Literarishe bleter · 1928-06-15 · 24 (15.6.1928) · p. Seite 471

411 ליםעראריש? ולןסזר 24 זא לײגס זיך או אויםן גרןןז ארער אויף דעם קעכעדיקן זאמד, ליגט םיט אים א עטיק זון, א זילנערנןר פאס, זון, זון...* (״םיט װעלכן רעכס!*, ז. 40) אסשר איז אזא שילדערונג נו שמאך פ*ר אנעננשן, חאס הןט לינ די שארםע לופט פון די בערג; אנער אויסרינכיק >*יז זי. עם פילט זיך, חי דער שוי׳גזר נ פא באנו״ט זיך דווך; ו םון א שװערער זןןרג. הינטער די חערטער נאהאלט זיך א פוי ד, װאס רעדס נו אונז, װאם שטעקט אונז אםילו אן-#ן נילרזר, בלויז םיטן פח םון^אויםריכטיקן נעפיל. אהרן מזזרל נדעטערנדיה (קורנע נאםערקונגען) 1 םיגײס שוין נום םוף די אויסגאנע פון דער פ ו י ל י שער ענניקלאפעדיע םון טשאסקא, עתערט און מיכאלסקי, אונטער דער רעדאקאיע פון ד׳ר סטאניסלאװ לאם. םיר בענדער זענען שוין ארוים און דער סינפטער, דער לעצ■ טער, דערשײנט אין יןןר 1928. איך האב איבערגעקוקט די אלע 4 דיקע בענדער, װאז זענען ביז איצט דערשינען, האב געזוכט די נעמען פון ײדישע שריםטשמשסעלער און הןןב... נ י ש ס געפונעןו לויט דער פוילישער ענביקלןןפעדיע קומט אויף אזא אוםן אוים, אז םיזענען גןןר נישטא קײן ײרישע שרײבער, — שרײבער אויף ײדיש,—נישס אין פוילן, נישס אין דער װעלס. נישסא קײן פרץ, קײן שלום־עליכם, קײן אנ—סקי, קײן אש, קײן ןןפאסןןשו, קײן ביאליק, — װעגן אנדערע שוין זןפ־ גערעדם. יזן, אין 7 שורות, םאנאגדערגעװןןרסענע אין 3 ערטער, הןןב איך געסונען רמזים װענן דער עקזיםטענץ םון א ײדישער ליסעראסור און שפראך, ןןבער דןןס אויך איבערגעדרײט און םארבײגײענדיק. אײן מןןל דערװיסן מיר זיך, אז ס׳האט געלעבט א ײדי״ שער שרײבער. װןןס האט געהײסן סאלןןמןןן אבראמאװישט (באנד 1, ז. 10). דאס מײנט מען מענדעלען. א עװײםן מןןל װערן מיר געװןןר, אז ״אין דער לעגטער בײט איז אנטשטאנען א זײער רײכע ליטעראטור אין דײטש■ ײדישן זשארגןןן׳ (באנד 11, ז. 451). דזןס װערס געשריבן אונסערן װארט .העברעישע ליםעראטור׳. א דריטן םןןל לײענען מיר, אז ם׳עקזיםסירן אין פוילן זיבן זשארגאנןןװע מיטל־שולן (באנד ^1, ז. 432). און די ענזניקלזןפעדיע איז א גאנץ ערנסטע, .ןןביעקטיװע׳ אין .ליבעראלע׳, װיםנשאםטלעך־טרוקן און ,נײטראל׳. אסשר װעס זי אין לעגטן באנד, בײם װןןרט זשידזשי, דןןך דערמןןנען װי ס׳באדארף צו זײן און װי ם׳פאסט פאר א קולטורעלער אויםגאבע די ײדישע ליטעראטור און שפראך, די ײדישע שרײבער און װערק.—און טאקע ײ ד י ש און נישט זשארגןןןז איז נןןך אלץ נישט געקומען די בײט אויף דעם אין א פויליש בוך, אפילו אין אן ענציקלאפעדיע פון נןןך דער אויף מײנע עםלעכע שורות װעגן .שוצלןןזן קינד׳ (זע .ליט. בלעטער׳, נומ׳ 11) איז די רעדאקציע םון דןןזיקן זשור אלע דערצײלוננען און סקיצן װעגן לעבנם סרעסדע, װאם דער שרײבער האס זײ םיט א רויקן שםײכל אבסערװירם, אלײן בא- האלטן הינטעדן... ״רויך פון א לױלקע*. אין אײראסע זענען אזעלכע נאװעלן שטארק םאפולער בײם לעזער, זײ צײכענען זיך אוים םיט א באזונדערס פיקאנסן, דער- צײלערישן שטאף. זײ דערצײלן װעגן אלגעםײנע טיפן, װאם םרעפן םרעםט מען זײ אין אלע לענדער און אין אלע לענדער םײנס מען, אז זײ זענען סון אויסלאנד. װאס םאר א װערט ז. סעגאלאװיסשס נאװעלן זאלן נישט האבן, זענען זײ דערװײל די אײנציקע םון דעם םין אין אונזער ליטעראטור. דערצײלם אין אן אםת-עלעגאנטער סארם. אן דעם םסעםפל םון דער ספעציסישער םאלקסטיםלעכקײט און םאלקלאר סון דער ײדישער נאװעלע, לאזן זיך די נאװעלן זײער לײכט איבערטראגן אויף אן אגדער ליטעראטור-םעלד, אן קײן שום שאדן סאר זײער װערס. אםילו די נעםען םון די פערזאנען זענען נישס ײדיש. כםעט אלע םענסשן (אויסער אין ,הערס פענסשן* א. א.) האבן בײ סעגאלאװיםשן אײראפעישע צורות. נאכםער: ם׳רוב גע- הערן זײ צום סיפ .צוקערניע-אײנגײער*, צו דער האלנ-עלענאנ• טער און האלב-צירגערלעכער סביבה, װאם האט א דריםת-היגל אין אלע קאסעען פון דער נאנצער װעלם און איז בפילא, לויט דער אופבאשטיפטקײס םון איר כאראקסער, — איגטערנאציאנאל. אבער נישט אץ אלע סאלן קוםען די סערזאנען ארױם סון דעם האלב-עלעגאנטן םיטלשטאנד. די אינסערעםאנטע דערצײלוננ םונם אוםשולדיק-פארפשפטן קאסארזשניק (.םיס װעלכן רעכסו*) בא- רירס א גרויםן עטישן פראנלעם, א לעננם-פראבלעם סון אלע רע־ װאלוציאנערע צײטן. בכלל זענען די מענסשן סון םעגאלאװיסשם דערצײלונגען און םקיצן גענוםען אםס םון דער סיליסטערישער, סנאבישעי־ סביבה, און דארס קארגט נישט םעגאלאװיסש, מיט זײן ערלעכער און םארפערזענלעכטער באצױנג צו זײן .העלד״, צו חװקן םון דעם םיליסטער. אבער אויך םיטלײד װײזט ער אים ארוים (.קאגםיטורן׳). ז. םעגאלאװיטש שרײבט מיט שטיםונג אויך װעגן װײטע און םרעםדע דערשײנונגען... דא קוםט סעגאלאװיטש צו א נלײכגעװיכט צװישן זײן פערזעגלעכקײט און דער סביבד,: א סרעםדע םאפיליען־טראגעדיע. דער װײטיק, דער טראגיזם, װערט םארפערזענלעכט, אנער די םרעםדקײם, דער םאקט, װאם דאם איז נוגע א סרעםדן, נישט זיך אלײן,—דערלויבט צו שרײבן באהערשט, רויק, אביעקסיװער. אין דער םער-געלונגענער גאװעלע .קראװאסן* דערצײלס םענאלאװיטש א פעשה װעגן אײנעם, װאם האט ליב קראװאכן און העננס זיך לסוף אויף אויף זײנע קראװאטן צוליב א םאםיליען- סראגעדיע. די דערפאנטע נאװעלע איז די םאםע כאראקסעריס■ סישםםע פאר סעגאלאװיםשס ארט שרײבן. דא קופט צום אויס• דרוק דער פערזענלעך-הײםישער עסטעסיזם םון ז. סעגאלאװיטש דעם םענטש. םעגאלאװיטש האט םײנס צו שילדערן שםוץ, רינ- שסאקן און פיססקאםטנם, אוןאפילודי שרעקלעכע סנים-אויסדריקן םון א םאבד עצםו לדעת זענען אויך צו םײנלעך סאר זײן עםסינד- לעכער נאסור, ער זאל זיך נעםען זײ צו שילדערן. נאטירלעך, לײדט דערסון דאס אבסערװירטע בילד, די שילדערונג םון דעטײלן. סעגאלאװיטשס שטארקע עםםינדלעכקײס און די נײגוננ צו עםטע- סיזם—די צװײ גרונם-שטריכן סון זײן נאטור — גיבן דעם שליסל צו זײן ארט שרײבן, צו זײן נטיה אויסצוםײדן אלערלײ פרסים סון דעם געשילדערםן פײנלעכן אביעקט. סענאלאװיטשס גאװעלע אױ געטיטםול, גענײגט צו טרויער, נאענט צו םענטשן םארלוירע- נע, צעבראכענע, שװער-דערסארענע. דער דיכטער דערנענטערט זיך צום ראנד פון א תהום, הנם אין תהום קוקט ער גישס ארײן ער איז סון די שרײבער, װאס םאר זײער טרויער געםינט זיך א טרײםס: די נאסור. נישט די םיסטעריעזע, אין איר תוך כאא- טישע און גלײכצײטיק געשפאנטע נאסור, נאר די װאכעדיקײט, די טאנ-סענלעכקײט אין איר אויסקום און אונטערנאנג, איר צוםלוס און אפסלוס. און םיר גלויבן אין דער גאנצער אײנפאכער אויםריכסיקײט פון אזעלכע נישט בילדער-רײכע, אנער זײער רירנ• דיקע שורות: .אין די ליכטיקע טעג, לינטיק ביז װײםיק, ליכטיק ביז םשוגענער סרײד, זענען געדיכס געלעגן די הויםנם שםראלן אויף די װײטע םיםעטרישע װײנגערםנער, אויף די בעדג, אויף יעדן שטײן. אז א מענטש שפרײזט, גײט אים נאך די זון, אז אםענסש