Literarishe bleter · 1928-06-15 · 24 (15.6.1928) · p. Seite 473

473 ^יפוװוױן ולװ;ו 24 זא וועלט־כדאביע (מ. קודועלקןן). געבוירן איז פיכאס סשארןןס אין דארף רודזענםק, טשערװענער (איהופענער) אויעזד אין יןןר 1896. נןןכן ענדיקן א עװײקלאסנשול איז ער ןןנגעקו. םען איןפןןלןןדעסשנער לערער-םעםינארױם, אײנע םון יענע ,אוניװערםיטעםן״, װעלכע זענען געװען אין יענער עײם עוםריםלעך םאר דער דןןרשישער װײםרוםישער אינטע• ליגענץ. דןןס ערשםע קודזעלקןןס װערק אין װײםרוסיש איז געדרוקט געװארן אין 1918 אין םינםקער צײםוננ ,זװןןן״(קלוננ), דעם זעלבן גאפען האט אויך נעםראגן דאס װערק. פאר די לעצטע יןןרן האט קודזעל• קןן ןןנגעשריבן םיל װערק. ער האט אנגע- שריבן א היבש ביםל לעבעדיקע, בײםנדיקע קןןםעדיעס, װעלכע הןןבן גרויס דערםןןלג און גײען נישט ארןןם סון םצענע אין א סך דראםאםישע קרײזלעך (״פיקיטןןװ לאםאץ׳. ,סלוצקאיא װאראנא׳). ער הןןס אויך ןןנ- געשריבן א רעװןןלוציאנער דראםאסישן עטױד .ליכט אין דער םינםטער׳. זײנע װערק םאר קינדער זענען זײער פןןםולער. טשארןןס איז אויך דער םחבר םון א סך לירישע װערק, שיל םון זײ םיט א רעװןן• לוציןןנערן אינהאלט, װעלכע װערן געלײענם זײער שפאנענד און רוםן ארויס בײם לעזער ןןסטימיזם און םולן גלויבן אין לעבן. זײן פעיקײט צו אויםזוכן נײע, בילדערישע װערטער, זײן קענען ארײנטראגן אין זײן שאשונג רעװןןלוציאנערע געדאנקען און אנ• שוױנגען, םאכן סשארןןטס פאעזיע אלם אײנע םון די איגטערעסאנטםטע דערשײנוג• גען אין דער װײםרוםישער ליסעראטור. אײנע םון די בעסטע װערק רעכנט זיך ,באםיא נא װאגנישטשי׳. ס אין נארװעניען האט איצם געםײערט דעם 80-יאריקן געבוירן-סאג א סרוי, װאם האט געדינט ה. איבסענען אלס פראםאטיפ םאר זײן באװוסטער דראפע ,נארא־. אײן צײט איז ה. איבםען געװען םיט איר גאנץ נאענס. ה. איבםען, װי באװוסט, איז שוין העכער 20 יאר טויט. סק. בארוטא — אװי הײסט אײנער פון די בעסםע ױנגע ליטװישע דיכםער. ער נע• סינט זיך איצט אין ריגע, אלם פאליטישער עםיגראנט. אין ריגע האס ער שארעשנס• לעכט אביכל לידער ,ליטע אויסן קרײץ״. איצס ארבעט דער דיכטער אויף א ראםאן ,הױז נוםער 13׳, אין װעלכן ער שילדערט די אכזרױתן פון דער ליטװישער ,זשװאל- גיבע״ (אכראנקע). ס דער באקאנטער אפעריקאנער טעא- אטער-קריטיקער אלםרעד קאהען, א ײד, װעלכער האט געשריבן אוגסערן םםעװדא- נױם אלאן דײל, איז פלוצליננ נעשטארבן אין עלםער םון 67 יאר, בעתן באזוך אין זײן געבורטם-שטאדט בירפינגהעם. אלםרעד קאהען האט םיטגעארבעם אלס סעאטער-קריטיקער אין די גרעסטע גױ-יאר- קער צײסונגען און האס געהאט א שסארקן אײנשלום אויף דער אנטװיקלונג סון דער טעאטער-קוגםס אץ אםעריקע. כאנאװם בראשורן, װאס זענען ארויםגעגעבן געװארן אין די 80-ער יארן שונם םאריקן יארהונדערפ און אויך א רײ זעלטענע םא- טאנראםיעס. ס װי פיר האנן שוין געשריבן, האט דער באקאנסער ײריש דײסשער שריםט- שטעלער עםיל לודװיק ארויםגעגעבן אבוך װענן דעם לעבן םון יעזוס. דאם װערק איז אויך דערשינען אין ענגליש. אסײל פון דער עננלישער פרעסע האט דאם בוך שםארק געלויבט. .דער באקאנסער גײםס- לעכער, רעװ. קעםפנעל האס םארעםנסלעכט א קריסיק װענן לודװיקס װערק אונטערן נאפען: ,קענען ײדן נלויבן אין קריסםוםן׳. ער שרײבט, אז עםיל לודװיקס װערק האט דעם גרויסן םעלער, װאם ער גלויבט נישט אין יעזוסן, און אן גלויבן קען םען אים נישט םארשסײן. צװישן אנדערן שרײבס רעװ. קעםפנעל: ,לודװיק איז א ײד. אן אינטערעםאנםער םאקם םון אוגזער צײט איז, װאס ײדישע געלערטע האבן זיך אנ- נעהויבן צו אינטערעםירן מיט יעזוסן, נישם אװעקגײענדיק פון זײער ײדישן גלויבן. אײניקע םון די בעםטע און באלויכסנדםטע װערק, װאס זענען לעצםנם געשאםן געװארן איבער יעזוםן, זענען געשריבן םון ײדן, װי קלויד מאנטעםיארי און ד׳ר קלויזנער״. רעװ. קעםפבעל איזנישט צושרידןםיט די ײדישע אויםפירונגען װעגן יעזוםן. ם׳איז אינטערע• םאנם: דער זעלבער רעװערענד קעםפבעל האט אםאל, םים איבער 25 יאר צוריק, געשריבן א בוך, אין װעלכן ער האט ארוים- געזאנט אפיקורסישע םײנונגען בנוגע דער לעגענדע װעגן יעזום נעבורט. ס קײן םאםקװע איז אנגעקופען מאקםים גארקי בוזאמען םיט זײן זון. אויםן װאקזאל האבן אים םקבל־פנים־געװען דעלעגאציעס סון ארבעםער, שילער, שרײבער, ארטיםםן און םארשײדענע געזעלשאםטלעכע ארגאני• זאציעס. םון די אםיציעלע םערזאנען האבן זיך אין קבלת-פנים באטײליקט בוכארין, װאראשילאװ, יענוקידזע, אוגלאנאװ, לונא• טשארםק• א.א. װען גארקי האט זיך באװיזן אין שענסטער םון װאגאן, איז ער פין טויזנט-קעפיקן עולם באגעגנט געװארן פיט באגײםטערטע ,הורא׳ אויםגעשרײען. םון װאנאן װערס ער אויף די הענס ארויסגע- טראגן אוישן װאקזאל־םלאטםארם. אױף די םילצאליקע באגריסונגען האט ם. נארקי גע- ענטםערט בלױז םיט א פאר װערטער: ,איך בין אזוי אױםגערעגט,—האס ער געזאגט,— אז איך בין נישס ביכולת אויםצודריקן אםילו א הונדערטםטן חלק םון דעם, װאס איך םיל איצט. איך בין סרײלעך צו זען די דאזיקע םאסע, װעלבע בויט א באםת נײעם לעבן. איר װעט םיר שוין םוחל זײן, — האס ער םארענדיקט,—איך װעל בעםער אנשרײבן װעגן דעם, װאם איך פיל איצם״. ס אין םינםק האט םען איצט געפײערט דעם צענטן יארטאג םון דער ליסערארישער טעטיקײט םון דעם װײםרוםישן דיכטער, דראםאטורג און שרײבער פיכאם טשאראט ס דער ײדישער ם.ע.סקלוב אין װילנע האט באקוםען דעם םאלננדיקן בריװ םון דזשאן נאלסװארטי, לאנדאן, פרעזידענט שון דער אינטערנאציאנאלער פ. ע. נ. סעדעראציע. אן אפעל צו די שריפטשטעלער א קלײן און םוטיק לאנד האט געסראםן א שרעקלעכער אוםגליק. הױת װי דאם לאנד איז םארבונדן זינם דער גרינדוגג םיטן ם. ע. נ. קלוב, װאס שםעלס זיך סאר אן אייםגאבע אינטערנאצ• יאנאלע םרײנטשאםט, בעט איך אלע קא• לעגן-שריםסשםעלער אין די סילע לענדער, װוס׳זענען פאראן פ.ע.נ.*קלובן, סאנאנדער- צובלאזן דעם םײער שון םיםפאםיע םאר בולגאריע. ערר-ביםערנישן האבן חרוב געםאכם הונ• דערטער שטעט און שםעטלעך אין די רײכססע געננטן שון דעם לאנד. םער װי 36 סויזנט הײזער זענען איננאנצן אדער טײלװײז צעשטערט געװארן; 265 טויזנס םענטשן, דאס רוב פרויען, קינדער און זקניס, זענען נעבליבן אן א דאך. דער םאי סעריעלער שאדן װערט געשאצס םון 2 ביז 4 םיליאן םונס, ד. ה״ םער װי א דריטל פון דעם םלוכה-בודזשעט. דער דאזיקער פארגיכטנדיקער אוםנליק איז באםאלן א צע• בראכן פאלק, װאם האט זינט 1912 נישט אויםנעהערט שװער צו לײדן סון םלחםות, אופרוען און חובות. דאס בולגארישע םאלק װערט פון אלע- םען געאכט א דאנק זײנע םידות טובות און נרייסן פוט; פארצװײפלט האבן זײ אויפנע• נוםען דעם נײעם אוםנליק, םארשסײענדיק םיט יאוש, אז םיט אײנענע םיטלען װעלן זײ נישט באװײזן א םך אויסצוטון. םיםםאטיע פוזן אלע סילן, אבער בלויז םיט סיםפאסיע קען פען נישם בויען הײזער, שפײזן אויסגעהוננערטע, אויםהאלטן עפי• דעםיעס. *ום בעםטן װעלן די שריסטשסעלער קע• נען אויסדריקן די אלגעםײנע סימפאטיע שאר א פוסיק און אוםגליקלעך םאלק, און אויסװעקן דעם זין םאר חברשער הילף, זאס דרעםלם אין הארץ םון מאדערנע פענטשן. איך בעם אלזא פײנע קאלעגן שריםס- שטעלער, װאם נעהערן אץ אזוי םיל לענ- דער צו דער פ ע. נ. ־םחנה, צו קוםען צו הילף מיט זײער בארעדעװדיקער פען דעם בולגארישן פאלק אין זײן שינסטערער שעה. דזש. גאלסװארטי ס אין צוזאפענהאננ םיסן צענסן יאר• טאנ שון ג.װ. שלעכאנאװם סויט, האט דער יעװאלוציע־םוזײ אין קיעװ צונױםגעזאםלש א רײ זײער װערטםולע און זעלטענע םא- טעריאלן װעגן פלעכאנאװס טעטיקײט. צװישן זײ זענען םאראן די ערשטע אונטערערדישע ייזקטאנראפישע איבערזעצוגגען םונם קא• כוניםטישן פאניםעםט, װאס פלעכאנאװ האס נעםאכם, אגאנצע רײ ארטיקלען שון פלע•