Literarishe bleter · 1928-06-15 · 24 (15.6.1928) · p. Seite 468

24 זא ליסןדןרױז ולןוןר 468 גלײכטע געשטאלט הזןם זיך א שטרעק געםון. זומאכבדיק אײן אויג האט ער געזאגט: — אזױ גןןר, מנחם, העהע... ביםטו גןןר םון יענע לײט, הײםט דאס... העהע... ביםטו דןןך סאקע אן אונזעריקער... נו, עך װיל מעך נישט קריגךמיט דיר, עך הןןב ליב ערלעכע מענטשן... װאס פאר א םנים װאלס געהאט די װעלם, װען סיזאל נישס זײן אזעלכע מענטשן װי דו ביםט. ס װאלט געװען חושך. מען װאלט זיך געמעגט אויסגראבן א גרוב און לעבע• דיקערהײט באגראבן... זןןג־זשע מיר, גושער ברודער, דעם אמתן פון סראל-עליס צוגעקװעטשטע אײגן-שםעלםלעך האט געבליבט עפעם קאלטס און שארפס, װי די שארםן םון שטןןלערנע מעסער־קלינגען, און ער האט זןנגעשטעלט א הארםן, װןןרנענ■ דיקן פינגער, װי א פיםטויל, גלײך אין םנים ארײן, גײלנדיק די װערסער װי אומדערבארעמדיקע קלעפ. — ז$ג דעם רײנעם אמת, מנחם, אויף דײן נאםנות, בי גלײבםםו אין דער כיםע• ניש פון דײן נשמה. אז יענע, די גערעכסע פון די גוים, יענע בעסטע און ערלעכםמע, װאס גײען באשאםן די נײע װעלם, צי קאן זײן, פרעג עך דעך. אין זײערע נשםות םון קלןןרן גין־גאלד אױך אן ארט פארן רעכט פאר אונז, םאר אונז, די ײדן... כימײן, בי װעט םען קענען שפעסער לעבן מיט זײ, מיט די גוים... בי זענען מיר םארשאלטן אויף אײביק, דןן אין ■ גלות הא? םארשטײםט. מנחם, װןןס מען רעדט בו דירז זןןג דעם אמת, דעם רײנעם אמת, מנחם. מגהמם קןןפ האט זיך גיך און שװער ארןןסגעלןןזס, װי בײ א מענסש, װאם װיל פארבארגן די םארשעמטקײם. זײן ברוסט האט זיך פלובים בעקײכט, מיט דושענדיקן הוסס. ער האט זיך געכאפט מיט דער האנט בום הארבן, גלײך םיװןןלס געװןןלט פון דארס ארױספליען עיעס א זעלטענער פויגל און ער כאפט אים בוריק, און קרעקנדיק, גלײך ער װןןלם ארײנ־ געשלונגען א בײן׳ געענטפערט מיט שטילן, געפײניקטן קול, די אױגן בו דער ערר.- — מען דארף גלײבן... מען דארף גלײבן. סרןןל־עלי... מיר מוזן טון אונזערם... און גלײבן. א שװערער זיםבנדיקער ברום הןןט זיך ארויםגעשטויםן פון סראל-עלים ברײטער ברוסט. זײן האנט האם זיך א װןןרף געטון בו דער ערד: — כיהאב געװוםט, מנחם, אז דו װעסט םיר נישט ענט• פערן. דײן נשמה איז בו ערלעך, דו זןןלםט קענען זןןגן א ליגן. נו יןן, מען דארף גלױבן. װער ם קןןן... װער ם־קןןן. אװדאי אזוי, ביזט גערעכט, מנחם. . — דער פרןןםטער םענסש, דער פרןןםטער כלאפ — האט םנחם זיך ןןנגערופן — האס א גוטע נשמה און הןןט ליב ױשר. — אז ריאיז הונגעריק, האט ער א גוטע. נשמה און זוכט ױשר. אז ר׳איז אבער זאט, איז זײן נשמה שלעכס און ער האס פײנט יושר... הערםט, מנחם. — עט, ם־מוז נישט זײן אװי... — נו םילא. מנחס האט געװןןלט נאך עפעם זןןגן. ןןבער ער איז אנט־ שװיגן נעבליבן. דער רעגן הןןם גענומען דינער און געדיכטער ריזלען איבער גרןןער, נעפלדיקער בעװײקסקײט םון היםל און ערד. די בלןןע װענט פון די שטיבער הןןבן זיך געשײלס, םון די בעברןןכענע שינדל־דעכער הןןט גערונען דער רעגן װי יײו בעלעכערטע היסלען, די שויבן האבן געטרערט מיט לאנגע נעץ־רוקעס. די מןחםקע איז געשטאנען מיט געבויגענעם קןןפ און געהארכם די רײד, װןןם הןןנן זיך נישפ געקןןנס ןןפרײםן םון אנאנדער, װי בװײ בונויםגעװאקםענע כרישטשעם. און עט• נישם זײן קײן ארעם און רײך. אז אײנער זןןל נישט האבן בופיל, און דער אנדערער גזןרנישט. אז מען באדארף בײ די נגידים אלבדינג בונעמען, דער םראל־עליכע אויף בופיקעניש. א שמארקע בענקשאפט האט זי אנגעכאפט און אונטערגעטראגן. א בענקשאפט בו מנחמען, אבער עפעס נישט אזוי בון אים אלײן, װי בו זײן װארט, עפעס מיט אים בו רעדן, איבערבו• שמועםן די גאנבע זאך. םען זאל גיך נעמען עפעם טון. זי איז אים געלאפן *זוכן אין מארק װןןס איז געװען לײדיק, אויסגעשטארבן, שװארץ־בעקנאטן פון בלאטע. הינטער א װאנס ה;:ט זי דערטאפם דעם מאן. ער איז דאדט געשטאנען מיט םר^ל־עלין. בײרע ײדן האבן שװער געאטעסט־ צורעכט געםאכט זיך די היסלען אויף די קעפ און אונסערבינדנדיק די פלאשטשעם מים די שטריקלעך האבן זײ זיך אנגעקוקט מיט דער ברוגזער שסומקײט אין די בעפײערטע אויגן, װי בװײ הענער, װןןס מען הןןם זײ איבערגעריסן אין מיסן שלאגן זיך. עפעם האבן זײ זיך נישם געהענט בעשײדן פון אנאנדער. םראל־עלי האט א טיםן זיפץ געטון. דאם געשעםטל מיט דער קו איז נישט געראסן. הײנט האס ער אנגעװוירן געלט. נויא, ם׳איז פארפאלן. און װי בײ אלע חכמים, װאם די ליבשאפט בום געדאנק איז גובר דעם כעם. הוןט זיך זײן בארן גיך געלןןשן. װי א בעגליטער שטײן אין קאלט װאסער. זײן בליק הןןט זיך אויפגעהויבן: װאס איז דאעסז םון װאנען האס זיך עפעס גענומען בו אט דעם שטילן, קראנקן מנחם אזעלכע מני גבורהשע דרכים, העהע. ןןס דןןס דארף מען קענען. בון אזוינע זאכן װאלט אפילו ער םרןןל־עלי, אלײן קײן גרויסער בעלן נישט געװען. און םראל־עלי בײגט דןןס האריקע מויל צו מנחמם אויער, אײנצורוימען אים א סוד: — זײ־זשע מוחל, מנחס, עך װיל דעך עפעם פרעגן. אויף דיר האט מען אויך רחמנות, האז ביזטאך אויך אן ארעמאן. כ׳מײן די זעלנער, װאם הןןבן אויםגעראבעװעט נעכטן די שטוב דײנע, הןןבן געהאס אויף דיר א סך רחםנותז האסט געזען, װי דער כלב הןןט געריסן בײ זלאטען דעם זאק מיטן ביםל ארעמקײט, הןןםט געזען. װי ער הוןט געקןןפעס מיטן שטיװל אין טראגנדיקן בויךז האז עך הןןב אויך געזען. כ׳בין גראד פארבײגעגאנגען. נו, װןןם זןןגסטוז און די אלע הריגות און די שחיטותז זײ הוןבן עפעם אויף אונז א סך רחמנות, זײ... עעעך, דו שװאנץ אײנער, װאס דו ביסט. האסט געזען אבינד װי זײ האבן דיך געװןןלט םמיתן. די םענטשן... מנחם הןןט גיך אװעקגעכאפט דעם קאפ פון םרןןל־עלים מורםלנדיקן מויל, װי סון פײער. ער האט זיך נישט געװאלט סודן מיס אים. סארגליװערטער בער האט געשאטנט אונטער זײנע געלע באקן־קנאכן, װען ער האט געענטפערט מיט בײז• לעכן קילז — װאס רעדסטו דןןרט סון רחמנור״ סראל־עלי. װןןם דחמנות, װען רחמנות. דאם איז עפעם אנדערש, דאם איז רעכט... אויף דעם װזירט געבויט דער גאנבער בנין. עט, פון נקמה װעס גארנישט ארויםקומען, נײן. דו, סארשטײםטו מעך, סו נישס דאס זעלבע, װןןס ס־סון זײ די אומגערעכטע, די רובחים, די ןןנגערײבטע הינט, דו לערן דיך בעםער נײ יענע, בײ די אנדערע, בײ די גערעכסע. סראל־עליס מויל האט קרום און אומזיכער געשםײכלט, װי בײ א םענסש, װאס פילט, אז ער װערט באזיגט. ער האט באדעכטיק א קעם געסון מיט אלע פינף םינגער דאס שװארץ־ גרןןע קרענבל־בערדלן די אויבערשטע העלפט נאז הןןט זיך סארבויגן םים דינע קנײטלעך, די לאנגע, שװערע, אויםגע•