Literarishe bleter · 1928-06-15 · 24 (15.6.1928) · p. Seite 470

24 זא ליסןרןריון נליסזר 470 קריטיה. -רעצענזיעס. ביבליאגואפיע.-נואניה. װאס מען שרײבט װעגן ביכעג אין זײן שרײנן םילס זיך די השעעה ■ון די פײנע און עכסע עםײ־פוססערן אין דער װעלט״ליטעראסור. ער פלפוים נישס׳ ער שרײנס םיס א דורכגעלײטערסן ססיל, םיס א קרובהשאפםלעכער שײכות נו ליטעראטור, םיס א נרײסן, װעלםלעכן שװוגג. אין זײן שװונג שפירס זיך פאםעסישקײס, ןןנער םיר הןנן דןןם געפיל, װי ער װןןלט געגאנגען םיס נוײסע שפאן אויף שמאלע װעגן. די טעםעס זענען ןןדער *וםעליקע, ןןדער נישס קײן גאר טיפע. איך םײן נישם פרןןנלעפאסיש-סיסע, נאר שעפעריש- סיםע. ער לאזס זיך;ןםס םארםירן סון א נתם "אוםװיכםיקער סעםע. די צופעליקײט םון זײנע טעםעם אין ,ליטערארישע םילועטן׳ לאזם זיך שטארק מערקן: געארג נראנדעס, ראינער מאריא רילקע, בערנארד שאו, אברהם ״רײזען, זשיטלאװםקי, ליליען, אלגין, ײדישיזם און פראלעטקולט, קונסט און טעכנישע דעפאקראסיע, קריסיק. איר קריגט דעם אײנדרוק, אז ,ליטערארי- שע סילועטן׳ איז נישט קײן בוך, נאר א זאפלוגנ עסײען, גע- שריבן אין סארשײדענע צײסונגען, אונטער םארשײדענע שסיםונ- גען, בײ םארשײדענע געלעגנהײטן. דער ערשטער באדינג אין דער עסײ איז, אז די ט ע ם ע זאלארויםקוםעןפוןדעם עםײאיסטאון נישט די עסײפוןדערסעםע.די םעםעם אין דער עםײ-קאלעקציע מענן זײן םארשײדן, אקוראס װי דעם עסײאיםכם שםיםונגען, זײער םארשײדנקײט םוז אבער באשטיםט װערן םון דעם עסײאיםטס געסיל- אדער געדאנק-צושטאנד און גישט סון דער צופעליקײט םון א ױבילײ, לװיה, פרעסע-קאנסליקם אדער געזעלשאסטלעכער פאלעםיק. עס איז א שאד. ליבערםאנס ערנםט און פארנעם װאלט געםו- נען זײער אכתן תיקון ערשט דאן, װען ער זאל זיךניעט אײלן צו רעאגירן אויף כתם ליטערארישע און אוםװיכםיקע געשעענישן. חײם ליבערםאן םארמאגט א שעפערישן כח םיט א צוגאנג צום שורש פון די םײנסטע און דערהויבנססע ליטערארישע אנרע- גוננען. און מען דארף דעריבער באדויערן, װאס ער גײט םיט ברײטע שפאן אויף שםאלע, צוםעליקע װעגן יצחק האראװיץ יןס.*נדזם*י*ם . ו ״ ז. םעג*9ןװיסע-גזנזןפלס7 װערק. .ר1יך 8ין 9 ליייקזנ״. םיגסזנסער נ*נד 6*רל*ב ח. גז*ןז*, װ*י99, 1928 264 :ײסן. עטלעכע און צװאנציק גאװעלן. םון הײנס און סון נעכסן, םון םענטשן םארשײדענע, ײדן״ און נישכ-ײדן, םיס סארשײדענע קאנםליקסן, צוםאלן און פאםאליזפען אן אוניװערסאלעהאלנעטײן• םענסשלעכער אינהאלט—אן אינטערנאציאנאלער, אן אײראפעישער. נאך די ראמאנען פון פערזענלעכן לעבן, נאך דער גרויםער אויסאביאגראפישער טרילאגיע ״זעליקם יארן׳, רײסם איבער ז. סענא״לאװיטש די דערצײלונג פון זײנע אײנעגע איבערלעבונגען און נעםט דערצײלן, א םעשה נאך א פעשה, װאם זײנע אויגן האבן געזען און זײנע אויערן האבן םארנוםען איבער די שליאגן םון לעבן. נישס װעגן זיך. נאריװעגן סרעמדע. נישט אויסאציא- נראפיש—און דעריבער נישס ליריש, אנגעװײטיקס, רירנד, נאר— באשרײבעריש, און דעריבער: רויק, סארטראכס, אםסםאל ייקאנט, םיט א שמײכל, אן דעם כאראקטעריםטישן, לחלוסין םארפערזענ- לעכטן ליריזם םון סענאלאװיסשס אנדערע װערק. עסלעכע און צװאנציק לעבנס-קאגםליקסן—און אם ליגן די חיים לינערפןנם ביך ,ליסערסרישע סיייעסן״ ■*רלןג .ײדיש לעבן/ גיי׳יןרק, 1927. םיט א פיר יאר צוריק האט חײם ליבערמאן ארויםגענעבן זײן עישט בוך ,דיכסער און װעלטן• און םיט דעם געםאכם זײן אויפטריס אויף דער ײדישער עםײ־ארענע. איז דאם נעװען אן ערנסטער אנזאג, און דער אנזאג איז באנריסט געװארן. ליבער- םאי האט םיט זיך נעבראכט* די אײננשאפטן, װאס זענען נויטיק םאר דער עסײ: װיסן, ססיל, אינספירירטן דענקען און—דערעיקרשט — ליטערארישע אינטיםקײט. ליטערארישע אינטיפקײס איז א פידה, װאם װינציק ליטע- ראטור-קריטיקער םארםאגן עס. א םך שרײבער האבן געפרוװט זײער םזל אויפן געביט פון ליטעראטור-קריטיק. אבער װײטער פון אײנזײטיקער פבינות איז מען זעלטן געגאנגען.* דאס רוב האבן זײ גענעבן פעדאנסישע אינסארםאציע, פאלעפישן םעליעסאניזם, אין — אין בעססן פאל — א געמיש םון*סאציאלאנישער חקירה. געגוםען א שרײבער, אים פארװיקלט אין א סאציאלן אדער גע- שיכטלעך־פילאזאפישן םאנסל און צו זײן נשםהיזעלטן צוגעקופען. אט די דאזיקעי קריטיקער זענען קלוג און לאניש, אבער איר םילס, אז זײ שטײען אױסער דעם שרײבערס װעלט. עס*פעלט זײ אםטפאל אנאטירלעכער חוש םאר ליטעראטור און דער- פאר קאנען זײ אויף אונזער געפיט נישט װירקן. םיד בלײבן קאלט אסילו װען זײ רעדן םיט התפעלות. ליבערםאן שסײט אין נאר נאענטער בארירוננ צו ליטערא• טור. ער שפירט דאס װערק און דעם קינסטלער מיס אלע זײנע חישים. אז םיר לײענען זײנע עסײען איז פאר אונז נישט אזוי װיכשיק זײן א ו י ס פ י ר, װי דער ק א נ ט א ק ט , װאס ער שטעלט אײן צװישן אונז און דעם שרײבער. ליבערםאן איז גע• נליכן צו א שליח, װאס ברענגט א גרום סון א קרוב. דער נרוס איז א נאענסער, א װארעםער — אזא, װאס אנטפלעקט פאר אוגז דעם נשפה-צושטאנד פונם קינסטלער, די רעגונגען םון זײן געםיט און דעם געראנגל סון זײן אינערלעכער װעלט... ליבערפאן איז א םײנער עםײאיסט. די עםײ איז נישס קײן סילאזאפיע, קריטיק אדער סטילים• טישע פיבליציססיק, װי טײל םײנען״ זי איז דאס און פער װי דאס. אין דער עסײ גײען ארײן םארשײדענע "עלעםענטן און זשאנרען פון ליטעראטור: די לירישע װײכקײט םון פאעזיע, דער פלאססיש״נראציעזער ססיל סון בעלעםריסטיק, די לאגישע סטרוק• טור סון קריסיק, דער ברײטעד אומסאסנדיקער שװוננ סון םילא• זאפיע, און מער סון אלץ — דער עכט-סוביעקטיװער אויסדרוק סון אינספירירטער פעדיטאציע. אזוינע עסײען האט געשריבן םאנטעין, דער סאטער סון דעו עסײ. זײנע עסײען זענען געװען און פארבליבן א פוםטער סאר אלע ערנסטע נאכסאלגער. אבער חוץ בײקאנען האט םאנטעין קײן אםתע נאכפאלגער, אין שסרענגן זין, * נישס געהאט. םאסיז ארנאלד, םאקאלעי, עםערסאן, םשעססערסאן און א סך אנדערע האבן געשריבן עסײען, בעסערע און ערגערע״ אבער עס איז נישט געװען די עכטע עסײ, זײ האנן באנוצט די עסײ-פארם םאר כל• ערלײ םילאזאפישע אדער פסײדא-פילאזאפישע שפועסן, געשליפע• נע פאלעםיקעם, מבינות, קולטיפראפאנאנדע אדער כתם פלפול. װײניקע םון זײ האבן אין דער עסײ ארײנגעבראכט די םײנע, לירישע אינסיםקײס,* װאס םאנטעין האט אונז נעגעבן, און װאם דאם איז אײגנסלעך די נשמה סון דער עסײ. איך רעד שוין נישט םון די הונדערטער .עסײאיסטן׳, װעלכע לעססערן דעם נאםען עםײ םאר יעדער םעליעטאניסטישער פלוידערײ אדער האלב- קריטישע אװאנסורעס. ח. ליבערםאן נײט אויפן װעג םון אן עדנםטן עםײאיכט.