Literarishe bleter · 1928-06-15 · 24 (15.6.1928) · p. Seite 466

24 זא ל יסןר וריוז נלזוער 466 ש ט ע ר ז ( ד ד ר 1 •י י י נ נ ) א• מ• פ ו ק ס / װ י ן — ער װיל פאראומגליק א שטאס מענטשן. — ער גלויבט נישט אין גאם. — זעגם אים אוים די גײן. — װאם האט ער געטון אזוינסז — ריהאט אויםגעדונגען בײ סרןןל-עלין א קיז) — נײן, ר׳הןןט צוגעגנבעט בײ א גויה ם־געלט. ' — זעגט אים אײן אין רעשט. — נעמןזזשנא קראססע, אט דאס הײסס א גנב, הרגץ אים... — האס געשריגן דער קלײנער גויעגל מיט דער בע• שפאלטענער ליפ. װארפנדיק בײדע געבײלטע קוליקעס אין דער לוםטן. מנחם האס עפעס געפרוװט רעדן בו די בעםײערטע פניםער. אבער זײנע רײד הןןבן זיך פון באדרענגעניש געדו• שעט אין דער ברוםט, מיט שטום־שרײענדיקער שװערקײם, װי דאס װײ־געשרײ אין חלום. אנגסם־שװײם האט ארויסגעזעצס אויף זײן בלאסן שטערן. די קניעם הן$בן געגיטערט, זײן קײכנריקער אטעם איז דערשסיקס געװאדן אין ליארמענדיקן ים פון קולות און געלעבטערם. קוליקעם האבן אים געשסויסן, נעגל געגראבלט, פינגער האבן געניפם זײן בארד. ער איז געשטאנען בלײך, מיס פארשטארבעגעם הארץ. דער פלאשטש םארבלאטיקט, מיט ןןפגעריםענע פאלעס, דןןם פנים םארשפיגן, און זײן לײדנדיקער בליק הןןס געקוקט אין אויפגעריסענע מײלער, װי אין םינסטערע גריבער. זײן אלטער חוזק׳שמײכל הןזט זיך באװיזן אין דער הןןריקײט פון זײנע געקרימטע לעסגן: אט דאס איז דןם... ןןט דאס זענען די מענסשן... און װו זענען ערגעץ די נאענטע, די הײמישע, װאם זאלן זיך אננעמען זײן קריװדע, באשיגן אים. נישטןן קײנער. ער הןןט געזען, װי דאס װײב זײנס שסופט זיך דןןרם גװישן פלײגעס, מען שטויםט זי אװעק םיט די עלנבויגנס. א רגע האט זיך אים אויסגעדאכט, אז ר׳האט געזען זײן זון סענדער, װי ער באהאלס דאס בלײכע פנים אונטער עמעגנס א פלײגע. ער שעמט זיך מסתמא. םענדער, מיסן משוגענעם טאטן. נו, יא. אװדאי... אבער פלוגים איז װי א מויער נעבן אים אויס■ געװאקסן דער םעטער לײזער םיט דער קערגער, געשםופלטער נןןז װי א לימענע אין מיטן פון דער שיםערער בארד. אין זײן בוזעם איז װי תמיד געװען ארײנגערוקם דער אלטער, דיקער קרבן־מחה־סדור. שװער איז ער געשטאנען, דער פע• טער לײזער, מיטן שמוישענעם םפןןדעק אויםן פארגרעבטן, האריקן קאפ, דעם פלאשטש ארומגעגארטלט םיט א פראװעםלע שטרוי, מיט הארטע און קאלטע אויגן םון קנאה. זײעדע בליקן האבן זיך געטראםן, אײנגעזויגן זיך מיט םלחמהדיקע עקשנות. און ס׳הןןט געװןןרנס דעם פעסער לײזערס פינטערער בליק. אהאז דו זעםט, מנחם, דו כופר אײנער. ןןט האסטו דײנע מענטשן. דו זעסט זײערע םארדןןרבענע נשמותז דו װילםט איבערםאכן די װעלט ןןן גןןטם װילן... נו, װעלן מיר זען, װער ס׳איז שסארקער. אויף שטויב װעס דיך דער< בורא געםאלן, מיט אײן םינגער... מנחםס אטעם הןןט געקײכט. דערװײל איז םען ןןנגעקו• סען אין מיסן מארק. — םענסשן, קומטס אהער... אהער—הןןט געשריגן סרןןל־עלי. <םיף) — נעמןןזשנא קראסטע... מען טאר נישט אפנארן, אז איכל דיך באגנבענען און דו װעםט מיך באגזלנען, װעלן םענטשן זיך אױםפרעםן אײנער דעם אנדערן. נישטא מער קײן רניחה און קײן מערדערײ מענטשן הערטס, נןןר מען טאר נישט גנבענען... — דןןברי, דןןברי, פאניע מנחם, א װןןס יעסט ספראװי• דלעװי זשעד, — האט הײזעריק א ברום געסון הילקע דער הןןלגהעקער. — רעכט מאיע... רעכט מאיע. הןןבן פןןסאקעװעס די גוײם, שןןקלענדיק מיט די קוטש• מעס אויף די קעפ. מנחםס געדאנק הןןט זיך ליכטיקער נעםלאקערט: — װןןרום פארשסײם איר, מענסשן, ם־איז געפונען געװןןרן דער אמת... דער אמת פונם לעבן. מענטשן גערעכטע זענען םקריב זײער בלוט און זײערע לעבנס פאר דער דער־ לײזונג פון דער װעלט... פון דער נײער װעלט, װןןס שײנט אויף װי דער מארגנשסערן. און אלע מענטשן װעלן זײן ברי• דער. מען װעס זיך נישט םון קײן שלעכטס, םען װעט זיד ליב הןןבן און העלפן אײנער דעם אנדערן. יאװדןןכע, נעם דײן קי און גײ אהײם, זןןגט מען דיר— הןןבן געשריגן די גװײ שקגים סטעלמאכעם מיט די אונטער■ געשןןסענע םיס. די גויה הןןט געכאפט די קי פארן שטריק, געשלעפט זי מים שרײענדיקן אונטערשרײבן און פארשװונדן געװארן מיט איר גװישן די װענט. דאס געזעמל םענטשן, מיט סרןןל־עלין און מנחמען אין דער מיט, האט זיך פונדעםט• װעגן גערוקט װײטער, געטרןןטן אין די בלןןסע־גריבער מיט די גרויסע, געדרײטע שטיװל. מנחמם דעכנדיקע רײד הןןבן זיך געפײערס, שרײענדיקע פון גןןרן און שטיל־בעסנדיקע, מיט רחםים: א םוף הןןט גענומען, מענםשן, גו דער גזלה און גו דער ארעמקײט. נעמט אײך נונויף אינאײנעם, אין אײן בונד, פארסרײבט די פריגים און די נגידים, בארעכנט אײך נןןר, מענטשן גוטע, װןןס פארא טײער און שײן לעבן ס׳װעט זײן אויף דער ערד... אײער ערד... א שײגעץ אין א געלעכערטן שטרױענעם קאפאלאטש, בארװעס, יױט א םול פנים פרישטשעס, האם דער ערשטער א װארף געטון מנחםען א שםיק בלןןטע אין קןןפ ארײן. ם׳הןןבן זיך דערהערט געלעכטערם. נןןך א שטיק בלןןטע האס אים געטראפן אין פנים. מנחם הןןט דןןם שװארץ־געשמירטע פנים געװישט מיטן ארבל. א האנט הןןם זיך א שסרעק געטון און אים אראפגעװןןרפן דןןס היטל פונם קןןפ. א יונגל הןןט אים א שלעפ געטון בײ א פיןלע. עמעגער הןןט אים א שנעל געטון אין נןןז. דער פרישסשעװאטער שגץ הןןס אים פונדער• װײטנס װי םון א שפריגער א שרײ געטון גלײך אין פנים. די געלעכטערם הןןבן זיך געשםארקט. דןןם געזעמל מענסשן איז געװאקסן, געשפארט זיך אויף אײן קופע, געטרןןגן זיך װײטער װי אן ןןפגעריםענע כװאליע, םיטשלעפנדיק מנחמען אין דער סיט. די קולות הןןבן געשריגן איבער די געשטרעק־ טע קעפ: — עפעס א משוגענער ײד.