Literarishe bleter · 1928-06-15 · 24 (15.6.1928) · p. Seite 460

24 זא ליזורוריון!ליםער 460 װערטער, װאם זענען מחײב װאס ס׳איז נישט פארגעקומען. װײל מ׳װאלט געזען אונזער ארעמקײט. האט דער היגער ײדישער שרײבער זיך שטארק אינטערעסירט מיט די פראבלעמען, װאם מ׳האם באדארפם ארױםרוקן אויפן גוזאמענםארז אט הןןט מען פריער געקלןןגט, װאם עס פעלן ײדישע זשורנאלן. און ןןט דערשײנען זײ איצם. װי האט םען זײ באגעגנטז די ײדישע ליטעראטור הןןט אזא גלענצנדיקע אוידיםאריע אין פוילן, אזא ארומרינגלונג מיס איבערגעגעבענע לײענער און געברויכער, ןבער די שרײבער גופא זענען שטארק הינטערשטעליק. — און מפח רוםלאנדז מ׳האט דא אלץ געטון בו דערנענסערן זיך, אנבוקניפן בא־ צױנגען. און די װאס פארן אהין, אנשטאט זיך װירדיק האלםן, געבן זײ נאך, פארשרײבן זיך אלײן אין ארכיװ... םארװןןס קןןן דער דוםישער באריס פילניאק צושיקן א דערצײלונג אין א היגן זשורנאל, און פארװאס טוט עם נישט א מעיעראװיםש, אן אבםשוקז פארװאם קאן א רוםישער ןןנגעזעענער קריטיקער םיט־ ארבעטן אין א היגער ײדישער צײטשריםט, און נישם א דןןברו• שין, אן אויסלענדערז ענדיקט דער חבר און אן אנדער נעמט פארטזעבן װײטער. ס׳איז דא א שלעכט װןןרט ״באבױנג׳־, װאס אײניקע זוכן בײ די שרײבער. און אויך דןןם װןןרט ״אויםטוי. װערסער, װןןס זענען דערװידער בײ אונזערע באדיננונגען. אבער אן עק םוז נעמען בו דער צעפארנקײט. עם מוז געשאםן װערן די שרײבער-אינסטיטוביע, װאס זאל קןזנען זיך םארינטערעםירן םיט דעם, װןןם דער שרײבער טוט און שאפט. די ליטעראטור איז בײ די מאםן גרוים, לןןמיר דא צװישן זיך םילן די גרויםע פאראנטװןןרטלעכקײט., דןןם שלעכטע, װאס ם׳טרעםט אין אונ• זערע רײען, םוז צװישן אונז געשטעמפלס װערן. אויב עםעץ שרײבט א װערק, זאל ער האבן פאר װעמען איבערצולײענען עם. מיר דארפן דעם פרעסטיזש פונם שרײבער הײבן. און עס װיקלט זיך װײטער דער װילן בײ אלעמען זיך אראפצורעדן פון הארץ. די צונג בינדט זיך אלץ מער אויף, און װערטער םאלן און םאלן. א חבר רעדט װעגן דער אינערלעכער בארעכסיקונג םון דעם ײדישן שרײבער. מען םוז זיך ןןריענטירן אויף די ײדישע ארבעטנדיקע מאסן. דער קלאס, םון װעלכן מיר אלע שםאםען, באדארף אונז נישט, ער װיל פון ײדישער ליטעראטור נישס װיםן. עס מוז זײן דער ארויםבליק אויף דעם אמתן געברויכער. ןןבער נאר נישט שרײבן אונטער א קןןמאנדע, נןןר נישט צו• שטעלן קײן ליטעראטור װןןם ם׳דארף, װען מ׳דארף און װיפיל מ־דארף. און נאך א חבר נעמט א װןןרם: שוין צען יאר אין ער אין װארשע. און צום ערשטן מןןל קומט אים אוים בײזײן בײ אזא מין געלונגענעם חברים־שמועם. ם׳איז איצט בײ אלעמען דא די באדערפעניש צו רעדן, און די באדערפעניש צו הערן. ם־קומען דןן װערטער אויפריכטיקע, אמתדיקע, ערנסטע. א זעלבססקןןנטראל. ם׳קומס פון באװוםט־ זײן, אז מ־טוט א פאראנטװארטלעכע ארבעט. אט קומם ער איצם אין פארקער מיט אנגעזעענע אסימילירטע ײדן. און בײ םיל פון זײ איז דא אן אינסערעס םאר דער ײדישער ליטערא־ טור. צוריק מיט עטלעכע יאר איז עם נישט געװען. און ם־דארף אט דעם אינטערעס אויסנוצן. מ־דארף טראכטן װעגן נ אט די אסימילירטע קרײזן, מ־דארף זײ געװונען פאר אונזער זאך... דאס ײדישע שאפן איז בכלל א םין חלוציזם. ■׳זןןגט זיך אפ פון פיל, װײל ם־הןןס פאר זיך דעם נלויבן אין דעם עפ איז געװען נישט םער װי א צוזאמענקומעניש פון א צװײ מנינים ײדישע שרײבער, מיטגלידער פון ײדישן פען־ קלוב, װארשעװער אפטײלונג, צונויפגערופן לכבור י. אפאטאשו,— א צוזאמענקוםעניש, װאס ס־בעדט זיך. לײדער, גאנץ־אפט בײ אונז מיסן װןןרט א פ ק ו מ ע נ י ש. אפקומעניש פאר די ״סײערער׳ און — אויך םאר דעם ,געםײערםן׳. ם׳זענען דערצו געקומען נישט אלע, עטלעכע הןןבן געפעלט, אײניקע זענען געקומען שפעסלעך, און מ׳האט זיך געזעצט צו דעם טיש, צו דעם לאנגן טיש אן םשקה, אן כיבוד. אפילו נישט קײן גלעזל טײ. מען איז מכבד דעם גאסט מיטן אויבן־ אן. ער זןןגט זיך אפ. ער זעצם זיך װי אלע, צװישן אלע. די ערשטע מינוטן — די באקאנטע אנשסרענגונג, די דער־ װאדטוגג פונם שװערן ןןנהויב. געדאנקען־פלעמלעך נעמען זיך צינדן, װערטער־געדאנקען קלעפן זיך אויפן צונג. נישטא נאך אבער דער םעםטער גאנג. מען עםנט די זיצונג, — די אלגעכ״נע פארןאמלונג פון פען־קלוב־מיטגלידער. מען האט צונויפגערופן, — גײט רי האלב־פארענטפערונג, — צוליבן חשובן גאסם, װאס קומט אהער, צו אונז, שוין דןןס ד ר י ט ע מאל. םשמעות, מיר זענען דא עפעס, װען מ׳רײםט זיך צו אונז. מ-יר זענען סוף־כל־סוף םיל מער, װי מיר שטעלן זיך אלײן פאר. נישס געקוקט אויף די אלע אונטערגאנגם־קלאגן דארט און דןן, װאקםן מיר סײ דארט, םײ דא. אויסערלעך און אינערלעך. מיר זענען גארנישט אזױ צעסײלט, צעריםן, װי מען מײנס. אט פארט מען הין און צוריק. און אויך אונזערע קאלעגן אין רוסלאנד. װאס װילן רײםן, צעשײדן, העלםן םוף־כל״סוף אויף זײער שטײגער צו שאפן די גאנצע ײדישע ליטעראטור, װאס איז אײנע, אן אום־ צעטײלבארע, נןןר מיט פארשײדענע ןןפצװײגונגען. אין צי םען װיל, צי מען װיל נישט, — ציען זיך הין־און־צוריק־פעדעם פון דארט אהער, פון דאנעט אהין. עס רעדט דער גאסט. ער רעדס שארף. קאנםיק, װי זײן געזיכט. ם׳איז אײן פאלק, אײן ליטעראטור. דער אנזען פון דער ײדישער ליטעראטור, סונם ײדישן שרײבער איז גרויס. װען ם׳איז אין אמעריקע ןןנגעגאנגען דער בלוסיקער קאמף צװישן לינקע און רעכטע— איז םען געקוםען לםוף צום ײדישן שרײ־ בער, ער זאל זאגן זײן הארב װןןרט: .גענוג בלוט!'... מ׳דארף די םארײניקונג פון דעם ײדישן שרײבער אומעסום. מ׳דארף די געמײנזאמע םארשסענזײקונג. רוסלאנד װעט סוף־כל־סוף צו־ שטײן. פוילן איז נענטער צו רוסלאנד — דארף םריער דןן קוםען די דערנענטערונג. נישטא קײן באזונדערע צענטרען. און מ׳דארף אויך נישט ארויסקוקן אױף דעם אײן־םירער. די ליטע־ ראטור אינגאנצן איז עס. רעדט נאך אײנער און נןןך אײנער: אין ראטנפארבאנד איז דןן דער םנהג, װען עם קומט עמעצער און מ׳פראװעט אים א באנקעט—שמײסט מען אים אפ, םען לײגס אים אױס זײן צעטל חטאים. אט דעם מנהג לןןמיד ןןננעמען אביםל אנדערש. לןןםיר בעסער ז י ך אפשמײסן, לןןמיר אויסרעכנען אונזערע א ײ ג ע נ ע חטאיס. קעגן אויסן קאנען םיר זיך רימען, גרויסן. ןןבער צװישן אונז זאלן געזןןגט װערן אמתדיקע רײד. יעדער אײנער פון אונז איז א זאך, — אלע אינאײנעם זענען מיר גןןרנישט. נישטןן דאס גרויסע גע־ מײנזאמע, װאס זןןל אונז בינדן. ןןט האט מען געזאלט אויםרוםן די שרײבער־קאנםערענץ פםח־צײט, דערנאך געצײלט םםירה ביז שבועות. און װידער ןןיגעלײגט. און ם׳איז אםשר געװען א גליק,