Literarishe bleter · 1928-06-22 · 25 (22.6.1928) · p. Seite 485

-485 ליםערארישע בלעםער 25 זא אפאטאשום שטאט ב• צ• גאר־^דבערג/ניו־יארה לויםן דורך מיט פארריסענע נעז, ױי זײ װןןלטן םײנס געהאס דעם דןןזיקן הויהא. נאר אײנער גײם ארום און מישט זיך אוים מיטן עולם, ער םילס זיך דזז הײמיש און אנגענעם־ ער איז אין זײן װעלט. אט דער איז דעם דבינס יזרש. ער טוט עס נישט חלילה אוים רעכנונג, נןןר ער איז אזוי געשטימט, עס איז א סײל פון זײן נאטוד. אפאטאשו קומט ארײן גו די עלטערע ײדישע שרײבער. ער איז געװען אן ןןפטער ארײנגײער בײ יהואשן. ער רעדט מים אכטונג אסילו װעגן יענע סין די עלטערע שרײבער, םון װעלכע ער האלם װײניק. װןןרום הןןבנדיק א םןןביאלע באגיונג גו דער ליטערא• רישער װעלס, װײם ער דעם םארדינסט פון פיןןנערײ און דעם ארט םון צײט און דור אין ליטעראטור. ער םילט זיך חבריש םיט די םון זײן דור, און ער קוקט מיט נאטירלעכע אויגן אויף די ױנגערע שרײבער, װןןס קומען גו• װןןרום מיס קײן װארעמע ארעמס האט מען נאך בײ אונז קײן יונגן שרײבער נישט אויסגענומען. יעדער יונגער שרײבער איז בחזקת אידיןןט און גראםןןמאן ביז ער איבער• בײגט אנדערע. אז ער איז עם נישט. אמת, מיר דארםן הײנס נישס ארויםקומען מיט היםטע• רישע ארקעסטערם װען א נײער שרײבער באװײזט זיך — װי עס איז געװען םיט דרײסיק יןןר בוריק. אבער אביסל םרײנטלעכקײט, העםלעכקײט און א גאנבע, װארעמע האנט בײם שלום־עליכם װןןלס געװען נישט צוםיל. כי גרים הײתם — בײם ארײנגײן אין דער ליטעראטור איז יעדער שרײבער א גר. און םאראן אזוינע, װןס קענען נישט סארגעסן, אז זײ זענען גרים. תמיד א געװיסע סרעמדקײס, א געװיםע אומזיכערק״ט אין זײערע טריט, אין זײער באנעמונג א־ן דער ליםערארישער װעלס. אםאסאשו הןןט זיך גאנץ םרי אויסגעבירגערט אין דער ליטעראסור. ער איז דןןרטן װי אויסגעװאקסן. אין דעם פרס איז ער מער ענלעך בו די שרײבער פון םריערדיקן דור, בום דור סון אש און רײזען, װי בו די קא• לעגן םון זײן אײגענעם דור. דערסאר זעבט דןןם ןןפאטןןשו פןןר די טראדיביעם םון יענעם דור און פירט דעם ליטערארישן שטאט. דערםאר איז ער אקסיװ אין יעדער טעטיקײט אין אונזער ליטערארישער װעלט. דערםאר טרןןגט ער אויף זיך א פאר• אנטװןןרםלעכקײם םאר די ײדישע שרײבער אויף יענער זײט ים. דערםאר איז ער תמיד דןן, װו עם הןןט בו טון מיטן שרײ• בערשן געװיסן. דערםאר איז ער װי א ברוק בװישן דער היגער ליטערארישער װעלט און דער אײרןןפעישער. און איך קען מיר םןןרשטעלן אפאטןןשון אויף די על• סערע יןןרן — א ײד א זקן, װןןס װײסט אלץ, װןןס פ׳פוס זיך אין דער ליטעראטור און בײ װעמען אין שםוגי איז א בית-ועד פאר שרײבער. א־ן דער אםאליקער ײדישער הײם האט םען דאס גע• רוםן: שסאס. אז מען פלעגט זאנן אויף אײנעם אז ער פירט א שײ• נעם שטאט, הןןס מען געמײנט אז ער האלט זיך שײן, אנשטענ• דיק. רעספעקסאבל. אין ,שטאט״ איז געלעגן דער עלעמענט םון טראדי• ביע. װןןרום פירן א שטאט הןןס באדײס נישס נןןר לעבן העכער פון דין און איבערן יושר, נןןר אויך לויט א סראדי• ביע פון א געהויבענער מדרגה. עס איז נישט קײן דין בו געבן די גרעסטע נדבה, אדער זיך נישט בו זעבן בום סיש אן אן אורחן אמןןל, אין געדריקטע אומשטענדן, איז עס אפשר נןןך קײן יושר אויך נישט. שטאט איז א םאביאלע באבױנג. עם די שײכות װןןם א יחיד פילם בום כלל. עס איז אן עקזאלטירטער ױשר. א באװוםטזײן סון א העכערער סאראנטװןןרטלעכקײט. און עס איז אויך דא א ליטערארישער שטאט. װארום ליסעראםור איז נישט נאר שריםט און פאפיר, נןןר א סביבה םאר זיך אלײןן ס׳איז א גאנבע װעלם מיט םענטשן, מיט באבױנגען בװישן די מענסשן, אײנער בום בװײטן, אײנער געגן אלע אנדערעו און באבױנגען בום עבם ענין םון לי• טעראטור. עס זענען םאראן אסאביאלע שרײבער — זײ הןןבן םיט דער שרײבערישער םביבה קײן שײכות נישט. זײ זיבן בײ די אײגענע שרײב-טישן און שאםן. װןןס אנדערע שרײבן—לײנען זײ נישס. װאס אין דער ליטעראסור טוט זיך—גײט נישט ןןן, אויב נןןר עם איז זײ נישט נוגע. מיט שרײבער באגעגענען זײ זיך זעלסן. אויסער זײער שרײבן זענען זײ םרעםד אי בו דער לי• סעראםור אי בו די שרײבער־קןןלעגן. און סאראן אזוינע שרײבערם בײ אונז, װןןס םיט דער ליטעראטור הוןבן זײ נןןך א שײכות, אבער מיט די ליטע• ראטן — נישט. זײ װעלן לײענען דאס געדרוקטע, ןןבער איר װעט זײ נישט טרעפן נישט בײ אן אנדער שרײבערם שמחה, נישס אױף זײנס א טדױער, נישט אױף א ױבילעאום און נישט בײ א לויה. זײ זענען שריםטשטעלעד, זןבער זײ פירן נישט קײן שריפטשטעלערשן שטאט. םון בװײטן דור ײדישע שריפטשטעלער אין אמעריקע איז אפאטןןשו מער םון װעמען עס איז אנדערש סירס א לי• טערארישן שטאט. םײ בנוגע די לעבעדיקע שרײבער, סײ בנוגע די טויסע, אפאטןןשו איז המיד םאראן, און ער קומט װי אײנער םון דער םאמיליעז ער קומט װי א משפחהניק. יעדעס מןןל, װען איך טרעף ןןפאטןןשון בײ א ליטערא• רישן געזעםל, הןןב איך םאר זיך אזא בילד: א רביס א הויז: םענטשן קומען און נײען און עם קןןכט מיט ײדיש לעבן. אין דעם געװירבל קרײבן אפט דורך דעם רבינס קינדער. סײל םון זײ שלײכן םארבײ װי שןןטנס, װי זײ װןןלסן מורא געהאס פארן ברויזגדן לעבן ארום; אנדערע 'ו