Literarishe bleter · 1928-06-22 · 25 (22.6.1928) · p. Seite 481

481 ליסער*רי*ז נ^עסער 25 זא זײער א םך ניען געבראכט דער נײער ײדישער ■ןןעזיע אין אמעריקע• די .יינגע׳, װןןס זײער גרעםסער םארדינםם איז געװען די םארםײנערינג פונם ײדישן סערז, זענען ןןבער אין זײער ןןםגעזונדערטקײט דערגאנגען בו א װאנט, און עס איז געװען די אינזיכיםטישע בײטש, װןןס הןןס זײ געזװונגען זיך אויף אן אנדער װעג בו םארנעםען. לעיעלעס, װאם איז ביז דעמןןלםם שטענדיק געװען דער געמשםסער, איז פלובלינג אויםנעטרןןסן אין דער רןןלע סון א שוםט. םען האט זיך געװערט. מען הןןט ןןננעװיזן. אז די אינ• זיכיססישע סעןןייע איז גענומען געװארן םון דער סרעמד, ןןבער די קלעס, װאס סען האם געקראגן סון איר, זענען דערמיט נישט אםגעשװאכם געװארן. הויםטזעכלעך האבן זיך געםילט געסראםן די קלײנשסעסל• דיקע השגות װעגן קונסם און לעבן, װאם הןןבן זיך אויםגע• ארבעט בײ די ,בערן׳ סון די .יונגע׳. די נײע ברײטע הןןריזאנטן. װאם לעיעלעס און גלאט• שםײן הןןבן א שםרײם געטון םאר דער ײרישער דיכטונג, זענען שוין אסילו פון סריער געװען באקאנט, אזוי אדער אנ• דערש, אין דער נײער אמעריקאנישער באעזיע. ןןבער דןןס ארײנברענגען זײ אין דער ײדישער ליטעראטור איז געװען א םארדינסם םון װיכטיקער באדײטוננ. דער םרײער םערז, װאם אי> ביז דעמאלט געװען בלויז א בוםעליקײט אין אונזער דיכסונג, הןןט מיט דעם אויםקים םון דעם ,אינזיכיזם• באקומען בירגער־רעכט. און צוזאםען מיטן פרײען םערז. איז אויך פרײער געװארן דער אויסװאל םון טעמען און מאטיױן םארן ײדישן ליד. די .יונגע״ הןןבן אװעקגעשטעלט א דיקע װאנט בװישן זיך און דער װעלט, כדי נישט געשסערם צו װערן פונם װא■ כעדיקן דרויםן אינם געזאנג םונם אײגענעם ,איך״, און די .אינזיכיםסן׳ הןןבן דװקא נעװענדט די אויגן צו דער דרויםנ• דיקער װעלט. געסרוװס םיט אלע כחות זי אײנזאבן ,אינזיך*, כרי דערנאך צו זינגען דאם ליר דורך זיך צו דער דרויסנ• דיקער װעלם. ,די םעשה םין הינדערט*, װאם לעיעיעס האט םארעפנט• לעכט אין 1921 איז געװען א דערשײנונג. נישט נאר, װי א װערק םון פןןעטישער רײםקײט, נאר אויך, װי א מוסטער, װי אזוי א געזעלשאפטלעכע טראגעדיע קאן זײן א טעמע םאר א קינםט־װערק אויב מען םאררײעט זי נןןר, װי געהעריק איז זיו• דא האט לעיעלעם דער פןןעט אומדירעקט געכשרט גלאנצן דעם זשירנאליםם, װזןס האט צי טון טאג־טעגלעך מיט געזעלשאםםלעכע סראבלעמען. סים זײן נײעם ציגאננ צו פןןעזיע האט ער באװיזן, אז די קינםם איז נישט קײן םארכשוםטע בתימלפה, װאם ליגס ערגעץ װו אפגעזינדערס םין אלץ און אלעמען, נאר אז זי איז דא אינם לעבן גוםא. אבער װןןלם לעיעלעם זיך געװען אינגאנצן לןןזן בא• הערשן םין זײן אינזיכיססישער טעאריע. װןןלט ער אפשר נישט געװארן דאם, װאס ער א־ז. זענען דאך די מערסטע סין דער גרוםע דערדריקט געװןןרן אינטעד דער לאסס סאקע םון ןןס דער זעלבער סעןןריע. זײן גליק איז געװען, װןןס ער הןןט באניצט דעם ,אינזיכיזם• סיל מער װי א םרןןטעסט קעגן די סארװינקלטע .ױנגע׳• ןןנגעהויבן דערצײלן, װי אזױ ■רןןפעםןןר יצחק אײזיק הןןרןןװיץ הןןס נןןרװןןס א״נגעטענהט מיס דער רעדאקציע םון .ליטע• ראטור אין לעצן״, אז ם׳זןןל אומבאדיננם דרוקן גלאנצם לידער. — גלאנץ און .ליטעראסור און לעבן״. חברה הןןט זיך איבערלעקיקט מיט בליקן םון כוהנים, אין װעמענס הײליקן היכל מען װיל ארײנפירן א נישט-גלויביקן. - — װןןס װילן די םארםײ־םירער םין דער ליטעראסורז— הןןט מען זיך גענוםען קןןכן, אין די טענות-אין םענות זענען איבערגעגאנגען םין יצחק אײזיקן אויף גלאנצן, װןןרום םינקס, װי דער ערשטער. איז אויך דער לעצטער געװען א פארםײ• םירער. אםת, די טעריטןןריאליםםישע םארטײ, װו גלאנץ איז געװען אײנער םין די זײלן, הןןט םארםןןגט איבער גאנץ אםעריקע אסשר א מנין םיטגלידער, ןןבער סאר א םארסײ הןןט זי זיך גערעכנט, און גלאנץ איז געװען א םארםײ-םירער. אין אס די טענוח אנטקענן אלע מינים םארטײ־םירער זענען געװען כאראקטעריםסיש פאר יענער צײט בײ דער גרוםע .יונגע*. אלײן ןןפנעריםן םון אלץ און אלעםען. הןןט מען םין דער ןןםגעריסנקײט א קולם געםאכט. א םענטש, װןןס הןןט זיך אינסערעסירט םים כלל־ארבעס׳ הןןם זיך אױטןןמאסיש אװעקגעשסעלס אויף יענער זײט סלויט םונם קינסט־היכל. יעדע צוגעבונדנקײט צו עםעם אױ באטראכס געװןרן, װי א םיםן סון אומקינםטלערישקײט. די קריסישע ארבעטן סון בעל־מחשבות אין ש. ניגער זענען געשטעלט געװןןרן אונסער א םראגע־צײכן״ װײל דער ערשםער איז געװען — א ציוניםס און דער צװײטער — אן עסעסןןװיעץ. האלפערינען הןןט מען זיך געקװענקלס צו אנער• קענען, װײל ער הןןס צי יענער צײט געםלירטעװעט םיס די פועלי־ציון, און ןןםאטןןשון האס םען געהאלטן אין אײן אויס• װארםן, הלםאי ער איז געװןןרן אן אםעריקאנער בירגער. צײטונגם־שרײבערײ איז באטראכט געװןןרן װי א סיעק אויף די בגדי־כהונה, װןןרום אזא ארבעט היןס דןןך געםוזט הןןבן צו סין מים טןןג טעגלעכע םראנן. אויף דעם םיטינג, װןןם איז צינויסגעריםן געװארן צי ןןרגאניזירן דעם ,םרץ־םארײן״, האט מאני לײב זיך קרענקלעך צעקאפריזעװעס: — װןןס הןןבן מיר צי טין מיט די םארסײ״םענטשעלעך אין צײםינגס-שםירערלעך! און װי־זשע הןןט גלאנץ, װןןם איז גןווען אי א םארטײ■ מענטש און אי א צײטונגס־שרײבער, גןןר געקאנט דערװארטן אז סאר אים זןןל זיך עםענען אזוי לײכט דאס טױער םינם געהײליקסן היכלז ד. װען איך טראכס װעגן לעיעלעסעס איצטיקער סןןזיציע א־ן אינזער ליטעראםור, קאן איך נישס אונטערדריקן דןןס געםיל םון באװונדערונג םאר דעם עקשנותדיקן אויסדויער, װןןם ןןס דער בלןןנדער יוננערמאן הןןט ארויסגעװיזן אין זײן גאננ בארג ארױף. איז דןןס געװען דער .אינזיכיזם״, װאס הןןס אים גע• געבן גחות צו גײןז איך סערזענלעך האלם, אז דער .אינזיכיזם״ איז געװען םער א נײטש, װי א קונסס־סעאריע, און װי א נײטש הןןם זי