Literarishe bleter · 1928-06-22 · 25 (22.6.1928) · p. Seite 482

25 זא ליסלרגוישז ג ל ז ס זו 482 האנן זײ נישט אויםגעהערם גו צילן די גיםטיקססע םײלן, אזוי הןןבן אויך די אינזיכיםטן נישט געקןןנט ןןםװישן די גרויםע סאררינססן פון די .ױננע• פ*י דער ײרישער פןןעזיע. דןןס פעלד, װו דער רויך םין שיםנדיקע קאנןןנען איז אױפגעגאנגען גוריק מיט א זנײט, גרינס שוין װידער אונטער דער לויםערער שײן םון דער זון. א זנאל םון לעיעלעסעם אמןןליקע קעגנער זיזין איזנט ןןסס םים אים בײ אײן םיש און םען פלאנעװעט ציזאםען םיט אים פארשידענע ליטערארישע אויסגאבן. אנשםןןם קאטף איז איזנט ןןנגעקיםען א זנײט סון שװע• רער און ערנםטער ארבעס אין דער נײער ײרישער ליטערא• סור סון אמעריקע. יעדער אײנער פון די בעסערע ײרישע שריםסשטעלער זיבט איבט געבויגן איבער זײן שרײב־סיש, און צװישן זײ — אויך דער בלןןנדער יונגערמאן םיס די צװײ נעםען גלאנץ• לעיעלעם. גלאנץ איבער זײן זשורנאליםטישער סןןג־טענלעכער ארבעט אין רעדאקציע םון .טאנ״, און לעיעלעס איבער זײן שרײב־טיש אין זײן ךוײם. דער ערשטער װארםט ארױס יעדן סןןג עטלעכע שפאלטן לײען־שסאף םאר דעם .סןןג׳־לעזער, און דער צװײטער הןס נןןר-װןןס םארענדיקט זײן אינסערעםאנט װערק ״אשר לעםלען* קעגנשטעלנדיק די ברײטע דרויםנדיקע װעלט אנטקעגן דער ענגער אפגעזונדערםקײט םון די ״יונגעי, הןןס ער דןןך זײן אײגענעם ,איך״ נישט געלןןזט םארשלונגען װערן פונם דרױסן. אזוי הןןט דורך זײן שםארקע פארטײדיקונג פונם פרײען סערז אים נישס געשםערט צו געבן א ״סןןגעסן־רינג*, די ,ראנדןןס׳, ״טריאלעסן׳, ״טערצענען׳ און אנדערע קלאסי• שע םןןרמען, װןןס קןןנקורירן אין םײסטערשאפט מיט די בעםסע קלאסישע פארםען, װאס די ״יונגע• האבן אונז גענעבן. אבער דאס װערק, װןןם האס אים אװעקגעשטעלט אין אױבן־אן פון אונזער נײער דיכטונג אין אמעריקע, איז זײן ,שלםה םולכו׳. אין אם דעם װערק הןןס זיך םינטעטיזירט לעיעלעסעס גאנצע דיכטערישע רײםקײם און אײגנארטיקע פערזענלעכקײט. עס איז אײנם םון די םאמע װיכטיקםטע װערק, װאס אונזער דראמאטישע פאעמען־ליסעראטור פארמאגס. ה. איצט האס דער קאדף זיך שוין אײננעשטילט צװישן לעיעלעםן און זײנע קעגנער. די ,ױנגעי זענען שוין מער קײן יונגע נישט, און די .אינזיכיסטן׳ זענען שוין אויך כמעט קײן אינזיכיםטן נישט, און פינקט. װי די ערשטע הןןבן נישס געקאנט םארניכםן די גאנצע פלעיאדע שריפטשטעלער, װאם אין זײערע הערצער װאס זאיד־ אויפפית דער דראמאטישער הרײז? ד׳ר מיכאל־, ווייכערט/ווארשע ער װיל אים דערלאנגען נישט בלויז ד ןן ס, װ ןן ם מען שפילם אין װארשע נןןר אויך א ז ו י, װ י מען שפילט עם אין װארשע. פוז א ספעציעלער מענטש צופןןרן און אונטערקוקן. דער קרײז שעםט זיך חלילה נישט דערםיט. םארקערט. ער איז שסאלץ דערויף. ער גיס צי וױםן דעם עולם אין די אסישן זײנע, לויט װעלכן טעאטער און לױט װעםענס רעזשי ער שפילס. עס ליגס םאר סיר אן אסיש פון אײנעם סון. די ערנםססטע קרײזן אין לאנד. א נרויםער בלױער פלאקאט אין צװײ שפראכן אין צװײ־םארביק (שװארץ און גןןלד) געדרוקט. און אט איז זײן נוסח: ״אין... דעם... װערט אױפגעסירט דורך... דער לעצטער שלאגער פון... (דןן איז דער נןןםען םונם װאר• שעװער סעאטער מיט מעטערדיקע אותױת) די בארימסע קןן• מעדיע אין פיר אןןזן םון... לויט דער רעזשי און אינסצעניזאציע פין... דא דער נאפען םין װארשעװער רעזשיםער מים קיריש• לבנה־אותיות. עס איז נישט דער אײנציקער אםיש םון א פרןןװינצער דראמאטישן קרײז, װןןם מיר איז אויםגעקופען צו זען מיט נעמען פון װארשעװער טעאסערן און רעזשיסערן. יענע נעםען זענען געדרוקט אין גאנץ גרויםע און פעטע אותיות אץ עם בא• קומס זיך אםס דער אײנדרוק, אז די פןןרשםעלינג הוןט א נןןענטע שײכית מיט די דערםאנסע רעזשיםערן אין טעאםערן. הגם װעגן דער גאנצער זאך הײבן זײ נישס ןןן צו װיסן. איך הןןב שױן געשריבן אין די ״ליםערארישע בלעםער• װעגן דראמאםישע קרײזן (נופ. 20 און 22 םון 1927 ״דער דראמאסישער קרײז, װןןם ער איז און װןןם עס דארף זײן׳). דעמןןלס הןןב איך ארומגענוםען די אלע םראגן, װןןם הןןבן א שײכות םיט דער סעסיקײם םון די דראםאסישע קרײזן אין מיט א קורצער צײט צוריק הער איך אין קאןןפעראטיװ .ביכער*, .װןןם םאר א פיעםע איז דאס אסיפ דימןןװס: ״דער זינגער םון זײן סרױער׳ז מען פרעגם זיך שסארק נאך אױף איר׳. דאס איז געװען מיט עטלעכע טעג אײדער די ,װיל• נער־טרופע׳ איז געקומען קײן װארשע. אין די צײטונגען האבן זיך באװיזן אנאנסן װעגן די פןןרשטײענדיקע אויפפי־ רונגען, פון װעלכע די ערשטע האט געדארםט זײן דימאװס דערמאנסע פיעםע. אין פלוג גענומען הןןס םען געדארסט הןןבן הנןןה סון דעם. אן ערנסםע סרופע קומט קײן װארשע, םען אינטערעםירט זיך מיט אירע ספעקסאקלען, װיל מען אװדאי באקענען זיך פריער םיט די פיעםעס. װאס דארפן געשפילס װערן. װי גוט װןןלס געװען, װען דןןם װאלט זײן אזוי• אבער איך װײס װאויל, אז צו אזא מדרגה איז נאר אונזער טעאטער־באזוכער, אפילו דער בעםערער און בעסטער, נישס דערגאננען. און אז דער פלוצליננדיקער םארשסארקסער נןןכפרעג נאך דער פיעסע קוםם פון אנדערע זײטן. עס איז פאר מיר קײן ספק גישט נעװען, אז די בעלנים אויף דער פיעםע זענען — די פרןןװינצער דראמאטישע קרײזן. זײ האבן דערשנאפט פרישע שפײז. גרויסע רעקלאםעס דרוקן זיך אין דער טאג־פרעסע. בײ צענדליקער טויזנטער לײענער װערט דער נןןםען פון םחבר און פיעסע פאפולער. דארף מען אויםנוצן די ״קןןניונקסור׳. אויםסירן די פיעסע, װןןס גיכער. אויף דער הײםער מינוט. געװיס האט שוין נישט אײן דראמאסישער קרײז גע• מאכט ערנסטע הכנות. אנגעקליבן געלט אויף א שליח־סיוחד, װןןרן מיט אבי־װןןס װיל דער קרײז נישט ןןפפטרן זײן עולם.