מלאך, און דעריבער האס ער זיך םריער סארשםעלס פאר א גנב. ״די זון האט אינט געגאםן אויף יאסלען איר אינם געלײ• םערס גאלד. סונם בוים, לענן װעלכן ער איז געשסאנען און גע- זונגען, זענען די םאלנדיקע גרין-ברוינע בלעסער ליגן נענליבן אויף זײן קאפ אין גענילדעס א גרין-נאלרענעם קראנץ אויף זײן שסערן..." אזעלכע נעסלאסענע שטעלן זענען אין בוך םאראן סיל. ס איז כםעט נישם בו גלויבן, אז דאס זאל קענען שרײבן א םחבר, װאם האם אין אנדערע שםעלן פון בוך נאװיזן אזא סײנעם חוש פאר אמתע רעאלע שילדערונגען. נישס געקוקם אויף רי אויסםערלישע דעסעקםן, האס שמואל לעװין נעגעבן א שםעםל גאגץ אלזײטיק. אויסשעסנדיק און םאר- ביק. אין דער האנדלוננ האס ער ארײנגעבויגן די אלע עלעםענסן סון א ײדיש שסעםל. פונם רב פיםן רבין גיזן גנב. א רײכע נאלעריע סון טיפן: חסידים, בעל-פלאכות, םאבריקאנםן און אר- בעםער, נעזעלן, װוילע ױנגען און סויערן. א סערסאנאזש, װאס לעבס דך אוים אין דעם דאזיקן ראפאן אױף םלװה-םלכהס, בריתן, חתונות, שםרײקן, הוליאנקעס, גנבות, געשלעגן א. א. װ. דאם װערק שטײם א ו י פ ן װ ע ג בו אן עסאסײ. ם׳איז באםת א שאד, װאם אזא םין רײכער שסאף איז אזוי םאנדעם באארבעם געװארן. דער םחבר סראסאנירם דורך זײנע העלדן א םין םסושםשן סאביאליזם, א פאטראװע םון ײדישקײם און קריססלעכקײם, סון םליתים םיט נלםים, װאם אײן גאם װײסס, װי זײ װעלן דורכקו• םען גװישן זיך. דער םחבר האם זיך נישם נאר גישס באסרײם םון די פאראנענע דאגפעם, נאר נאך אנגעשלעפם נײע כלי-קודש ױססם היסםערישע רײד רוסן ארויס א שםײכל. און ס׳איז אינםע• רעסאנם: דװקא וײ װאם דער םחבר האס געװאלם םאכן זײ סאר סערזענלעכקײםן, זענען ארױם בײ אים בלאס. נישם אזוי דארף םען אדורכםירן אידעען אין א קינםסלערישן װערק. דער םחבר האם בעםער באדארפט אנשםאם אידעען, שםעלן זיך פאר אן אויסנאבע די קינםסלערישע שליפות סון זײן װערק. אויף אס דעם װעג װאלס ער סיל פער דערגרײכס. ש. טעאטער ״על־ייזעוכש״, קאראװע 18, סעל. 241-13. װילבערטתפע װאך־רעפערבואר אנפ ם. םזאה. טעגדיעך הידרש השנכמ ״יזשלוםאש *ונויסנןשםעלט ם*ר דעי• בלנן און רןזשוםירם — ם. װיכערם ■םי*י ייװין — נ׳נזזננ ■ין ד1י1ת (יזפ*!). *ןריןנ ח. <>**>•, װ*ר■*, 1928, 544 >. די צײם סון דער האנדלונג אינם ראמאן — םשפעות די יארן 1905—1906, דער סוף םון דעם סיפור-הםעשה װערט דער- בײלט דורך א זײדן; דער פחבר, הײםם עס, באהאנדלם די דאײקע בײס םון א װײםער סערספעקסיװ. און הנם אינדעראםתן א־ז עס נישט אזוי לאנג, איז אונזער װעלם דורך דערבײם נרײז-נרא גע- װארן, און װעגן יענער גײס קען םען דערגײלן םיטן נוםח: אםאל איז געװען. צו שםײן אויף אזא װײםן םהלך סונם שסאף װאלט אװדאי געװען א םעלה סארן ראםאן, װען דער מחבר װאלט נישס אזױ שםארק נענויגט נעװען גו אפאסעאזירן; װען ער זאל בא- װײזן אײנגוהאלסן דעם שטראם םון זיײן אומאויםהערלעכן, 'לירישן איבערפלום, װאס האט די גאנגע דערגײלונג, אזוי-צו-זאגן, אפגע• צוקערם. דער ראםאן איז צו זיס, צו גערםלעך, גו באגײםטערט, דער םסיל איז ארויס סון זײן גדר און םארפלײגט די ברעגעס פון יעדער װירקלעכקײט, אפילו םון װארשײנלעכקײם, און דאס איז אין דעם דאדקן ״רעאלן* װערק גורם אלע װײסערדיקע חסרונות. דער אינהאלם: א קלײן פויליש שסעטל, םים די סרוםע זכרונות פון א גדיק, א רבין — דאס הײליקע שנײדערל, םון װעלכן פיר דערװיסן זיך סון דער אלסיטשקער באבען פאר איר םויס. דאסדאזיקע שםעטל אינדוםטריאליזירט זיך און װערט סארװאנדלס אין א פאבריק- שסעסל םיט פאבריקאנםן. ארבעםער, שםרײקן און רעױאלוגיעס, װאס שנײדן איבער דאס ײדישע לעבן און צעבײלן עס אויף אלם און ױננ, אויף סרופע״ און אפיקורםיס. גװישן די ױנגע נעסינען דך די אײניקלעך םון דעם הײליקן שנײדערל ױסף און זײן שװעכםער מרים, א רעװאלוגיאנערין, װאס גײט װוינען מיט א קריסט. עפעס אויף א מאדנעםיאוסן זענען די בײדע יװנעלײט, סײ יוסף, װאס פרעדיקט די תורה פון די נביאים און םון זײן עלטער־זײדן דעם גדיק און םײ זײן שװעסטער, װאס שטײט םיט קאלטע אויגן בײם םויט םון איר פאטער— די סארקערפערונג סון שםואל לעװינס נײער תירה. אין דעם שטעסל איז אויך םאראן א םאלשער רבי פיט א רביגין םים זײערס א םאכטער, װאס האס ליב ױםסן, האט אים ליב אזוי לאנג, ביז אין א שײנעם םריםארנן איז זי אוםגעריכט סאר אונז גאר סארליבם אין דעם גנב יאסל. ער א־ז עפעם מאדנע ענלעך צו קריסטוסן, האס םיסטישע װיזיעם סון שנײדערל, ער װארסט אװעק זײן שיקסע, םיס װעלכער ער האם נעלעבס, גנבעם גו א קרוציסיקם בײ א פויער אין דאיף, קומם גיריק אין שסעםל און װערט א רבי, װאס שטעלט פאר םאר דינע חםידים דעם אייםגעלײזסן קריםםום דערװײל האט ער חתונה םים שבעלען, דעם פריערדיקן פאלשן רבינס סאכסער. ױםף װידער נעםט אנםײל אין דער באװעגונג, װ״ערם צוליב זײנע אידעען (װאס גײען אױף אײן ליניע םיס יאםלם םעשים) אויסגעשלאםן סון דער פארטײ, פארט נאך דעם זיג סון דער רע• אקגיע אװעק קײן װארשע צו װערן א שרײבער. בײם ם־ף טרעםן םיר אים װידער בײם נײעם רבין, קװיקנדיק זיך פים די זםירות, פיס ײדישקײט א. א. װ. ס׳איז אײגנטלעך א םאדנע םעשה. דער םחבר איז אויסן נעװען אונז גו געבן א בעל-תשובה םונם אלסן ײדישן שניס. װאלף דוד, יאסלס םאטער, דעם שםאם-גגב, לײזם דער פחבר אוים סון זײנע עבירות דערםיט, װאס ער טום אים אן א םיתה-םשונה. די קאפיטלען, װו דעי דאזיקער גנב װערס נעשילדערם, זענען די שענססע אין דעם ראםאן״ דאם בוך איז' םול פים א פין ערב-יום-כיפורדיקן פאטאס םון םחילה און סליחה, װאם איז אםט אין א שםארקער כתירה צום רויען נאםוראליזס, װאם װארםס זיך דורך אין א סך ערטער. לםשל, די םגענעס סון די חדר-עקזעקוגיעם, די סצענע. װו דער ננב װאלף דוד נײם ארויס אויסן הויף אײנשםילן א געשלענ גװישן זײנע יוננען... אין די דאזיקע םאםענטן סילם זיך דער מחבר קרעססיק אין דער שילדערונג און ער גים אײן קאפיסל שענער פון דעם אנדערן. אץ ד י סײלן סון דעם ביך, װו ער גים אינער• לעכע נשפה-גושסאנדן םון םענטשן, איז ער אבסאלוט נישט איבערגײגנדיק בײם דערצײלן װעגן זײנע העלדן די אויםטערלי• שע. א<םדערװארטע זאכן,;עםט ער עם פארענטסערן םיס ססײדא־פםיכאלאניע, װאס ער דערלאנגט םיט א סילער מאם אויף צענדליקער (און ה־נדערםדר) עםודים. עם איז א םין לירישער