Literarishe bleter · 1928-06-22 · 25 (22.6.1928) · p. Seite 479

479 ליםערארישע נלזםז ר 25 שע ליטעראםוריקריטיק. םסעציעל איז דער סביבהיעלעםענט גןןר שטארק עקטםלןןאסירם געװןןרן םון פארקסיסםישע קריטיקער. איך װיל דןן נןןר װײזן אויף דעם אינסערעסאנסן דײסשן קונםסיקריטיקער האוזענשטיין, אויף דעם רוםישן ליטעראטוריקריםיקער פערעװערזעװ, אויף דעם םראנגױז פ א ג א א. א. סענם ״םילןןזןןםיע םון קונסט׳ איז הײנט שױן געשיכםע, ןןבער געװיםע טײלן םון זײן מערקװירדיק-קלןןרער געדאנקען• קזןנסטרוקגיע זענען געירשנס געװןןרן םון א סך קריטיקער. םארטיםס געװןןרן און אויסגענובט אין שײכות מיט אנדערע מעטןןדן, װי פסיכןןלוןגיע, םםיכןןאנאליז, מארקםיםטישע אינטער- פרעטאניע םון שאםן א. א. װ. די ליטעראטור־קריטיק איז הײנט בײ די אוםות־העולם א םארצװײגםער, ברײטער געביט םון םןןרשן און שאםן. ליםע• דאטור־קריטיק איז הײנט־צו־טןןג געװןןרן קוגסט װןןם אפערירט סיט געװיםע װיםנשאםטלעכע אפאראטן. סען הןןט געװןןלט, אז קריםיק זןןל זײן די װיםנשאשס, װןןם דעטערםינירס די אנט־ װיקלונג םון דעם געזעלשאםטלעכן גײסט. ער הןןט געװןןלם װײזן די םיבות םון דער ליטעראטור־אנטװיקלונג און זיך דער• םיט באגרענעבן. ער הןןט סארזען דןןם פסיכישע, עמןןביןןנעלע. די רןןלע םון שעםער גוםא. טען הןןט געקוקס אויף ליטערא• סור מים די אויגן םון א נאטור־װיסנשאםטלער. ער הןןט גע• װןןלט זײן דער ליטערארישער לאמארק, װאס םארטײלט און אנאליזירס ליסעראםור־דערשײנונגען און אנאליזירט טיפן און ברענגם זײ ארויס םון אײן קװאלן דןןס איז געװען בו מעכא• ניש און םמילא הןןס זיך די טענישע ליסערארישע שיף גע• םוזט בעברעכן זיך בײ די ברעגן םון עסטעטיק. דןןרטן װו םען הןןט געמוזט ענטםערן אױף די םראגעס םארװןןס איז אזא און אזא װערק א קונםט־װערק, דןןרטן איז טען געװען הילםלןןז. דןןרטן װו ער הןןט געװןןלט באװײזן פארװןןס בליען געװיסע ליטערארישע םןןרמען אין דער עפןןכע מעי, װי אין אנדערע — דןןרטן הןןט ער געהאט סער ערסןןלג. דעריבער איז טענם ירושה אריבערגעגאנגען בו די סןן• ציןןלןןגישע ליםעראםור־קריטיקער, זןדער ריכטיקער געזןןגט — םןןרשער און היםטןןריקער, ד. ה. צו דער ריכטונג, װןןם הזןס גענוםען אויף זיך א װיכטיקן סײל סון ארבעט, אבער זי שעפט נישט אוים םים זיך די ליסעראטור־םןןרשוגג אין דעם ברײטסטן און טיםסטן זין םון װןןרט, אזוי װי םיר סארשטײען דןןס הײנט־צו־טןןג. םארלאנ ב. קלעצקין, װארשע די ווערק פוז י. אפאטאשו רןןמאן םון א םערד-גנב אונטערװעלט היברו (רןןמאן) . . . אלײן ((רןןםאן) . . . 4.50 זל• לינטשעריי . . . . . סס.6 . פוילישע װעלדער (רןןמאן) . 1863 (רןןמאן) . . 4.50 . ארום די חורבות .... 4.50 , אױף זײטיקע װעגן . . . 4.50 ״ םרויען ד. ניניר װןס רי •רײזן זזנין נײ זײ נימס*, װיין ונר״ײנען נקר1נ אדרעס: 28 ןאזנו^וסךז *זסוזםץ8, ■ב1)61ק5 ןןבער דןןם זענען גישם קײן מיטלען, װןןם קענען העלםן צו דערקלערן א ליסעראריש װערק אלם א קונםט־װערק. דןןם איז די אויםגאבע םון דער פםיכןןלןןגיע, םון ליטערארישן געשמאק, דער אזוי־גערוםענער עםםא־פםיכןןלןןניע (רענאר און הענעקען). דאן איז געקוםען דער קריטיקער ל א נ ם ןן ן און האם אנאליזירנדיק סענס פילןןזןןסיע םון קונםט גענעבן םןןלגנדיקע דעפיניציע םון ליטעראסור: .ליטעראטור באשטײט םון די אלע װערק, װןןם זײער אינהאלם און אײנדרוק קען סאר אונז אנטפלעקט װערן אינ• גאנצן נןןר דורך דעם אנאליז םון דער עסםעסישער םןןרם*. אויך סאר לאנסןןן איז די צןןל םון לײענער א װיכםיקער םןןםענט םון ןןנערקענען א װערק. ב ר י נ ע ם י ע שטיםם אײן מים לאנם$ן, הנם ער לײגט נישם קײן אכס אויף דער עסטעםישער זײם. די מןןראלישע און געזעלשאםטלעכע עלעםענםן אינטערעםירן אים שטארקער. בײדע הןןבן פער צו םארדאנקען סענס־בעװען, אײדער טענען. לאנסןןן איז א טיפישער סענסבעװיסם. .אין דער ליסעראטור, װי אין דער קונםט, זןןגט לאנ• םןןן כםעט אין נוםח םון םענט־בעװ, דארםן םיר הןןבן א דןןפלטן געשמאקז א סערזענלעכן, דרןןם קלײבט אױם דןןס, װןןם םארשאםט אונז םארגעניגן, און א היסטןןרישן געשפאק, װןןס העלםט אוגז ארויס אין אונזערע שםודיען. דער היםטןן• רישער געשםאק העלםס אונז אין אונסערשײדן סטילן, אין ארײנסילן זיך אין סטילן א. א. װ.' אםילו געןןרג בראנדעם איז נישט איננאנצן א תלמיד םון היפןןליט טען. בראנדעם איז געקוםען צו דער ליטעראםור־קריטיק דורך דעם ענגלישן פןןזיםיװיזם. ער הוןפ זןבער ןןפגעװןןרשן די קריטעריען פון גוצלעכקײט און שערלעכקײט, װי מען הןןט עס אקצעפסירט. פאר בראנדעסן איז די קריטיק די .פעיקײט איבערצו• שפרײזן די אינדיװידועלע גרענעצן םון דער אײגענער נאסור דורך ארויםברענגען םון זיך אלגעמײנע סיםפאטיעס׳. אלזןן ןןביעקטיװיזאציע םון עםןןציעס, דןןס באהערשן םון דעם רײףאינדױױדועלן צוגאנג אויף אזא אוסן. אז דןןס אינדיװידועלע זןןל װערן ןןפגערוקט אויף םחוץ די גרענעצן םון אײגענעם .איך׳• סאר בראנדעםן איז קריטיק די םעיקײט צו אנאליזירן דעם .איצםיקן צושםאנד סון דער געזעלשאסס׳, ארויםברענ• גענדיק אים םון די ליטערארישע װערק סון דער צײט. םאר בראנדעסן איז ןןבער די ליטעראטור נישט דעטער• םינירט, װי םאר טענען. בראנדעם װיל, אז דער קריםיקער זןןל ןןנװײזן דעם װעג צום פרןןגרעם און עםענען נײע הןןריזןןנטן און םארניכטן אלםע געסשקעם. די םןןציאלע םונקציע םון קריטיקער איז אויך םאר בראנדעסן א םך א װיכםיקערע, אײדער די עסטעםירנדע: אויך ער װיל דורך ליטעראםור ערקלערן די געזעלשאסטלעכע שטרעפונגען םון דער עפןןכע. די פרןןבלעמען םון םןןרם און קאנססרוקציע אינסערע• םירן אים גןןר װינציק. דער ססיכאלןןנישער אנאליז ןןבער א סך םער װי טענען. בראנדעם איז א םין סיגטעז םון סען, םעגט־בעװ און לאנסןןן. די םןןציןןלןןגישע קןןנסטרוקציע פון היפןןלים טענס םי• לןןזןןםיע םון קונםס הןןט שטארק באאײנםלוסט די םארקםיססי•