Literarishe bleter · 1928-06-29 · 26 (29.6.1928) · p. Seite 503

503 ליטעראריע* 3 לזט 7 ר 26 זא יידישע הרנסט-געזעלשאפט אױ פאריז יצחה לינטזנעמײן/סריז — אין בער ין, פאריז, לזןנדןןן, ניי־יןרק, ירומלים... ערגע7 װי הןןס מען יןן עסעס אויםגעאקערט, ערגעץ װי דאט מען דאך עסװןןס פארזײט. ןןבער װי ןןרעם, װי נעבעכדיק איז די םרוכס םון די פרימיטיזע אקערם און די מןןגערע זוימען. בײשפילןז — מיר װעלן נעמען בלױז אזעלכע דרײ אימפןןזאנטע צענטערס, װי פאריז, לןונדןןן אין נױ־יןןרק. אויסער פרןןיעקסן הןןס סען אץ פאריז נןןך גןןרנישט דערגרײכם. נאך םאר דער װעלט־מלחמה הןןס מען אין פאריז נישט אײנמןןל געטראכט אין גערעדט װעגן א ײדישע םארײני■ קינג םון קינםסלער און קונסט־ליבהאבער — ס׳איז נןןרנישט דערםון געװןןרן ביזן הײנטיקן טןןג. אין לןןגדאן איז כלומרשם יןן עפעס סאראן: ,בן אורי׳ — א ײדישע קונםס־געזעלשאסם סון קונסט־ליבהןןבער, א גע־ זעלשאםם מיט א ביבליש־קלינגנדיקן נןןםען. מיט א יחוםדיקן ערן־פרעזידענט און א בענדליק מיטגלידער, װןןם זענען נישט בכוח אויםצוהאלטן א לןןקאל םאר זײערע נישס זײער בןןלרײכער .בן אירי* בילדער־קןלעקציע. אין נױ־יןןרקז — דאס זאטע ײדישע נױ־יןןרקז דןן צינדט זיך ןןן ס׳פנים—נישס םין בושה, נןןר סון כעס... שײן בעסער שװײגן, אײדער איבערחזרן די שוין אזויםיל מאל ארויסגעבראכסע צןןרן־װערטער. אויב מען מײנט ןןבער, אז נױ־יןןרק, אז אמעריקע נוי־ טיקט זיך נישס אין קונסס-הןןס מען א גרויסן ם?יװז. אין ניו־יןןרק איז געװען אמןןל א קונסה־נעןעלשאםס סיטן נןןמען ״די פיפלס־ארט גילד׳, װןןס הןןט אויך סארמאגם א ײדישע סעקציע. די אמביציעזע ,פילפס־ארט גילד״ אינאײנעם מיט די פרעטענציעזע ײדישע םעקציע איז שוין לאנג םארשװונדן געװארן. שפעטער הןןס זיך געגרינדעס א ײדישער ,קונסט־צענסער׳־, װעלכן ס־איז אויך באשערט געװען דער זעלבער טרויעריקער סוף. נןןך דעם אלעמען קען מען דען האבן טענות צו אונ־ זערע ןןרעמער װארשע, װילנע און א. װ. װארשע הןןס דןןך זינט יןןרן א ײדישע קונסט־נעזעל־ שאםם מיט אן לןןקאל םאר ײדישע קונסט־אויסשבעלונגען. װילנע זעט זיך אויס, הןןט אביסל געזינדיקס _ אסןןל,־ מיט יןןרן צוריק איז דארס געװען א םארײן םון םרײנט םון ײדישע קונסם. — װןןם קען מען ןןבער םאדערן םון אן ארעמער װילנע. װען ם׳ײדישע פאריז האלט נןןך אלץ ערב אזא מין דערגרײכונג. ם׳װעט ןןבער נישט דויערן לאנג, און מיר װעלן זיך דערוױסן. אז די ײדישע קונסט םארמןןגס אויך םרײנט אין פאריז. םאריז. יוני 1928 פארלאנ ב. קלעצקלן םאקסים נארקי מייז ליבדהײט פרייז 4.40 נילדן #דרעס•• פ 2 1>1״6|פ1יז ,פ׳וופג^זפ^ג ,"ז6חסץ8, נאך פיל םלענמאסישע און זײער פעפימיםטישע דעבאטן בײ די קאםע־טישלעך הןןבן ענדלעך אײניקע ײדישע קינםט־ לער באשלןןסן, אז ס׳איז שוין די העכססע צײם צו נרינדן אין פאריז א געזעלשאפם םון ײדן־קינסטלער. אזוי װעט עם מסתםא הײסן: םארײניקונג אדער געזעלשאםס םון ײדן• קינסטלער — אנדערש םןןרמולירן איז עם ביז איצט געװען אומםעגלעך צוליב זײער א סך סיבות. םען קען זיך נןןך נישט צוגעװײנען צו דעם זײער לןןגישן, פשוטן װןןרט: ,ײדיש׳. אזא אײנסאהעד און זײער צאגרײםלעכער באגריף, װי ״ײדישע קונםט־געזעלשאפם׳, איז נאך נישט גענוג רײף אםילו אין ןןם דעם סרײען, קןןסםןןפןןליטישן און פילשפראכיקן פאריז. דןןס װןןרס .ײדיש׳ איז איצט אין פאריז זײער עלאםסיש. יעדער אײנער הןןם זיך םאר דעם װןןרט זײן אײגענעם בא־ גריף. דןוס גאנץ׳פשוסע װןןרט האט פארשאםט די גרינדער םון דער געזעלשאפט א שװער שסיקל ארבעט. ם׳איז אבער דאך געלונגען צוזאמענצושמעלצן םארשײ־ דענע עלעםענטן אין א גרינדונגס ־ קעובערעאנט, װאס דארף דמען אלם םונדאמענס פאר אן אלװעלסלעכע ײדישע קונםס־ און קינסטלער־סארײניקונג. די אויפגאבן פון ןןס דער סארײניקונג קןןנען נישט װערן סארמולירט אין א צװײ־דרײ װערטער. דערצו םוז מען האבן סריער געגרינדעט אין אלע עקן פון דער ײדישער װעלס באםת אקסיװע און פרארוקטיװע געזעלשאםטן פון ײדי• שער קונסט און קינססלער. ם־איז גוט באװוסט. אז קינסטלער אלײן זענען דער ערגםםער עלעמענט צו ארגאניזירן זיך אין אן אינססיסוציע. יעדער קינסםלער איז דאך אן אינסטיסוציע אן־און־פאר־זיך — און אלם אזעלכער, שסרעבט יעדער קינססלער, װילנדיק, צי נישס װילנדיק. צו סעפאראסיזם. דאס איז א גרויסע שםערונג בײם גרינדן דיפראיעקסירטע ײדישע קונסט און קינםסלער־נעזעלשאפס םון דער גןןרער ײדישער װעלס. דער פראיעקט צו גרינדן אזעלכע מיני סארײנען חזרט זיך איבער בײ אונז זײער ןןסס. — צײסנװײז קען זיך דאכטן, אז עס איז שוין א כראנישער צושטאנד אט די פרןןיעקםן־ מאניע. װײל זינס איך געדענק זיך א שפרײזנדן אױף די װעגן פון דער ײדישער קונםס, איז מיר אוםעסום אויםגעקומען ןןנ־ צושטויםן זיך אן פראיעקסן צו גרינדן א ײדישע קונםט־ און קינססלער־געזעלשאםם. (און איך שפרײז שוין, דאנקען און לויבן גןןט, אויף די זײער ליבע און נישט־זעלסן גענוג פײנלעכע ײדישע קוגסט־ װעגן א היפשע פןןר יאר.) ס־געדענקט זיך נאך םון די םטודענטישע צײטן, אין דער קרןןקעװער אקאדעמיע. מיר זענען דןןרט געװען א צװעלף־ דרײצן ײדישע קונםט־אפאםטןןלן, א טײל םון אונז—א קנאפער מנין יונגעלײס—הןןט אויך פראיעקסירט צו שאםן עפעס א מין ײרישע קונסס־סארײניקונג, א יוננ־ײדישן קינססלער־און קונסט• ליבהןןבער־פארײן. ןןדער עפעס ענלעכם צו דעם. נישט געקוקט דערויף, װןןס דןןס איז געװען םיט א צװןןנציק יןןר צוריק, איז עם ביזן הײנטיקן טןןג נןןך נישט רעאליזירט. שפעסער הןןט זיך דןןם זעלבע אויך איבערגעחזרס אין אנדערע שטעט