Literarishe bleter · 1928-06-29 · 26 (29.6.1928) · p. Seite 510

26 א ליװ רװיװ 1<װ;ר 510 .קריטיה.־ועצענױעס. ודי9רי/^7* ביבליאגראפיע.—כראביה. ד ז װאס מען שוײבט װעגן ביבעו. ןר^יפ2 ם. גןרקײ דןס נ?ס?6ס םין רי *רסןסןוןױוס, ײדיס: ס. נײדין, ס*רל#נ ,נלחות״, װןרעזנ 1928, 420 ז. אבער די ערד הויבט זיך שוין אן עי װאקלען אונסערן אײרזןפעיזירטן, אינדיסטריאליזירטן בןןדן. אין שױם םון דער בורזשואזיע גופא קוםען אויף די מיקרןןבן, װןןס װעלן זײ סאר- ניכטן. פון אײן זײט םיאסרם עלטערער זון איליא, װעס װארפם דעם סאטער אין פנים ארײן די גרויזאפע, ןןבעי גערעכטע װער- םער: .אט איז דארט א גאנעער בױז-עלםין דערהרנעםע סון דער סאבריק׳. ער װיל נישט װײסער םירן זײן םןןטערם געשעםסן און שטעלט זיך אין די רעװןןלוציןןנערע רײען םון די, װאם װילן באזײטיקן די בײזע קראםט פון םןןטערם פאנריק. און םון דער צװײסער זײט זײן ױננערער זון, יאקאב, װעלכער איז בלויז םעיק אויף בו געניםן דעם װוילטאג, װעלכן די אננעזאםלטע עשירות פון זײן זײדן און פאסער *קענען אים םארשאםן. דאס העכסםע אין לעבן איז פאר אים דאס נעםיל סון ןןננעועםיקטקײם. ער איז דאס דעגענערירםע אײניקל םון זיגרײכן, םעכטיקן זײדן. אויב איליא איז די געזונסע פרוכס פון זײן קראנקן קלאסן-געװיסן, איז יאקאב זײן םארפוילס בלאט. יאקאב םילט ױך נישט בװישן זײנע מענטשן װי א באלעבאם. װי זײן זײדע און םאטער, ער םילס זיך װי א סרעמדער בװישן שונאים. ער,פילט זײן ןןפהענגיקײט סון זײנע סאבריק-ארבעטער. ״װי כלוםרשט ער, יאקאב ארםאםאנאװ, דער בארעבאס, װאלט געװוינס בו גאסס בײ פענטשן, װעלכע אר• בעטן אויף אים, ער װויגט שוין לאננ און האס זײ דערעסן; זײ ...קוקן אויף אים אזוי, גלײך זײ װאלטן זאנן; ״װאס-זשע גײםט נישט אװעק שוין? בײטי." אבער אזעלכע גײען נישט אװעק אלײן. ער װערט דער ערשטער אװעקגעטראגן דורך דער רעװאלוביע, װעלכע ס׳ראט שוין לאנג םארויסגעזאנט דער הויף-שומר טיכאן װיאלאװ, די פארקערפערונג סין רוסישן סאלק, פון זײן געװיסן און רככה. די דאזיקע װונדערבארע געשםאלט, װןזס איז אזוי סארנעפלט און כפעט אנאנים װי דאס פאלק, האס שוין סון לאנג געםענהט, אז .נעשעססן* םאכן האט דער סײװל קינען אױסגעלערנס...* .פען װעס נאך די בערקװעס אויך בעשיטן. נאר—װי דעןז דאס פאלק איז נישט םון אײזן״. דער דאזיקער סיכאן זאנס ארויס דעם לעבטן אפת דדם אלטן, גוססדיקן פיאטר ארטאמאנאװ אין דער לעבטער םעכטיקער םבעגע. דאס איז אין אלנעםײנע שסריכן די ראם סון בוך. אבער אט די ברײסע ראם װערט בולם נאר פון דערװײטנם. גײט' םען בו בום בוך םין דער נאענטן טרעס די ראם אפ אױסן הןןריזאנט פ*ן בוך, װ״ל ער נעמט אים ארום, אבער ער םילט אים נישט אױס. ם׳דארף זיך נישט פארשטעלן, אז די סיםבאלישע פיגורן םון בוך זענען נישט מער װי סויסע םיםבאלן, װאם סארענדיקן זײער אױםגאבע דורך קלאר םאכן א נעועלשאםטלעכע דערשײנוננ. די פערזאניםיבירטע פערזאנען סון גארקיס דאזיקן בוך זענען אזוי םול מיט*פערזענלעכן לעבן, אז זײ םילן אוים מיס אים דאם בוך ביז איבעי די ברעגעם. די םאבריק זעען פיר כםעט נישט, — ם׳דערבײלס אונז װענן איר. איר עקזיםטענץ שפיגלס זיך אפ אינם לעבן םון די ארטאמאנאװם, איר רעדער-נערויש דערטראנט זיך בו אונז װי א װײטעריאפהילך. אויך דאם יורן סון דער אר• בעטער-באװעגונג און די רעװאלוביע אלײן זעען מיר נאר אום• דירעקט — דורך דער פריזמע פון דעם פאםיליע-לעבן םון דינ ארטאםאנאװס. אסילו דער יונגעד איליא אדטאםאנאװ, װעלכן נאדקי שיל- דערט מיס אזויסיל ליבע אלם קינד און יוננסלעכן, כל-זםן ער געפינט ױך אין פאטערם הויז, פארשװינדט םון אונזערע אױגן װי נאר ער װערט א רעװאלוביאנער. מען הערם, אז ער איז אין סיביר, אז ער סירט אן םיט דער רעװאלוביע. דער ד^זיקער .דאם געשעפט םון די ארטאםאנאװס׳ איז אײנם םון נאר- קיס לעבסע װערק, אין װעלכע דער גרויםער רוסישער שרײבער װיל אפשפיגלען דעם לעבםן האלב-יארהונדערט סון רוסישן לעבן. די ראפען סין בוך זענען זײער ברײט, עס נעםם ארום די עפאכע פון .אן ערך בװײ יאר נאך דער םרײהײם״ (ד. ה. נאך דער פויערן־באםרײונג) ביזן אויסברוך םון דעם גרויסער רוםישער רע• װאלוביע. דאס בוך דארף פארשטעלן די אינדוסטריאליזאביע פון רוםלאנד, נאכן אונטערנאנג םין פעאדאלן סדר, און דעם אונטער- נאננ סון די נײע עקאנאםישע הערשער — דעם בורזשואזן קלאס אין די כװאליעם סון דער סאציאלער רעװאלוביע דער באסרײסער פױעד איליא איסאכאגאװ, א ריז, רײסס זיך ארײן אין דעם שטעסעלע דריאפאװ, בויט*דארם אויף אפא■ בריק. איליא ארטאמאנאװ איז די סארקערפערוננ פון דער באפרײ- טער פאלקס-ענערגיע, * װאס הויבט אן בו לעבן אויף אײגענער אחרױתי״בו לעבן, — זאגט ער צו זײנע קינדער, — װעט אײך זײן שװער, איר אלײן זענט פאר זיך געזעץ און שוץ. איך, זעט איר, האב נעלעבט םיט םײן װילן, נאר— װי םען האט געהײסן.. אן אחרױת איז גרינגער בו לעבן, אבער װײניק זינען׳. און דעם נאנבן זינען זעס די דאזיקע קאלאסאלע באפרײטע ענערניע אין אויםבויען דעם געשעםמ, אין אויסבילדן פון זיך א קלאס, װאם זאל איבערנעםען די פאכס בײ די סריערע בעלי בתים—די פריביים. אינסער איליא ארטאםאנאװם בװײ זין, פיאטר און אלעקסײ, בעװאקסט זיך די פאבריק ״אין א נרױס-אינדוססריעלער אונטערנע- מינג. םיר האבן שוין פאר זיך דעם אױםנעשפראכענעם בורזשואזן קלאס םים זײן גאנבער ביניש״ר איבערגעבנקײט בום גאלדענעם קאלב. װען דער ױנגערער ברודער אלעקםײ רעדט װענן דעס, אז .די באאמסע, די םיניםטארן זענען בײ אונז נישט אזעלכע, װי םען דארף...* ענםםערט אים דער עלטערער: ״דאס איז שטותיםי סאר די פײצים לוינס עס בובונעםען די מאכס בײם קײםער, די פריבים װערן ארעם. אבער םיר אן דער מאכס װערן אויך רײך... דער קײםער איז — אדעפב, דאס האבן םיר פון אים די גאלדענע חזיסניס״. די דאױקע בװײ ברידער, — װי בכלל אלע הויפט-פיגורן פון דאזיקן בוך, — זענעז סארקערפערונגען סון קלאסן און סון ריכטונגען אין די קלאםן. פיאטר איז דער קאנסערװאטיװער, דער נישס-םאסקירםער סארשטײער סון אזיגרײכן קלאס, װאס איז נאקעט, טעםפ אין זײן עגאיזם אלעקםײ װידער איז דער ליבע• ראל־סארםאסקירסער, דער אידעאלאנישער פארשטײער םון זעלבן קלאם, םון זעלבן עגאיזם; ער רעדט .עזותדייק און נאריש װעגן׳ דער פאכס, װעלכע ער האס בדעה בו סארכאפן. דער עלטערער פיאםר, בײ װעלכן ם׳פלעגט זיך אםאל ארײנכאפן דער פטיכיש פױערשעי, עכס-פאלקססיםלעך רוםישער עקל בום גאנבן סוחרישן לעבן (װי, לפשל, בעת דער װונדערבארער באשרײבונג םון ניזש־ נער יאריד) סילט, אז אלעקסײ איז ״שארפער, קליגער פון זײ (סון די אלע םוחיים—י. ר.) און אפילו—געסערלעכער׳, אלעקסײ סענהט: .אינזער שפאנד האט אויף װאס זיך אנבושפארן — אויםן רובלו ...די באאםטע םוזן בײ אונז זײן אײגענע און אלע אונז גײיסקע פעגטשן — אײנענע סין סזחרים, כדי זײ זאלן אונזער זאך סאישסײן, אט׳. און די זאך םון דאזיקן קלוגן און געםער- לעכן איז. סארשטײט ױך, א טאפעלע. דער רובל און — די רײד װעגן רוסלאנד, װעגן רוםלאנדס םענלעכקײטן, װעגן אײראפעיזא- ביע א. א. װ.