Literarishe bleter · 1928-06-29 · 26 (29.6.1928) · p. Seite 501

501 ליזןרןרימנ נלןםן ר 26 זא דער זאך, װײל די ,זאך• איז כמעס אין יעדן פאראגראף אן אנדערע. איך הןןב דעריבער באשלאסן אי זאמלען אזעלכע װערםער, כדי איך זןןל אםןןל קענען אגװײזן אויף דעם אום■ גליק, װןןם איז באסאלן אינזער קולםיר׳װעלס. ןןבער װען איך הןןב ןןנגעהויבן בי זאמלען האב איך געזען, אז ראס אומגליק איז א סך, א םך גרעםער װי איך הןןב זיך םןןרנעשםעלס. איך הןןב עס געמיזס אויסגעבן. נאר בו־װאס זאמלעןז אס האב איך איבערגעלײעגט א קלײנעם ארםיקל, און געפינען דןןם דערמןןנםע אוסגליק אין א היסש ביסל װערסער, װןןס מאכן אוממעגלעך מען זאל קע• נען םארשםײן װןןם דער שרײבער װיל. און באםת װי קען םען סארשסײן װןןס יענער רעדם װען מען קען באין אוסן נישס ארויסקריכן פינם טײטש פין אזעלכע װערםער װי: רע• ליגיע, שטאנדסינקם, קולםור, אינםיאיציע, אינםםינקם. אײסגע■ האלםנקײם, אינטערעסן. אמתע קינסס, אםתע קריטיק. םאגיאל, נאביןןנאל, היסםןןרישער נעכםן און היסםארישער הײנםז הײםס עם אז איך װיל זיך ארײנלןןזן אין דער שפיל סון דעסינירן װערסערז חם ושלום, איך הזןב גןןרנישס אזא גרינגן קאפ. און הןןב נןןך נישס אויסגעגעבן מײנע קינדער אין םרײדן. די אלע װערסער האב איך ארויםגענומען םון אן ארםיקל, װןןס סארנעםם זיך םיס פראקטישער קילםור־ארבעם. אן ארבעם װאם מען םוט, שוין. איבם, אן ארבעט אין נאמען פון װעלכער מען ,דערלאנגס׳, און מען װיל אלע זןןלן אײנ■ זען די אײגענע גערעכםיקײט. דןן האנדלט זיך, .הײסם עס, װעגן װערסן און באגריםן, װןןם זענען איבם דןןס םעגלעכע ברויט, אזוי בי זןןגן, םין יעדן ײדישן קולםיר־מענטש. איז ןןבער די ברה װןןס ערשטנס איז אונזער שפראך נןןך װינביק װיסנשאפסלעך באארבעט, און בװײטנם, האבן םיר נישט קײן קילםורעלע עפנםלעכע מײנונג, װאם זןןל שאםן די אםסןןםםערע םון א העכערן אופן סין שאבן און איבערשאבן קולםור־װערסן. דןן האנדלס זיך—אין דאס װיל איך אונסעי■ שטרײכן — נישם בלױז װעגן בילדונג און װיסן, נןןר דער עיקר װעגן א געםיס*בושםאנד, װןןס ם־איז דערװײל נישסןן קײן אײן ארגאניזירטע גרופע (א חי׳ן דעם ,װיסנשאםסלעכן אינססיםוס•, װןןם איז ןןבער נישס קײן ,גרופע• נאר אן .אג■ שםאלס•), װןןר זןןל אים עםנסלעך םארםרעטן. אויב אין אונזער קולטורעלן לעבן זענען םאראן בדדים םים קעגנזײםיקער שנאה ןןדער םרײנסשאםט, םיט ויכוחים ארום באנריםן אין װערק, ארום םעןןריעס אין ארבעס-אופנים, איז דןןך נײסיק בי באשסיםען, אזוי גרינטלעך װי םיאיז נאר םעגלעך, דעם קילםורעלן מהות םון דעם אלעם. אם דאם דארף זײן אײנם םון די װיכסיקםםע אײפגאבן פון א קולטור• געזעלשאםס, אין זי דארף ארויםלײגן אהתחײבות אויף יעדן אײנעם װןןם קען עפעס בושטײער געבן דערבו, ער זןןל טון זײן ארבעס, און סאקע בשלםות. םארשטײט זיך, אז דןןס שליםט באין אוםן נישס אויס אן ענלעכע ארבעט איבער פןןליםישע לאזינגען און סןןביאלע אידעאלן. בתנאי װען דןןם װערם געטון אין ןןנגעװיזענעם גײסט און מים די אנגעװיזענע מיםלען. אםת, די קולםיר-גע• זעלשאסט םןןר נישם הןןבן קיין שום פןןליסישע שםעלונג (םײדן בנוגע ײדיש און די שײכות םין פארשידענע רעגירונ■ גען בו ײדישע י קילטור־אנשטאלטן), ןןבער אירע מיםגלידער קענען דכער הןןגנן אן אינטערעם םײ אין די פראקטישע אויסנאבן, סײ אין די טעןןרעםישע אויפםאסונג םון פאליםישע פארטײען. (סיף *ויף יייס 509) נישט אפ, זענען םאראן בענדליקער טויזנםער םון דעם םין, װןןם איך ה)ב דןן. געשילדערם. 11 ןןבער װןןם, קןןנקרעם, דארף זײן די אויםגאבע סין אזא געזעלשאםטז אין װןןס ז$ל דך די ארבעס אוםדריקןז איך בין דך םודה. אז אויף די דןןזיקע םראגן איז נישם אזײ לײכס בו ענססערן אין א סביבד., אין װעלכער א רײנע קולסיר■ ןןריענטאביע איז לגםרי םרעםד. דןך װעל איך פריבירן ןןנ• בײבענען געװיםע גרונט־ליניעם, כןןםש איך בין זיכער, אז אין דער ארבעס גיסא װעלן ביקוםען נײע אויסגאבן, װעגן װעלכע עס איז נןןך םרי איבם בו סראכםן. קודם־בל זןןל קלןןר װערן, אז איך סאך נישס קײן שום חילוק בװישן שרײבער, לײענער, קינםסלער, װיםנשאססלער, קולםור־םוער און בכלל אלע, װןןם ײדישע קולםור איז זײער בלום און זײער ןןםעם. מיר דארםן זיך לכתחילה ארגאנידרן אין יעדן לאנד, אין באזונדערע שםןןםישע בװײגן, װאס זןןלן זײן פארניגדן דורך אבעגסראלן ןןרגאן. דערנןןד װעלן םיר סון די אלע שאםן א גרױסע װעלם׳ארגאניזאביע. אינזער ערשטע אױםגאבע דארף זײן ר ײ נ י ק ן. נישס רײניקן ע פ ע ם׳ ןדער ע ם ע ב ן, נןןר קודם־בל דך אלײן, דער גיםס פון ״דערלאנגען• און מארדע-רײבערײ םיז אויםגע■ רןןס און אױסגעװןןרבלס װערן סין אונזער קולםור-םביבה. דןןם הןןט בײ אונז אנגענימען אזעלכע סןןרםען, אז גםעס יעדער נײער—ןןרגאן, םענטש, ןןדער גרופע—װןןם װיל ארױפ• שװימען אויף דעם אויבערםלאך םון אונזער קולםור, סילס, אז םען דארף ןןנהײבן פיס .דערלאנגען״. אנדערש איז םאראן א םורא, אז םען װעס בלײבן אוםבאדערקט. מיר װעלן עםנט• לעך קלןןר םאכן, אז םיר װעלן װײכן םון יעדער אײנביקער דערשײנונג אין אונזער קולםור־לעבן, װןןם שסיבט זיך אויף גײסםיקן םערןןר און אסענסאטן. םים אנדערע װערסער הײסמ דןןם, אז םיר זוכן בו שאסן אן עםנסלעכע ם״נונג אין אינזער קילטיר־לעבן. אין איך בין זיכער. אז םויזנטער װעלן זיך םרײען םיס דעם דןזיקן װןרם אינזערן. נעגאםיװע ארבעס איז אונזער גרעםםע שונא, און מיר םחן, אין קענען, םון אים םטויר װערן. םארשםײס זיך, אז דןןס איז אויך סארבינדן םיט געװיםע דרוק־אױסגאבן און אנדערע םןןרטן סארלעגערישע ארבעס. ןןבער איך װיל װעגן דעם אלעם איבס נישט רעדן. דןןם זע■ נען דןןך אלץ דעםאלן. אין.דעם פרם איז אפשר אױך איבע• ריק ןןנבוםערקן אלגעםײנע ילענער. װײל דןן װעט 'םען זיך דארםן בײאםן בי די באדינגונגען סון יעדן לאנד באזונרער. בװײםנם, םיר םוזן אויםבילדן דעם קולםור־טיפ אונזערן. איך םײן דערםיס בי זןןגן, אז יעדער בװײג װעט אױך דארםן זײן א לערףקרײז אץ א געוױסן זינען. םיר פחן שאסן א נײעם אוסן, דעם אוסן םון רויקן, איבערלײגםן אץ םארטיםסן דענ■ קען, נדי איבערבושאבן אלע װערסן. װןןם שסײען בײ אונז אויםן קולםורעלן םדריהױם. איך װיל דעם דןןזיקן ױנקס קלןןרער ארױםברענגען, װײל איך האלם אים םאר איםגעהײער װיכטיק. מיט א בײט בוריק הןןם זץ םיר גענימען װארםן אין די אויגן דער םאקם. װןןם א סך װערםער — װעלכע װערן באנובס אין ארםיקלען אוןיױנותים םײ װעגן אײנםאכע. םײ װעגן קןןםםליבירסערע ענינים-װערן באניבס םילדײסיק, ד. ה. אץ מלניקן ארסיקל הןןס דןןס װןרס א דרײ־םיר סײםשן. מםילא קיםס אױס, אז עס װערס אוםמעגלעך בו רעדן בי